ਇੱਕ ਵਾਰ, ਮੈਂ ਪੁਰੁਸ਼ ਸੁਕਤ ਦੇ ਜਪ ਨਾਲ, ਉਸ ਪਰਮ ਪੁਰੁਸ਼ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਮਹਾਨਤਾ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦਿਆਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ। "ਇਹ ਹੋਵੇ," ਕਹਿ ਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਜਨਾਰਦਨ, ਜੋ ਮੇਰੀ ਉਤਪੱਤੀ ਦਾ ਸਰੋਤ ਹੈ, ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪੁਰੁਸ਼ ਸੁਕਤ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਭਾਵਪੂਰਵਕ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ, ਦੇਵੀ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਮੈਨੂੰ ਯਜਨ ਦੇ ਪਸ਼ੂ ਵਜੋਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ, ਪੁਰੁਸ਼ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸਦਾ ਦਾ ਪਿਤਾ ਮੰਨ ਕੇ।" ਸਮੇਂ ਦੇ ਯਜਨ-ਸਥੰਭ ਦੇ ਪਾਸ, ਮੈਂ ਪੁਰੁਸ਼ ਨੂੰ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ, ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਬੰਧਨ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਘਾਸ ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਉਸ ਉੱਤੇ ਪਾਣੀ ਛਿੜਕਿਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਉਸ ਪੁਰੁਸ਼ ਤੋਂ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਬਾਂਹਾਂ ਤੋਂ ਕਸ਼ਤ੍ਰੀ, ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਇੰਦ੍ਰ ਅਤੇ ਅੱਗ, ਸਾਹ ਤੋਂ ਵਾਯੂ, ਕੰਨਾਂ ਤੋਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ, ਅਤੇ ਸਿਰ ਤੋਂ ਸਰਵੋਚ ਆਕਾਸ਼ ਜਨਮਿਆ। ਮਨ ਤੋਂ ਚੰਦ੍ਰਮਾ, ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਸੂਰਜ, ਨਾਭੀ ਤੋਂ ਅੰਤਰਿਕਸ਼, ਅਤੇ ਜੰਘਾਂ ਤੋਂ ਲੋਕ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਪੈਰਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ੂਦਰ ਅਤੇ ਧਰਤੀ, ਰੋਆਂ ਦੇ ਰੋਮਕਾਂ ਤੋਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਅਤੇ ਵਾਲਾਂ ਤੋਂ ਪੌਦੇ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਨਖਾਂ ਤੋਂ ਪਾਲਤੂ ਅਤੇ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ, ਅਤੇ ਮਲ-ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੋਂ ਕੀੜੇ, ਕੀਟ, ਅਤੇ ਉਡਣ ਵਾਲੇ ਜੀਵ ਜਨਮ ਲਏ। ਜੋ ਕੁਝ ਚਲਦਾ-ਫਿਰਦਾ, ਦਿਖਾਈ ਅਤੇ ਨਾ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ, ਉਹ ਸਭ ਉਸ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ; ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਫਿਰ ਉਤਪੱਤੀ ਹੋਈ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਵਾਣੀ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ: "ਸਭ ਕੁਝ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ; ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਚਾਹੀਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋ ਚੁਕੀ। ਹੁਣ ਆਮ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪਾਤਰ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰ।" "ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਯਜਨ-ਸਥੰਭ, ਪਵਿੱਤਰ ਘਾਸ, ਅਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਯਜਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੈ—ਯਜਨ, ਧਿਆਨ, ਅਤੇ ਚਿੰਤਨ—ਸਭ ਹਟਾ ਦੇ। ਚਮਚ, ਪੁਰੁਸ਼, ਅਤੇ ਬੰਧਨ—all ਕੁਝ ਮੁਕਤ ਕਰ, ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਾ।" ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਉਚਾਰਨ ਹੋਏ, ਮੈਂ ਅੱਗ ਦੇ ਤਿੰਨ ਕੂੰਡਿਆਂ—ਗਾਰਹਪਤਿਆ, ਦੱਖਣਾਗਨੀ, ਆਦਿ—ਵਿੱਚ ਅਨੁਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਆਹੁਤੀ ਦਿੱਤੀ। ਹਰ ਅੱਗ ਵਿੱਚ, ਜਿਵੇਂ ਆਹੁਤੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਕੌਸਮਿਕ ਪੁਰੁਸ਼, ਜਗਤ ਦਾ ਸਰੋਤ, ਹਰ ਥਾਂ ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧ, ਚਲਣ ਵਿੱਚ ਪਵਿੱਤਰ, ਯਜਨ ਦੇ ਦੇਵਤਾ—ਜੋ ਜਗਤ ਦੀ ਮੂਰਤੀ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਅਤੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕਾਰ ਹੈ—ਯਜਨ-ਕੂੰਡਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਵਿਸ਼ਣੂ, ਸ਼ੁੱਧ ਸਫੈਦ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਹਵਨੀਅ ਅੱਗ ਵਿੱਚ, ਕਾਲੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੱਖਣੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਪੀਲੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਿਹਸਥੀ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਵਿਦ्यमਾਨ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਣੂ ਹਰ ਸਮੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ; ਕੋਈ ਥਾਂ ਵਿਸ਼ਣੂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਦਾ ਸਰੋਤ ਹੈ। ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ, ਉਸ ਪਾਣੀ ਨੂੰ 'ਪ੍ਰਣੀਤਾ' ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਨਦੀ ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰਣੀਤਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਪ੍ਰਣੀਤਾ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਸ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਕੇ, ਜਦ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਦਾ ਕਰਮ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਬੂੰਦਾਂ ਡਿੱਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਿਥੇ ਉਹ ਬੂੰਦਾਂ ਡਿੱਗੀਆਂ, ਉਥੇ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ ਬਣੇ, ਜੋ ਪੁੰਨ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹਨ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਯਜਨ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਤੀਰਥ, ਜੋ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਸ਼ਾਰੰਗਧਾਰੀ, ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੁਆਰਾ ਸਦਾ ਸਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਤੀਰਥ, ਆਪਣੀ ਪੜੀ-ਪੜੀ ਸੜਕਾਂ ਨਾਲ, ਸਭ ਲਈ ਵੈਕੁੰਠ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਣ ਦਾ ਸਾਧਨ ਬਣਿਆ। ਜਿਥੇ ਪਵਿੱਤਰ ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਸ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਡਿੱਗੀ, ਉਥੇ ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਸ ਦੀ ਆਹੁਤੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਵਧੇਰੇ ਪੁੰਨ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਸ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋਏ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕੁਸ਼ਾ ਆਹੁਤੀ ਮਿਲੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਫਿਰ, ਗੌਤਮੀ ਨਦੀ ਵੀ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਕਾਰਨ ਨਾਲ ਉਥੇ ਆ ਗਈ। ਜਦ ਪ੍ਰਣੀਤਾ ਪਾਣੀ ਉਥੇ ਸੀ, ਤਦ ਪ੍ਰਣੀਤਾ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹ ਹੋਇਆ; ਕੁਸ਼ਾ ਆਹੁਤੀ ਦੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ, ਉਹ ਤੀਰਥ 'ਕੁਸ਼ਤਰਪਣ' ਕਿਹਾ ਗਿਆ। ਉਥੇ, ਮੈਂ ਵਿਂਧਿਆ ਦੇ ਉੱਤਰ sacrificial post ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਬਣਿਆ। ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਪੀਪਲ ਦਾ ਦਰੱਖਤ ਅਸਮਾਪਤ ਤੇ ਮਹਾਨ ਹੋ ਗਿਆ; ਉਹ ਸਦਾ-ਕਾਇਮ ਰਹਿੰਦਾ, ਸਮੇਂ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਣ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਯਜਨ ਦਾ ਪੁੰਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਮੇਰੀ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਪੂਜਾ 'ਦੰਡਕਾਰਣਯ' ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਜਦ ਯਜਨ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ, ਮੈਂ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੂੰ ਭਾਵਪੂਰਵਕ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ। ਜੋ ਪੁਰੁਸ਼ ਵਿਦਿਆਂ ਵਿੱਚ 'ਕੌਸਮਿਕ ਪੁਰੁਸ਼' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਪ੍ਰਤੱਖ ਰੂਪ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਮੈਂ ਆਪ ਜਨਮਿਆ, ਅਤੇ ਜਿਸ ਦੁਆਰਾ ਇਹ ਜਗਤ ਰੂਪ-ਵਦਲਿਆ—ਉਸ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਨੂੰ ਨਮਨ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ, ਚੌਵੀ ਯੋਜਨ ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ, ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਲਈ, ਅੱਜ ਵੀ, ਤਿੰਨ ਯਜਨ-ਕੂੰਡੀਆਂ ਹਨ, ਹੇ ਨਾਰਦ, ਜੋ ਯਜਨ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਹਨ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਮੇਰੀ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਈ; ਉਥੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਕੀੜਾ ਜਾਂ ਕੀਟ ਵੀ ਆਖਿਰਕਾਰ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੰਡਕ ਅਰਣਯ ਧਰਮ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਬੀਜ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਗੌਤਮੀ ਦੁਆਰਾ ਵਿਲੱਖਣ ਹੋਇਆ ਖੇਤਰ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਿਹੜਾ ਵੀ ਪਵਿੱਤਰ ਧਾਰਾ ਦੇ ਸੰਗਮ 'ਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ, ਦਾਨ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਸ ਦੀ ਆਹੁਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਪਾਠ, ਅਧਿਐਨ, ਜਾਂ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਸੁਣਨਾ ਵੀ, ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਭੋਗ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਗਿਆਨੀ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਦੋਨੋਂ ਕੰਢਿਆਂ 'ਤੇ 86,000 ਤੀਰਥ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪੁੰਨ ਪਹਿਲਾਂ ਵਰਣਨ ਹੋ ਚੁਕਾ। ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਵਾਰਾਣਸੀ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਕੁਸ਼ਤਰਪਣ ਸਭ ਤੋਂ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਹੈ; ਸਾਰੇ ਚਲਦੇ-ਫਿਰਦੇ ਅਤੇ ਅਚਲ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਕੋਈ ਹੋਰ ਤੀਰਥ ਇਸ ਵਰਗਾ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਤੀਰਥ ਦੀ ਯਾਦ ਵੀ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹੱਤਿਆ ਵਰਗੇ ਪਾਪ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ; ਇਹ ਤੀਰਥ, ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਸਵਰਗ ਦਾ ਦਰਵਾਜਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ 'Manyutīrtha' ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਦੀ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਪਾਪ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦੱਸਾਂਗਾ; ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ, ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ। ਇੱਕ ਵਾਰ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਯੁੱਧ ਹੋਇਆ...