ਸਭ ਕੁਝ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵੀ ਜਿਵੇਂ ਚਾਹਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਗਈ। ਹੁਣ ਆਮ ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਬਰਤਨਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਅਰਪਿਤ ਕਰਨ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਯਜਨ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਵਰਤੇ ਗਏ ਯੂਪ (ਯਜਨ-ਥੰਮ੍ਹ), ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਪਵਿੱਤਰ ਦਰਭਾ ਘਾਸ, ਅਤੇ ਜਿਹੜਾ ਕੁਝ ਵੀ ਯਜਨ ਦੇ ਪਹੁੰਚਣ ਵਾਲੇ ਪੁਰੋਹਿਤਾਂ, ਯਜਨ, ਧਿਆਨ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਜਾਂ ਮਨਨ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਚਮਚ, ਪੁਰੁਸ਼, ਤੇ ਜਿਹੜੀਆਂ ਵੀ ਬੰਧਨਾਵਾਂ ਸਨ—ਹਰ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਇਹ ਬਚਨ ਆਖੇ ਗਏ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਤਿੰਨ ਅੱਗਾਂ—ਗਾਰਹਪਤਯ, ਦੱਖਿਣਾਗਨੀ ਆਦਿ ਵਿੱਚ—ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਅਰਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਪਿਛਲੇ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਵੀ ਜਿਵੇਂ ਹਵਨ ਦੀਆਂ ਆਹੁਤੀਆਂ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਪਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਹਰ ਥਾਂ ਤੇ ਵਿਸ਼ਵ-ਪੁਰੁਸ਼, ਜੋ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਰਚਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਮੰਤਰਾਂ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ, ਆਚਰਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪਵਿੱਤਰ, ਯਜਨ-ਦੇਵਤਾ—ਜੋ ਕਿ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਸਰੂਪ, ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸੁਆਮੀ ਅਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਰਚਣ ਵਾਲਾ ਹੈ—ਉਹ ਯਜਨ-ਕੁੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਣੂ, ਆਪਣੇ ਚਿੱਟੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਹਵਨੀਅ ਅੱਗ ਵਿੱਚ, ਕਾਲੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੱਖਿਣ ਅੱਗ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਪੀਲੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਵਿਅਪਤ ਹੈ। ਹਰ ਸਮੇਂ ਵਿਸ਼ਣੂ ਉਥੇ ਮੌਜੂਦ ਹੈ; ਕੋਈ ਵੀ ਥਾਂ ਵਿਸ਼ਣੂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਨਹੀਂ। ਮੰਤਰਾਂ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਕੀਤੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਜਦੋਂ ਅੱਗੇ ਵਧਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ 'ਪ੍ਰਣੀਤ' ਪਾਣੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਨਦੀ ਵੀ ਪ੍ਰਣੀਤ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਪ੍ਰਣੀਤ ਪਾਣੀ ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਸ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਕੇ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਸਮੇਂ ਕੁਝ ਬੂੰਦਾਂ ਥੱਲੇ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਿਥੇ ਇਹ ਬੂੰਦਾਂ ਡਿੱਗਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਥੇ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਪੂਰਨ ਪੂਣ ਵਾਲੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਉਥੇ ਇਸਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਯਜਨ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ, ਸ਼ਾਰੰਗ-ਧਾਰੀ ਵਿਸ਼ਣੂ, ਉਸ ਤੀਰਥ ਨੂੰ ਸੋਭਾਵਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਤੀਰਥ, ਆਪਣੀਆਂ ਸੀੜੀਆਂ ਨਾਲ, ਹਰ ਕਿਸੇ ਲਈ ਵੈਕੁੰਠ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦਾ ਸਾਧਨ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਥੇ ਪਵਿੱਤਰ ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਸ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗਦੀ ਹੈ, ਉਥੇ ਕੁਸ਼ਾ-ਤਰਪਣ ਦੀ ਆਹੁਤੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਵੱਡਾ ਪੁੰਨ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਕੁਸ਼ਾ ਨਾਲ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕੁਸ਼ਾ-ਆਹੁਤੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਫਿਰ ਉਥੇ ਗੌਤਮੀ ਨਦੀ ਵੀ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ ਆ ਮਿਲੀ। ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਣੀਤ ਪਾਣੀ ਉਥੇ ਸੀ, ਤਾਂ ਪ੍ਰਣੀਤ ਦਾ ਇਕੱਠ ਹੋਇਆ; ਜਿਥੇ ਕੁਸ਼ਾ-ਆਹੁਤੀ ਹੋਈ, ਉਹ ਤੀਰਥ ਕੁਸ਼ਾ-ਤਰਪਣ ਆਖਿਆ ਗਿਆ। ਉਥੇ, ਮੈਂ ਵਿਂਧਿਆ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਇੱਕ ਯਜਨ-ਥੰਮ੍ਹ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਬਣਿਆ। ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਪਿੱਪਲ ਦਾ ਰੁੱਖ ਉਥੇ ਅਖੁੱਟ ਤੇ ਮਹਿਮਾਵਾਨ ਹੋ ਗਿਆ; ਉਹ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਸਮੇਂ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਨ ਨਾਲ ਯਜਨ ਦਾ ਪੁੰਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਮੇਰੀ ਇਸ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਨੂੰ ਦੰਡਕਾਰਣਯ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਯਜਨ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਮੈਂ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੂੰ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਵੇਦ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ-ਪੁਰੁਸ਼ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਇਹ ਜਗਤ ਰੂਪ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਮੈਂ ਖੁਦ ਜਨਮਿਆ, ਅਤੇ ਜਿਸ ਨੇ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਬਦਲਿਆ—ਉਸ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਲਈ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ, ਚੌਵੀ ਯੋਜਨ ਤੱਕ ਫੈਲੀ ਹੋਈ, ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਅੱਜ ਤੱਕ, ਉਥੇ ਤਿੰਨ ਯਜਨ-ਕੁੰਡ ਹਨ, ਹੇ ਨਾਰਦ, ਜੋ ਯਜਨ-ਪਤੀ ਵਿਸ਼ਣੂ, ਚੱਕਰਧਾਰੀ ਦੇ ਰੂਪ ਹਨ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ, ਮੇਰੀ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਉਥੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਈ; ਉਥੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਕੀੜਾ ਜਾਂ ਕੀਟ ਵੀ ਆਖਿਰਕਾਰ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਯੋਗ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੰਡਕ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਧਰਮ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਬੀਜ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਖਾਸ ਕਰਕੇ, ਗੌਤਮੀ ਨਾਲ ਲੱਗਦੀ ਧਰਤੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਗਈ। ਜਿਹੜਾ ਕੋਈ ਉਥੇ ਪਵਿੱਤਰ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਸੰਗਮ ਤੇ ਇਸਨਾਨ, ਦਾਨ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਸਿਰਫ ਕੁਸ਼ਾ ਦੀ ਆਹੁਤੀ ਵੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ ਪਾਠ, ਅਧਿਐਨ ਜਾਂ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਸੁਣਨਾ—ਇਹ ਸਭ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਚਾਹੇ ਹੋਏ ਫਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਭੋਗ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੋਵੇਂ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਗਿਆਨੀਆਂ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਦੋਵੇਂ ਕਿਨਾਰਿਆਂ ਉੱਤੇ ਛਿਆਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ ਹਨ, ਜਿਥੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਪੁੰਨ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਵਾਰਾਣਸੀ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਕੁਸ਼ਾ-ਤਰਪਣ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹੈ; ਜੰਗਮ ਤੇ ਅਚਲ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਐਸਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਤੀਰਥ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਤੀਰਥ ਦੀ ਸਿਰਫ ਯਾਦ ਵੀ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹੱਤਿਆ ਵਰਗੇ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ; ਇਹ ਤੀਰਥ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸਵਰਗ ਦਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਮਨਯੁਤੀਰਥ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸਕ ਹੈ; ਇਸ ਦੀ ਯਾਦ ਨਾਲ ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਾਪ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੇਨੂੰ ਇਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ। ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜੰਗ ਹੋਈ। ਉਥੇ ਦੇਵਤੇ ਜਿੱਤ ਨ ਸਕੇ, ਦੈਤੀਆਂ ਨੇ ਜਿੱਤ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ; ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਹਾਰੇ ਹੋਏ ਦੇਵਤੇ ਉਲਟ ਕੇ ਚਲੇ ਗਏ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਨ ਡੋਲ ਗਏ। ਉਹ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆਏ ਤੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ, “ਸਾਨੂੰ ਰੱਖਿਆ ਦਾ ਕੋਈ ਉਪਾਅ ਦੱਸੋ।” ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਗੰਗਾ ਤੇ ਜਾਓ।” ਉਥੇ, ਗੌਤਮੀ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰੀ, ਜੋ ਸਵਭਾਵਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦਮਈ, ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਤੋਂ ਜਿੱਤ ਦਾ ਕਾਰਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਗੇ; “ਤਾਂ ਹੀ ਹੋਵੇ” ਆਖ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਕੁਝ ਨੇ ਤਪ ਕਰੀ, ਕੁਝ ਨੱਚਣ ਲੱਗ ਪਏ, ਕੁਝ ਨੇ ਇਸਨਾਨ ਕੀਤਾ, ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਧਾਰੀ, ਭਗਵਾਨ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, “ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਚਾਹੁ, ਸੋ ਮੰਗੋ।” ਦੇਵਤੇ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, “ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਸਾਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ-ਯੋਗ ਪੁਰੁਸ਼ ਦਿਓ, ਜੋ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਖੜਾ ਹੋਵੇ। ਜਿਸ ਦੀ ਬਾਂਹਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਉੱਤੇ ਅਸੀਂ ਸੁਖੀ ਰਹੀਏ।” ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਤਾਂ ਹੀ ਹੋਵੇ।” ਆਪਣੀ ਹੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਮਨਯੁ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਭਯੰਕਰ ਯੋਧਾ ਰਚਿਆ, ਜੋ ਦੇਵ-ਸੈਨਾ ਦਾ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਨਮਨ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਰਤ ਗਏ ਤੇ ਮਨਯੁ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਜੰਗ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਏ।