ਨਾਰਦ ਜੀ, ਜਦੋਂ ਮੇਰਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਸ੍ਰੋਤਾ ਨੂੰ—ਜਿਸ ਤੋਂ ਮੈਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਸੀ—ਦੇਖ ਨਹੀਂ ਸਕਿਆ। ਮੈਂ ਚੁੱਪਚਾਪ ਖੜਾ ਰਿਹਾ, ਤਾਂ ਅਚਾਨਕ ਇੱਕ ਪਰਮ ਆਵਾਜ਼ ਮੇਰੇ ਕੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪਈ। ਉਹ ਆਕਾਸ਼ਵਾਣੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਬ੍ਰਹਮਾ, ਤੂੰ ਜਗਤ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰ—ਚਲਾਇਮਾਨ ਅਤੇ ਅਚਲ, ਦੋਹਾਂ ਦੀ।" ਇਸ ਉਚੇਤ ਆਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਮੈਂ ਉਥੇ ਹੀ ਤੁਹਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਨਾਰਦ ਜੀ, ਕੁਝ ਕਰਕਸ਼ ਸ਼ਬਦ ਆਖੇ, "ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਰਚਨਾ ਕਰਾਂ? ਕਿੱਥੇ ਕਰਾਂ? ਕਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਰਚਾਂ?" ਫਿਰ, ਉਹੀ ਆਵਾਜ਼, ਜੋ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਨਾਲ, ਦੈਵੀ ਸ਼ਕਤੀ—ਜਿਸ ਨੂੰ ਮਾਤਾ, ਜਗਤ ਜਨਨੀ, ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਸਰੂਪ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਮੈਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇਣ ਲੱਗੀ। ਉਹ ਆਖਣ ਲੱਗੀ, "ਯਜਨ ਕਰ, ਤਾਂ ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਕਤੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ। ਯਕੀਨ ਨਾਲ, ਯਜਨ ਆਪ ਹੀ ਵਿਸ਼ਨੁ ਹੈ—ਇਹ ਸਦਾ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਹੈ, ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਾ।" ਜੋ ਕੋਈ ਯਜਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਇਸ ਲੋਕ ਜਾਂ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਵੀ ਅਸੰਭਵ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਉਸ ਮਹਾ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਫਿਰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਕਿੱਥੇ ਅਤੇ ਕਿਵੇਂ ਇਹ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ? ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਹੇ ਮਹਾ ਭਾਗ, ਯਜਨ ਕਿਵੇਂ ਕਰੀਏ?" ਤਦ ਉਹੀ ਮਾਤਾ ਬੋਲੀ, "ਜੋ ਦੇਵੀ ਓਂਕਾਰ ਦੇ ਸਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਮਾਤਾ ਵਾਂਗ, ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ—ਕਰਮ ਭੂਮੀ ਉੱਤੇ, ਇੱਥੇ ਹੀ ਯਜਨ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਯਜਨ ਪੁਰੁਸ਼ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰ।" "ਇਹੀ ਤੇਰਾ ਸਾਧਨ ਹੋਵੇਗਾ; ਇਸ ਨਾਲ, ਹੇ ਧਰਮਾਤਮਾ, ਉਸ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰ। ਯਜਨ, ਸ੍ਵਾਹਾ, ਸ੍ਵਧਾ, ਮੰਤ੍ਰ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਹਵਨ ਸਮੱਗਰੀ ਆਦਿਕ—ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਹਰੀ ਹੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੀ ਸਾਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।" ਮੈਂ ਫਿਰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਕਰਮ ਭੂਮੀ ਕਿੱਥੇ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ?" ਉਸ ਵੇਲੇ, ਨਾਰਦ ਜੀ, ਨਾ ਭਾਗੀਰਥੀ, ਨਾ ਨਰਮਦਾ, ਨਾ ਯਮੁਨਾ, ਨਾ ਤਾਪੀ, ਨਾ ਸਰਸਵਤੀ, ਨਾ ਗੌਤਮੀ, ਨਾ ਸਮੁੰਦਰ, ਨਾ ਕੋਈ ਦਰਿਆ, ਨਾ ਕੋਈ ਪਵਿੱਤਰ ਝੀਲ ਜਾਂ ਧਾਰਾ ਮੌਜੂਦ ਸੀ। ਉਹ ਸ਼ਕਤੀ ਮੁੜ-ਮੁੜ ਮੈਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇਣ ਲੱਗੀ। "ਸੁਮੇਰੁ ਪਹਾੜ ਦੇ ਦੱਖਣ ਪਾਸੇ, ਹਿਮਵਤ ਦੇ ਦੱਖਣ ਪਾਸੇ, ਵਿਂਧਯ ਅਤੇ ਸਹਯ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ, ਹਰ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਹਰ ਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਕਰਮ ਭੂਮੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼ੁਭ ਹੈ।" ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਮੈਂ ਮਹਾਨ ਮੇਰੁ ਪਹਾੜ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਉਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਸੋਚਣ ਲੱਗਾ ਕਿ ਮੈਂ ਕਿੱਥੇ ਵੱਸਾਂ। ਤਦ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੀ ਨਿਰਦੇਹੀ ਆਵਾਜ਼ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਇਥੋਂ ਚਲ ਜਾ, ਇਥੇ ਵੱਸ, ਜਾਂ ਇਥੇ ਬੈਠ; ਇਥੇ ਹੀ ਯਜਨ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਕਰ। ਤੇਰਾ ਯਜਨ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।" ਜਦੋਂ ਸੰਕਲਪ ਕਰ ਲਿਆ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਤਾਂ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਵੈਦਿਕ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਮੈਂ ਕਰਿਆ। ਇਤਿਹਾਸ, ਪੁਰਾਣ, ਅਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਨਿਕਲਿਆ ਅਤੇ ਸਿਮਰਨ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ। ਉਸੇ ਖੇੜੇ ਮੈਨੂੰ ਵੈਦਾਂ ਦਾ ਸਾਰ ਸਮਝ ਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੁਰੁਸ਼ ਸੂਕਤ ਯਾਦ ਆ ਗਿਆ। ਜੋ ਜੋ ਯਜਨ ਦੀਆਂ ਸਮੱਗਰੀਆਂ ਉਥੇ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ, ਮੈਂ ਤਿਆਰ ਕਰ ਲਈਆਂ; ਅਤੇ ਜਿਹੜਾ ਵਿਧਾਨ ਉਥੇ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਹਵਨ ਕੁੰਡ ਸਜਾਇਆ। ਉਸ ਥਾਂ ਖੜਾ ਹੋ ਕੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰਿਯ-ਨਿਗ੍ਰਹ ਕਰਕੇ, ਉਪਨੀਤ ਹੋ ਕੇ, ਮੈਂ ਉਸ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ। ਮੇਰੀ ਤੀਰਥਭੂਮੀ "ਬ੍ਰਹਮਗਿਰੀ" ਨਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਈ, ਨਾਰਦ ਜੀ, ਜੋ ਚੌਰਾਸੀ ਯੋਜਨ ਤੱਕ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਮੇਰੀ ਤੀਰਥਭੂਮੀ ਬ੍ਰਹਮਗਿਰੀ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਹੈ; ਉਸ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਯਜਨ ਵੇਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਗਾਰਹਪਤਯ ਅੱਗ ਹੈ। ਉਥੇ ਮੈਂ ਆਹਵਨੀਅ ਅੱਗ ਵੀ ਸਜਾਈ। ਪਰ, ਇਸਤ੍ਰੀ ਦੇ ਬਿਨਾ ਯਜਨ ਸਫਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਮুনি, ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਦੋ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ; ਪਹਿਲੇ ਅਰਧ ਤੋਂ ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ ਜਨਮੀ, ਜੋ ਯਜਨ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਲਈ ਸੀ। ਦੂਜੇ ਅਰਧ ਤੋਂ, ਮੈਂ ਆਪ ਪਤੀ ਬਣ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਰੀਤਿ ਹੈ। ਚੰਗਾ ਬਸੰਤ ਰੁਤ ਮੈਂ ਘਿਉ ਬਣਾਇਆ, ਨਾਰਦ ਜੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਲੱਕੜਾਂ ਵਜੋਂ ਗਰਮੀ ਦਾ ਮੌਸਮ, ਹਵਨ ਸਮੱਗਰੀ ਵਜੋਂ ਪਤਝੜ, ਤੇ ਯਜਨ ਕੁਸ਼ ਵਜੋਂ ਵਖਰੀਆਂ ਰੁਤਾਂ (ਵਰਖਾ) ਤਿਆਰ ਕੀਤੀਆਂ। ਉਥੇ, ਸੱਤ ਛੰਦ (ਵੈਦਿਕ ਮੀਟਰ) ਘੇਰੂਆਂ ਲੱਕੜਾਂ ਬਣ ਗਏ, ਤੇ ਕਲਾ, ਕਾਠਾ, ਨਿਮੇਸ਼ ਆਦਿਕ ਸਮੇਂ ਦੇ ਭਾਗ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਲੱਕੜ, ਪਾਤਰ ਤੇ ਕੁਸ਼ ਬਣੇ। ਫਿਰ, ਜੋ ਸਮਾਂ ਆਦਿ-ਅੰਤ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਉਹ ਯੂਪ (ਯਜਨ ਥੰਮ) ਅਤੇ ਪਸ਼ੁ ਬੰਨਣ ਵਾਲੀ ਰੱਸੀ ਬਣ ਗਿਆ। ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਦੀਆਂ ਰੱਸੀਆਂ—ਸਤ, ਰਜ, ਤਮ—ਪਸ਼ੁ ਦੀਆਂ ਬੰਨ੍ਹਣ ਵਾਲੀਆਂ ਬੰਨ੍ਹੀਆਂ ਬਣ ਗਈਆਂ, ਪਰ ਉਥੇ ਕੋਈ ਯਜਨ ਪਸ਼ੁ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਤਦ ਮੈਂ ਨਿਰਦੇਹੀ ਵੈਸ਼ਨਵ ਬੋਲੀ ਆਖੀ, "ਯਜਨ ਪਸ਼ੁ ਦੇ ਬਿਨਾ ਇਹ ਯਜਨ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ।" ਫਿਰ, ਉਹ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ, ਨਿਰਦੇਹੀ ਦੇਵੀ ਮੈਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗੀ, "ਪੁਰੁਸ਼ ਸੂਕਤ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਸ ਪਰਮ ਪੁਰੁਸ਼ ਦੀ ਪੁਰੁਸ਼ੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰ।" ਮੈਂ ਆਖਿਆ, "ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇ।" ਫਿਰ ਮੈਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਜਨਾਰਦਨ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਮੂਲ ਹਨ, ਨੂੰ ਪੁਰੁਸ਼ ਸੂਕਤ ਨਾਲ ਭਗਤੀ ਭਾਵ ਨਾਲ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਵਕਤ, ਦੇਵੀ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਮੈਨੂੰ ਹੀ ਯਜਨ ਪਸ਼ੁ ਬਣਾਓ, ਤੇ ਪੁਰੁਸ਼ ਨੂੰ ਮੇਰਾ ਸਦਾ ਦਾ ਪਿਤਾ ਜਾਣੋ।" ਸਮੇਂ ਦੇ ਯੂਪ ਦੇ ਕੋਲ, ਮੈਂ ਪੁਰੁਸ਼ ਨੂੰ, ਜੋ ਗੁਣਾਂ ਦੀਆਂ ਰੱਸੀਆਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਕੁਸ਼ ਉੱਤੇ ਟਿਕਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਰਪਣ ਕੀਤਾ। ਉਸੇ ਪਲ, ਉਸ ਤੋਂ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸਦੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜਨਮੇ, ਬਾਂਹਾਂ ਤੋਂ ਕਸ਼ਤਰੀ, ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਇੰਦਰ ਤੇ ਅੱਗ, ਸਾਹ ਤੋਂ ਵਾਯੂ, ਕੰਨਾਂ ਤੋਂ ਦਿਸਾਵਾਂ, ਸਿਰ ਤੋਂ ਸਾਰਾ ਆਕਾਸ਼। ਮਨ ਤੋਂ ਚੰਦ੍ਰਮਾ, ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਸੂਰਜ, ਨਾਭੀ ਤੋਂ ਅੰਤਰਿਕਸ਼, ਜੰਘਾ ਤੋਂ ਲੋਕ ਜਨਮੇ। ਪੈਰਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ੂਦਰ ਤੇ ਧਰਤੀ, ਰੋਮਕੁਪਾਂ ਤੋਂ ਰਿਸ਼ੀ, ਵਾਲਾਂ ਤੋਂ ਪੌਦੇ ਜਨਮੇ। ਉਂਗਲਾਂ ਦੇ ਨਖਾਂ ਤੋਂ ਘਰੇਲੂ ਤੇ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ, ਪਿਛਵਾੜੀ ਤੇ ਜਨਨ ਇੰਦ੍ਰੀ ਤੋਂ ਕੀੜੇ, ਕੀਟ, ਤੇ ਉਡਣ ਵਾਲੇ ਪੰਛੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਜੋ ਕੁਝ ਚਲਦਾ-ਫਿਰਦਾ, ਅਡੋਲ ਜਾਂ ਗੁਪਤ, ਸਭ ਕੁਝ ਉਸ ਤੋਂ ਨਿਕਲਿਆ। ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਦੇਵਤੇ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਮੁੜ ਮੇਰੇ ਵਲ ਵਟਿਆ।