ਇੱਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਗਰੁੜ, ਜੋ ਪੰਛੀਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਸੱਪਾਂ ਦੀ ਗੁਲਾਮੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਉਹ ਮਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਸੀ ਅਤੇ ਅਕਸਰ ਇਕੱਲਾ ਬੈਠ ਕੇ ਡੂੰਘੀਆਂ ਆਹਾਂ ਭਰਦਾ ਤੇ ਸੋਚਦਾ ਰਹਿੰਦਾ। ਉਹ ਸੋਚਦਾ ਕਿ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਉਹੀ ਲੋਕ ਧੰਨ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਚੰਗੇ ਕਰਮ ਕੀਤੇ ਹਨ; ਕੇਵਲ ਉਹੀ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਦੀ ਗੁਲਾਮੀ ਨਹੀਂ ਭੋਗਣੀ ਪਈ। ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਜੀਉਂਦੇ, ਗਾਉਂਦੇ, ਹੱਸਦੇ ਤੇ ਸੁੱਤਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਜੋ ਦੂਜੇ ਦੀ ਆਗਿਆ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਤਾਂ ਲਾਜ ਹੀ ਲਾਜ ਹੈ। ਇਹ ਸੋਚਾਂ ਵਿਚ ਡੁੱਬਿਆ ਹੋਇਆ, ਅਤਿ ਵਿਸ਼ਾਲ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲਾ ਵੈਨਤੇਯਾ ਗਰੁੜ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਕੋਲ ਗਿਆ ਅਤੇ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗਾ, "ਮਾਂ, ਇਹ ਦਾਸੀ ਬਣਨ ਦਾ ਕਾਰਨ ਕਿਸ ਦੀ ਗਲਤੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ—ਤੁਹਾਡੀ, ਪਿਤਾ ਜੀ ਦੀ ਜਾਂ ਮੇਰੀ? ਮੈਨੂੰ ਅਸਲ ਕਾਰਨ ਦੱਸੋ, ਮੈਂ ਪੁੱਛ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।" ਉਸਦੀ ਮਾਂ, ਜੋ ਅਰੁਣ ਦੀ ਵੀ ਮਾਂ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਸਮਝਾਉਂਦੀ ਹੈ, "ਇਹ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀ ਗਲਤੀ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਮੇਰੀ ਆਪਣੀ ਗਲਤੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਦੀ ਗੱਲ ਥੱਲੇ ਲੱਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਦਾਸੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—ਇਹ ਮੈਂ ਦੱਸ ਚੁੱਕੀ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਕਦਰੂ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸ਼ਰਤ ਲਾਈ ਸੀ; ਉਸ ਨੇ ਚਲਾਕੀ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਹਰਾ ਦਿੱਤਾ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ ਦਾਸੀ ਬਣ ਗਈ। ਪੁੱਤ, ਭਾਗ ਦਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ੋਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਕਿਹੜਾ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਾ ਸਕਦਾ? ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਕਦਰੂ ਦੀ ਦਾਸੀ ਬਣੀ, ਤਿਵੇਂ ਤੂੰ ਵੀ ਦਾਸੀਪਣ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ।" ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਗਰੁੜ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਚੁੱਪ ਰਹਿ ਗਿਆ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਦੇ ਚੱਕਰ ਬਾਰੇ ਸੋਚਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਫਿਰ ਇੱਕ ਵਾਰ, ਕਦਰੂ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਤੇ ਆਪਣੀ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ, ਵਿੰਤਾ (ਗਰੁੜ ਦੀ ਮਾਂ) ਕੋਲ ਆਈ ਅਤੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀ, "ਤੇਰਾ ਪੁੱਤ ਤਾਂ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਰੁਕਾਵਟ ਦੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਨ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਤੂੰ ਤਾਂ ਤਿੰਨੋ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਧੰਨ ਹੈਂ, ਭਾਵੇਂ ਦਾਸੀ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈਂ।" ਵਿੰਤਾ ਨੇ ਆਪਣਾ ਦੁੱਖ ਛੁਪਾ ਕੇ, ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਕਦਰੂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਫਿਰ ਤੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੇ?" ਕਦਰੂ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸੱਪਾਂ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਤੇ ਲੈ ਜਾ; ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਠੰਢਾ ਸਰੋਵਰ ਹੈ, ਉਥੇ ਉਹ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।" ਫਿਰ ਸੁਪਰਣ (ਗਰੁੜ) ਨੇ ਸੱਪਾਂ ਨੂੰ, ਕਦਰੂ ਅਤੇ ਵਿੰਤਾ ਨੂੰ ਉਥੇ ਲਿਜਾਇਆ। ਇਸ ਉਪਕਾਰ ਤੇ ਕਦਰੂ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋਈ ਅਤੇ ਵੈਨਤੇਯਾ ਦੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀ। ਗਰੁੜ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਅਗੂ ਹੈ, ਨੂੰ ਫਿਰ ਸੱਪਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਨਮਰਤਾ ਨਾਲ ਆਖਿਆ, "ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਗੁਰੂ, ਹੰਸ ਨੂੰ ਦੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ ਫਿਰ ਸੂਰਜ ਕੋਲ ਜਾਣਗੇ, ਜੋ ਮੇਰਾ ਨਿਵਾਸ ਹੈ। ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ, ਹਰ ਰੋਜ਼ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸੂਰਜ ਮੰਡਲ ਤੱਕ ਲੈ ਜਾਇਆ ਕਰ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਵਿੰਤਾ ਕੰਬਦੀ ਤੇ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਕਦਰੂ ਨੂੰ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀ, "ਮੈਂ ਸਮਰੱਥ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਸੱਪਾਂ ਦੀ ਮਾਂ; ਮੇਰਾ ਪੁੱਤ ਤੇਰੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਨਹੀਂ ਜਾਵੇਗਾ। ਉਹ ਸੂਰਜ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਲੈਣ, ਫਿਰ ਵਾਪਸ ਆ ਜਾਣ।" ਵਿੰਤਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤ ਗਰੁੜ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ, "ਸੱਪਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਆਖਿਆ, 'ਸਾਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਈ ਦੇਵਤਾ ਕੋਲ ਲੈ ਚੱਲ।'" ਗਰੁੜ ਨੇ 'ਠੀਕ ਹੈ' ਆਖ ਕੇ ਸੱਪਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪਿੱਠ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਾ ਲਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੱਪਾਂ ਦੀ ਫੌਜ ਗਰੁੜ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਈ ਅਤੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਸੂਰਜ ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਵੱਲ ਚਲੀ। ਪਰ ਜਦ ਉਹ ਸੂਰਜ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਹੁੰਚੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਭਿਆਨਕ ਤਪਸ਼ ਨਾਲ ਸੱਪ ਸੜਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਉਹ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ, "ਹੇ ਗਿਆਨੀ, ਮੁੜ ਚੱਲ; ਸੂਰਜ ਪੰਛੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ। ਹੁਣ ਸੂਰਜ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਦੀ ਹੋਰ ਲੋੜ ਨਹੀਂ, ਅਸੀਂ ਇਸ ਦੀ ਤਪਸ਼ ਨਾਲ ਸੜ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਵਾਪਸ ਲੈ ਚੱਲ, ਜਾਂ ਅਸੀਂ ਆਪ ਹੀ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ।" ਗਰੁੜ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੂਰਜ ਵਿਖਾਵਾਂਗਾ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚੋਂ ਸੂਰਜ ਵੱਲ ਲੈ ਗਿਆ। ਸੂਰਜ ਦੀ ਤਪਸ਼ ਨਾਲ ਸੱਪਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਸੜ ਗਏ ਅਤੇ ਉਹ ਨਲ ਦੀ ਟਾਪੂ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਏ—ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੱਖਾਂ, ਸੜੇ ਤੇ ਦੁਖੀ। ਜਦ ਕਦਰੂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪਏ ਹੋਏ ਚੀਖਾਂ ਸੁਣੀਆਂ, ਤਾਂ ਉਹ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਤਵਨਾ ਦੇਣ ਆਈ। ਕਦਰੂ ਨੇ ਵਿੰਤਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਤੇਰੇ ਪੁੱਤ ਨੇ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਪਾਪ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਬਹੁਤ ਵਧੇਰੇ ਦੁਰਭਾਵ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਦੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲੇਗੀ।" ਕਦਰੂ ਨੇ ਫਿਰ ਕਿਹਾ, "ਹੋਰ ਕੋਈ ਰਸਤਾ ਨਹੀਂ; ਸੱਪਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਮਾਲਕ ਦੀ ਆਗਿਆ ਮੰਨਣੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਕਸ਼੍ਯਪ ਇੱਥੇ ਹੁੰਦੇ, ਤਾਂ ਕੋਈ ਹਾਨੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਸ਼ਾਂਤੀ ਮਿਲੇਗੀ, ਹੇ ਸੁੰਦਰੇ?" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਵਿੰਤਾ ਬਹੁਤ ਡਰ ਗਈ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਗਰੁੜ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਪੁੱਤ, ਇਹ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ; ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਵਿਹਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ। ਜਿਹੜਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ, ਉਹ ਠੀਕ ਨਹੀਂ; ਇਸਦਾ ਉਲਟਾ ਕਰਨਾ ਵੀ ਠੀਕ ਨਹੀਂ। ਨੇਕ ਲੋਕ ਕਦੇ ਵੀ ਚਲਾਕੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਭਾਵੇਂ ਵੈਰੀ ਨਾਲ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਚਾਂਦ, ਚਾਹੇ ਵਿਦਵਾਨ ਨੂੰ ਮਿਲੇ ਜਾਂ ਅਚੂਤ ਨੂੰ, ਸਭ ਉੱਤੇ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਖੁਲ੍ਹ ਕੇ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ, ਉਹ ਚਲਾਕੀ ਨਾਲ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਜਿਹੜੇ ਅਸਹਾਇ ਹਨ, ਉਹ ਜਬਰ ਨਾਲ ਕੰਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।" ਫਿਰ ਵਿੰਤਾ ਨੇ ਕਦਰੂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ, ਤਾਂ ਤੇਰੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਮਿਲ ਜਾਵੇ? ਉਹ ਬੁੱਢੇ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ—ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ, ਮੈਂ ਉਹੀ ਕਰਾਂਗੀ।" ਕਦਰੂ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਜੇ ਰਸਾਤਲ ਦਾ ਪਾਣੀ ਲਿਆ ਕੇ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਲਗਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਮਿਲ ਜਾਵੇਗੀ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਵਿੰਤਾ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਰਸਾਤਲ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਲਿਆ ਕੇ ਸੱਪਾਂ ਉੱਤੇ ਲਗਾ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਗਰੁੜ ਨੇ ਮਘਵਾਨ (ਇੰਦਰ) ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਇੱਥੇ ਮੀਂਹ ਪਾ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੰਦਰ ਨੇ ਮੀਂਹ ਵਰਸਾਇਆ, ਅਤੇ ਸੱਪਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਹਾਲਤ ਮਿਲ ਗਈ। ਰਸਾਤਲ ਦਾ ਪਾਣੀ, ਜੋ ਗੰਗਾ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਸੱਪਾਂ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਜੀਉਂਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗਰੁੜ, ਵਿੰਤਾ, ਕਦਰੂ ਅਤੇ ਸੱਪਾਂ ਦੀ ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਭਾਗ, ਕਰਮ ਅਤੇ ਨਿਮਰਤਾ ਦੀ ਮਹੱਤਾ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ।