ਇੱਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਭਿਆਨਕ ਯੁੱਧ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ, ਦੇਵਤੇ ਜਿੱਤ ਨਾ ਸਕੇ; ਉਲਟ, ਦੈਤੀਆਂ ਨੇ ਜਿੱਤ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਈ। ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਹਾਰ ਕੇ, ਦੇਵਤੇ ਬਹੁਤ ਉਦਾਸ ਅਤੇ ਚਿੰਤਤ ਹੋ ਗਏ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਡੋਲ ਗਏ। ਉਹ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆਏ ਤੇ ਬੇਨਤੀ ਕਰਨ ਲੱਗੇ, "ਸਾਨੂੰ ਕੋਈ ਰਾਹਤ ਦਿਉ, ਸਾਨੂੰ ਬਚਾਓ।" ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਗੰਗਾ ਨਦੀ ਉੱਤੇ ਜਾਓ।" ਦੇਵਤੇ ਗੌਤਮੀ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਗਏ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਸਤਕਾਰ ਤੇ ਸਤੂਤੀ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਉਹ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਨੰਦਮਈ, ਕਦੇ ਵੀ ਨਾਸ਼ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲਾ, ਅਤੇ ਸੌੰਦਰਯ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ। ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ, "ਤੁਸੀਂ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਸਤੂਤੀ ਕਰੋ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਜਿੱਤ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇਗੀ।" ਇਸ ਉੱਤੇ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ "ਤਾਂ ਹੀ ਹੋਵੇ" ਆਖ ਕੇ, ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਭਜਨਾ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਕੋਈ ਤਪ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਕੋਈ ਨਚ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਕੋਈ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ ਤੇ ਹੋਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਸ ਵੇਲੇ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਧਾਰੀ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਮੰਗੋ, ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ।" ਦੇਵਤੇ ਬੋਲੇ, "ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਸਾਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਈ ਇੱਕ ਐਸਾ ਮਹਾਨ ਪੁਰਖ ਦਿਓ ਜੋ ਜੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਅੱਗੇ ਰਹੇ।" "ਉਸ ਦੀ ਬਾਂਹਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਉੱਤੇ ਆਸਰਾ ਰੱਖ ਕੇ ਅਸੀਂ ਖੁਸ਼ ਰਹੀਏ।" ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਤਾਂ ਹੀ ਹੋਵੇ।" ਆਪਣੀ ਹੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ "ਮਨਯੁ" ਨਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ ਯੋਧਾ ਨੂੰ ਰਚਿਆ, ਜੋ ਦੇਵਸੈਨਾ ਦਾ ਅਗਵਾ ਬਣਿਆ। ਦੇਵਤੇ, ਮਨਯੁ ਨੂੰ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਗਏ ਅਤੇ ਮਨਯੁ ਦੇ ਨਾਲ ਜੰਗ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਏ। ਉਹ ਸਭ, ਸ਼ਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਲੈਸ ਹੋ ਕੇ, ਦੈਤਿਆਂ ਅਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਜੰਗ ਦਾ ਮੈਦਾਨ ਸਜਾ ਲਿਆ। ਉਹ ਮਨਯੁ ਦੇ ਅੱਗੇ ਆ ਕੇ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, "ਅਸੀਂ ਤੇਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ; ਫਿਰ ਅਸੀਂ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨਾਲ ਜੰਗ ਕਰਾਂਗੇ। ਇਸ ਲਈ, ਮਨਯੁ, ਸਾਨੂੰ ਆਪਣਾ ਰੂਪ ਵਿਖਾ, ਅਸੀਂ ਜੰਗ ਲਈ ਉਤਾਵਲੇ ਹਾਂ।" ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਨਯੁ ਹੌਲੀ ਹੱਸ ਕੇ ਉੱਤਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, "ਮੇਰਾ ਰਚਨਹਾਰ ਉਹ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਣ ਵਾਲਾ, ਸਭ ਕੁਝ ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ, ਹਰ ਜੀਵ, ਹਰ ਥਾਂ, ਅਤੇ ਹਰ ਮਨ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਕੋਈ ਉਸਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਸਕਦਾ, ਪਰ ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਹਰ ਵੇਲੇ ਜਾਣਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਨਿਰਾਕਾਰ ਵੀ ਹੈ, ਆਕਾਰ ਵਾਲਾ ਵੀ; ਕਰਤਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ। ਉਹ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ, ਪਰਗਟ, ਦਿਵ੍ਯ ਹੈ, ਅਸਮਾਨਾਂ ਵਿਚ ਫਿਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਰੂਪ ਕੌਣ ਜਾਣ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਜੋ ਆਪ ਹੀ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਰਚਨਹਾਰ ਕੌਣ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਉਸੋ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਤੋਂ ਮੈਂ ਜਨਮ ਲਿਆ ਹੈ; ਫਿਰ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਜਾਣ ਸਕਦੇ ਹੋ? ਪਰ ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਦੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਹਾਂ, ਵੇਖ ਲਵੋ।" ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਮਨਯੁ ਨੇ ਆਪਣਾ ਮਹਾਨ ਰੂਪ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਭਵ ਦੇ ਤੀਜੇ ਨੇਤਰ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਰੂਪ ਚਮਕਦਾਰ ਸੀ, ਜੋ ਪੁਰਸ਼ਤਾ ਦਾ ਸਾਰ ਹੈ, ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਹੰਕਾਰ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਭ ਦਾ ਭਿਆਨਕ ਕ੍ਰੋਧ ਹੈ, ਸਭ ਕੁਝ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਸ਼ੰਕਰ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀ, ਆਪਣੀ ਹੀ ਜੋਤ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੋਇਆ। ਉਸਨੂੰ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਲੈਸ ਵੇਖ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗੇ; ਦੈਤੀਆਂ ਤੇ ਦਾਨਵ ਡਰ ਗਏ, ਤੇ ਦੇਵਤੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਖੜੇ ਹੋ ਗਏ। ਫਿਰ, ਮਨਯੁ ਬਣ ਕੇ, ਉਹ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, "ਤੂੰ ਸਾਡਾ ਸੈਨਾਪਤੀ ਬਣ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ। ਤੇਰੇ ਦਿੱਤੇ ਰਾਜ ਨਾਲ, ਮਨਯੁ, ਅਸੀਂ ਰਾਜ ਭੋਗਾਂਗੇ। ਸਭ ਕਾਰਜਾਂ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ, ਜਿੱਤ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਹੀ ਇੰਦਰ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਹੀ ਵਰੁਣ ਹੈਂ, ਤੇ ਤੂੰ ਹੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਹੈਂ। ਸਾਡੀ ਜਿੱਤ ਲਈ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਵੱਸ ਜਾ।" ਮਨਯੁ ਨੇ ਸਭ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਮੇਰੇ ਬਿਨਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਸਭ ਵਿੱਚ ਵੱਸ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਪਰ ਕੋਈ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ। ਉਹੀ ਪ੍ਰਭੂ ਮਨਯੁ ਹੈ, ਜੋ ਹਰ ਇਕ ਵਿੱਚ ਵੱਖਰਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਹੀ ਰੂਦ੍ਰ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਦਾ ਹੈ; ਰੂਦ੍ਰ ਹੀ ਮਨਯੁ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼ਿਵ ਬਣ ਗਿਆ। ਜੋ ਕੁਝ ਚਲਦਾ-ਫਿਰਦਾ ਜਾਂ ਅਡੋਲ ਹੈ, ਸਭ ਵਿੱਚ ਮਨਯੁ ਵਿਆਪਕ ਹੈ। ਉਸ ਮਨਯੁ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ; ਜਿੱਤ, ਹਿੰਮਤ, ਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਮਨਯੁ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ। ਮਨਯੁ ਦੇ ਆਸਰੇ, ਜਦੋਂ ਦੇਵਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਨਾਲ ਜੰਗ ਕਰਕੇ ਜਿੱਤ ਗਏ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਾਰੇ ਮਨਯੁ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਹੇਠ ਵਾਪਸ ਆ ਗਏ। ਉਥੇ, ਗੌਤਮੀ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਦੇਵਤੇ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਉਥੇ ਹੀ ਕ੍ਰੋਧ ਅਤੇ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ, ਉਹ ਥਾਂ "ਮਨਯੁਤੀਰਥ" ਕਹਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਕੋਈ ਭੀ, ਸ਼ੁੱਧ ਮਨ ਨਾਲ, ਉਥੇ ਮਨਯੁ ਦੇ ਉਤਪੱਤੀ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਜਿੱਤ ਹਾਸਲ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਹਾਰਦਾ ਨਹੀਂ। ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ਿ, ਮਨਯੁਤੀਰਥ ਵਰਗਾ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਪਾਪ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਤੀਰਥ ਨਹੀਂ। ਉਥੇ ਸ਼ੰਕਰ ਆਪ, ਮਨਯੁ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਸਦਾ ਵੱਸਦੇ ਹਨ; ਉਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ, ਦਾਨ ਜਾਂ ਸਿਮਰਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਸੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੋਰ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਸਾਰਸਵਤ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਭ ਇਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀ ਕਰਦਾ, ਮੰਗਲਮਈ ਹੈ, ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਭੋਗ ਤੇ ਮੋਖਸ਼ ਦਿੰਦਾ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਨਾਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਰੋਗ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਸਿੱਧੀਆਂ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ, ਹੇ ਨਾਰਦ, ਉਸ ਦੀ ਕਥਾ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ। ਪੁਸ਼ਪੋਟਕਟ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ, ਇਕ ਪਰਸਿੱਧ ਪਹਾੜ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਂ "ਸ਼ੁਭ੍ਰ" ਹੈ, ਜੋ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ, ਤੇ ਗੌਤਮੀ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਕੰਢੇ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਮੰਗਲਮਈ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ, ਸ਼ਾਕਲਯਾ ਨਾਂ ਦੇ ਮਹਾਨ ਤਿਆਗੀ ਰਿਸ਼ਿ ਨੇ ਉੱਤਮ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ। ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ, ਉਸ ਵਧੀਆ ਦਵਿਜ ਨੂੰ, ਜੋ ਤਪ ਵਿਚ ਲੀਨ ਸੀ ਅਤੇ ਗੌਤਮੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਵੱਸਦਾ ਸੀ, ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਤੇ ਸਤਕਾਰਦੇ ਹਨ। ਅੱਗ ਦੀ ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਵੇਦ ਪਾਠ ਵਿਚ ਲੀਨ, ਉਸ ਨੂੰ ਉਥੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਯੋਗੀਆਂ ਨੇ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਪਹਾੜ ਤੇ, ਇੱਕ ਦੈਤਿਆ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਂ ਪਰਸ਼ੁ ਸੀ। ਉਹ ਦੇਵਤੇਆਂ ਅਤੇ ਦਵਿਜਾਂ ਲਈ ਡਰਾਉਣਾ ਸੀ, ਯਜਨਾਂ ਦਾ ਵੈਰੀ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਘਾਤਕ ਸੀ। ਉਹ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪ ਧਾਰਦਾ ਘੁੰਮਦਾ ਸੀ; ਕਦੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਕਦੇ ਸ਼ੇਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ। ਕਦੇ ਦੇਵਤਾ, ਕਦੇ ਜਾਨਵਰ, ਕਦੇ ਔਰਤ, ਤੇ ਕਦੇ ਹਰਣ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦਾ।