ਇੱਕ ਵਾਰ, ਕੁਝ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀਆਂ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਤਪੱਸਿਆ ਦੇ ਅਸਫਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਚਿੰਤਤ ਸਨ, ਇੱਕ ਵਡੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਚਰਨਾਂ 'ਚ ਆਏ। ਉਹ ਬੜੀ ਨਮਰਤਾ ਨਾਲ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ, "ਮਹਾਨੁਭਾਵ, ਸਾਡੀ ਤਪੱਸਿਆ ਕਿੰਨੇ ਹੀ ਵਾਰੀ, ਕਿੰਨੇ ਹੀ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਕਿਉਂ ਸਫਲ ਨਹੀਂ ਹੋ ਰਹੀ? ਅਸੀਂ ਕੀ ਕਰੀਏ? ਇੱਥੇ ਤਪੱਸਿਆ ਲਈ ਕਿਹੜਾ ਢੰਗ ਹੈ? ਤੁਸੀਂ ਸਾਨੂੰ ਮਾਰਗ ਦੱਸੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਹੋ।" ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਅਗਸਤਿਆ ਸੀ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਗਿਆਨੀ, ਸ਼ਾਂਤ, ਦਯਾਲੂ ਅਤੇ ਚੰਗਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਉਹ ਸਦਾ ਗੁੱਸੇ ਅਤੇ ਨਫ਼ਰਤ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਪ੍ਰਜਾਪਤੀਆਂ ਨੇ ਅਗਸਤਿਆ ਨੂੰ ਵਧਾਈ ਦਿੱਤੀ, "ਤੁਸੀਂ ਸਦਾ ਸ਼ਾਂਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਹੋ, ਅਤੇ ਦਯਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ। ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡੇ ਉੱਤੇ ਪੂਰਾ ਭਰੋਸਾ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਸਾਨੂੰ ਸੱਚ ਦੱਸੋ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਅਹੰਕਾਰ, ਦਯਾ ਦੀ ਘਾਟ, ਅਧਿਆਪਕ ਦੀ ਸੇਵਾ ਦੀ ਉਣੀ, ਝੂਠ ਅਤੇ ਕਠੋਰਤਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸੱਚ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਅਗਸਤਿਆ ਨੇ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ, ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਬੋਲਿਆ, "ਤੁਸੀਂ ਸ਼ਾਂਤ ਮਨ ਵਾਲੇ ਹੋ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀਆਂ ਵਜੋਂ ਰਚਿਆ ਸੀ। ਪਰ ਤੁਹਾਡੀ ਤਪੱਸਿਆ ਕਾਫੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਪਤਨ ਦਾ ਕਾਰਨ ਯਾਦ ਕਰੋ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਰਚਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਖੁਸ਼ੀ ਹਾਸਲ ਕਰ ਚੁੱਕੇ, ਪਰ ਜੋ ਦੁਬਾਰਾ ਤਪੱਸਿਆ ਲਈ ਨਿਕਲੇ, ਉਹ ਅੰਗੀਰਸ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ ਬਣ ਗਏ। ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਕਈ ਵਾਰੀ ਨਿਕਲੇ ਹੋ, ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧੇਰੇ ਹੋਵੋਗੇ।" "ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਗੰਗਾ ਨਦੀ ਦੇ ਤਟ ਤੇ ਜਾਓ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਗੰਗਾ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਮਾਰਗ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੂੰ ਪਿਆਰੀ ਹੈ। ਉੱਥੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ 'ਚ, ਤੁਸੀਂ ਗਿਆਨ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰੋ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਤੁਹਾਡੇ ਸਾਰੇ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਕਰ ਦੇਵੇਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਸੱਚੇ ਅਧਿਆਪਕ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਕਦੇ ਪੂਰਨਤਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ।" ਇਸ ਉੱਤੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਅਗਸਤਿਆ ਜੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਕੌਣ ਗਿਆਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੁ, ਮਹੇਸ਼, ਆਦਿਤਿਆ ਜਾਂ ਚੰਦ੍ਰਮਾ? ਜਾਂ ਅੱਗ, ਜਾਂ ਵਰੁਣ, ਕੌਣ ਹੈ ਗਿਆਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ?" ਅਗਸਤਿਆ ਨੇ ਮੁੜ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ, "ਸੁਣੋ, ਗਿਆਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਕੌਣ ਹੈ। ਪਾਣੀ ਅੱਗ ਹੈ, ਅੱਗ ਸੂਰਜ ਹੈ, ਸੂਰਜ ਵਿਸ਼ਨੁ ਹੈ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਭਾਸਕਰ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਰੁਦ੍ਰ ਹੈ, ਰੁਦ੍ਰ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਹੈ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਕੁਝ ਵਜੂਦ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਗਿਆਨ—ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਗਿਆਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" "ਅਧਿਆਪਕ, ਪ੍ਰੇਰਕ, ਟਿੱਪਣੀਕਾਰ, ਵਿਵੇਚਕ, ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਦੇਣ ਵਾਲੇ—ਇਹ ਬਹੁਤ ਹਨ, ਪਰ ਗਿਆਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਉਹੀ ਗਿਆਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਕ-ਅਦਵਿਤੀਯ ਸ਼ੰਭੂ ਨੂੰ ਗਿਆਨੀ ਕਈ ਨਾਂਵਾਂ ਨਾਲ ਬਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਇੰਦਰ, ਮਿਤ੍ਰ, ਅੱਗ—ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ ਦੇ ਭਰਮ ਕਰਕੇ।" ਇਹ ਅਗਸਤਿਆ ਜੀ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀਆਂ ਗੀਤ ਗਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਚਲੇ ਗਏ। ਪੰਜ ਉੱਤਰ ਗੰਗਾ ਤੇ, ਪੰਜ ਦੱਖਣੀ ਗੰਗਾ ਤੇ ਗਏ। ਅਗਸਤਿਆ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ, ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬੈਠ ਕੇ, ਸੱਚ ਦੀ ਧਿਆਨ-ਸਮਾਧੀ ਵਿੱਚ ਲੱਗ ਗਏ। ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਏ, ਕਿਉਂਕਿ ਰਚਨਹਾਰ ਦਾ ਰੋਲ ਯੁਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 'ਚ ਸਰਵ-ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨੇ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ, ਅਧਰਮ ਦੇ ਨਾਸ, ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਭਲੇ, ਅਤੇ ਧਰਮ, ਕਾਮ ਅਤੇ ਅਰਥ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਸੀ। ਪੁਰਾਣ, ਸ੍ਰਿਤੀਆਂ, ਵੇਦ, ਅਤੇ ਧਰਮ-ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਤੇ, ਸੰਸਾਰਾਂ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰ ਦਾ ਰੋਲ ਲੋੜੀਂਦਾ ਹੈ; ਤੁਸੀਂ ਅਜਿਹਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰੋਗੇ। ਜਦੋਂ ਅਧਰਮ ਵਧੇ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਉਣੀ ਆਈ, ਉਹ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀਆਂ ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦਾ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਣਗੇ। ਜਦੋਂ ਵੇਦਾਂ ਮੁਸ਼ਕਲ 'ਚ ਹੋਣ, ਭਵਿੱਖੀ ਵਿਆਸ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਣਗੇ; ਜਦੋਂ ਵੀ ਧਰਮ ਜਾਂ ਵੇਦ ਘਟਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਆਸਾਂ ਨੇ ਸਭ ਦੇ ਭਲੇ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਦਾ ਸਥਾਨ ਗੰਗਾ ਦੇ ਉੱਚੇ ਤਟ 'ਤੇ ਹੈ। ਉੱਥੇ, ਸ਼ਿਵ, ਵਿਸ਼ਨੁ, ਅਗਸਤਿਆ, ਆਦਿਤਿਆ, ਅੱਗ, ਅਤੇ ਪਾਣੀ—ਇਹ ਸਭ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਕੋਈ ਪਵਿੱਤਰ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਉੱਚਾ ਹੈ; ਇਹ ਰੂਪ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਕੇਵਲ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਹੈ। ਸ਼ਿਵ, ਜੋ ਸਭ ਵਿਆਪਕ ਅਤੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ, ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਦਯਾ ਕਰਕੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਉੱਥੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਧਰਮ-ਵਿਆਸ ਅਤੇ ਵੇਦ-ਵਿਆਸ ਹਨ। ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨਾਂਵ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਦੇ ਜਲ ਪਾਪਾਂ ਦੀ ਮੈਲ ਧੋ ਦੇਂਦੇ ਹਨ, ਭਰਮ ਅਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਦਾ ਹਨੇਰਾ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਦਿੰਦੇ ਹਨ—ਅਤਿ ਉੱਚਾ ਵਿਆਸ-ਤੀਰਥ। ਇਸ ਤੋਂ ਅਗਲੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਵੰਜਰਾਸੰਗਮ ਹੈ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਸਦਾ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਸਿਧਾਂ, ਅਤੇ ਰਾਜ-ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਸੇਵਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਵਾਰ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਗਰੁੜ, ਸੰਪਾਂ ਦੇ ਨੌਕਰ ਬਣ ਗਏ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਮਨ ਵਿੱਚ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਕਈ ਵਾਰੀ ਇਕੱਲੇ ਬੈਠ ਕੇ ਡੂੰਘੀ ਆਹ ਭਰਦੇ, ਸੋਚਦੇ, "ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਉਹੀ ਖੁਸ਼ਕਿਸਮਤ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਚੰਗੇ ਕਰਮ ਕੀਤੇ ਹਨ; ਉਹੀ ਸੌਭਾਗੀ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨੌਕਰੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ, ਨਾ ਹੀ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇ ਅਧੀਨ ਰਹਿਣਾ ਪਿਆ।" "ਉਹ ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦੇ, ਗੀਤ ਗਾਉਂਦੇ, ਸੁੱਦੇ, ਹੱਸਦੇ ਹਨ—ਆਤਮ-ਨਿਰਭਰ ਲੋਕ ਵੱਡੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਸ਼ਰਮ, ਸ਼ਰਮ ਹੈ ਉਹਨਾਂ ਉੱਤੇ, ਜੋ ਹੋਰ ਦੇ ਅਧੀਨ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।" ਇਹ ਸੋਚ-ਸੋਚ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਾਲ-ਮੱਤ ਵਾਲਾ ਵੈਨਤੇਯ, ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਕੋਲ ਗਿਆ ਤੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਮਾਂ, ਕਿਸ ਦੀ ਗਲਤੀ—ਤੁਾਡੀ, ਪਿਤਾ ਦੀ ਜਾਂ ਮੇਰੀ—ਤੁਸੀਂ ਨੌਕਰ ਬਣ ਗਈ ਹੋ? ਮੈਨੂੰ ਕਾਰਨ ਦੱਸੋ, ਮੈਂ ਪੁੱਛ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।" ਮਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ, ਅਰੁਣ ਦੇ ਪਿਆਰੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ, ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀ ਕੋਈ ਗਲਤੀ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਗਲਤੀ ਦੱਸ ਚੁੱਕੀ ਹਾਂ। ਜਿਸ ਦੀ ਗੱਲ ਉਲਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਨੌਕਰ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—ਇਹ ਮੈਂ ਕਿਹਾ।" "ਮੈਂ ਕਦਰੂ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸ਼ਰਤ ਲਾਈ ਸੀ; ਉਸ ਦੀ ਚਲਾਕੀ ਨਾਲ ਮੈਂ ਹਾਰ ਗਈ, ਤੇ ਕਦਰੂ ਮੇਰੀ ਮਾਲਕ ਬਣ ਗਈ। ਭਾਗ, ਪੁੱਤਰ, ਵੱਡਾ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹੈ—ਕਿਹੜਾ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ? ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਕਦਰੂ ਦੀ ਨੌਕਰ ਬਣ ਗਈ, ਕਸ਼ਯਪ ਦੇ ਪੁੱਤਰ; ਜਦ ਮੈਂ ਨੌਕਰ ਬਣੀ, ਤੂੰ ਵੀ ਨੌਕਰ ਬਣ ਗਿਆ, ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਗਰੁੜ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਿਆ, ਚੁਪ ਚਾਪ ਰਹਿ ਗਿਆ, ਕੁਝ ਵੀ ਨਾਂ ਬੋਲਿਆ, ਤੇ ਭਾਗ ਦੇ ਰਸਤੇ ਨੂੰ ਸੋਚਣ ਲੱਗ ਪਿਆ।