ਵਿਦਵਾਨ ਲੋਕ ਇੱਕ ਤੀਰਥ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਾਹਸਰਕੁੰਡਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਦੀ ਸਿਰਫ਼ ਯਾਦ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸੁਖ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਸਮੇਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ ਨੇ ਸਮੁੰਦਰ 'ਤੇ ਪੁਲ ਬਣਾਇਆ, ਲੰਕਾ ਨੂੰ ਜਲਾਇਆ, ਅਤੇ ਰਾਵਣ ਤੇ ਹੋਰ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਰਾਮ ਨੇ ਵੈਦੇਹੀ ਦੇ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ, ਜਦੋਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਵੇਖ ਰਹੇ ਸਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਅਧਿਆਪਕਾ ਸਾਹਮਣੇ ਸੀ, ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਕਹੇ। ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ, ਰਾਮ ਨੇ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਈ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ: "ਆਓ ਵੈਦੇਹੀ, ਤੁਸੀਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ; ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੀ ਗੋਦ 'ਤੇ ਆਉਣ ਦੀ ਯੋਗ ਹੋ।" ਫਿਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅੰਗਦ ਅਤੇ ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਨਹੀਂ, ਆਓ ਅਸੀਂ ਵੈਦੇਹੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਅਯੋਧਿਆ ਚੱਲੀਏ।" ਉਥੇ, ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਜਦੋਂ ਭਾਈ, ਮਾਵਾਂ ਅਤੇ ਆਮ ਲੋਕ ਵੀ ਵੇਖ ਰਹੇ ਸਨ, ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਅਯੋਧਿਆ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ੁਭ ਦਿਨ, ਰਾਮ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਤੁਸੀਂ ਗੋਦ 'ਤੇ ਆਉਣ ਦੀ ਯੋਗ ਹੋ; ਉਸ ਦੇ ਆਚਰਨ 'ਤੇ ਕਿਸ ਨੂੰ ਸੰਦੇਹ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?" ਫਿਰ ਵੀ, ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਚਲ ਰਹੀ ਅਫ਼ਵਾਹ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸੀ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਨਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਕਾਰਵਾਈ ਕੀਤੀ। ਰਾਮ ਅਤੇ ਜਾਟਬਵਾਨ ਨੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ; ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ "ਸਦਾ ਸੁਖੀ ਰਹੋ" ਕਿਹਾ, ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਨੇ ਰਾਜਾ ਦੀ ਗੋਦ 'ਤੇ ਆਰੋਹਣ ਕੀਤਾ। ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਸੁੰਦਰ ਪੁਸ਼ਪਕ ਵਿਮਾਨ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਅਯੋਧਿਆ ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਰਾਜ ਪਾ ਲਿਆ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਰਾਮ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਨਿੱਤ ਖੁਸ਼ ਰਹੇ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਸ ਦੇ ਭਗਤ ਰਹੇ; ਪਰ ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ, ਕੁਝ ਅਧਮ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਬੁਰਾ ਸ਼ਬਦ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਭਾਰੀ, ਝੂਠੇ ਦੋਸ਼ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਜੋ ਸੀਤਾ 'ਤੇ ਲੱਗਾ ਸੀ, ਰਾਮ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ; ਕਿਉਂਕਿ ਉੱਚ ਕੁਲਾਂ ਵਾਲੇ ਝੂਠੇ ਦੋਸ਼ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸਹਿੰਦੇ। ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਿਸ਼ੀ ਵਾਲਮੀਕੀ ਦੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ, ਜੋ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਤੇ ਰੋ ਰਹੀ ਸੀ, ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਉਹ ਖੁਦ ਵੀ ਰੋਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਕੰਮ ਡਰ ਕਰਕੇ ਕੀਤਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਵੱਡਿਆਂ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ; ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ, ਰਾਜਕੁਮਾਰ... ਰਾਮ, ਸਮੁਤਿਰੀ (ਲਕਸ਼ਮਣ) ਦੇ ਨਾਲ, ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜਨ ਲਈ ਦীক্ষਿਤ ਹੋਏ; ਉਥੇ, ਰਾਮ ਦੇ ਦੋ ਉੱਤਮ ਪੁੱਤਰ ਆਏ। ਲਵ ਅਤੇ ਕੁਸ਼, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਨਾਰਦ ਰਿਸ਼ੀ ਵਰਗੇ ਗਾਇਕਾਂ ਦੀ ਸੀ, ਪੂਰਾ ਰਾਮਾਇਣ ਗਾ ਕੇ, ਗੰਧਰਵਾਂ ਵਰਗਾ ਮਧੁਰ ਗੀਤ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਰਾਮ ਦੇ ਸਾਰੇ ਕਰਤਬ ਗਾ ਕੇ, ਯਜਨ ਭੂਮੀ 'ਤੇ ਆਏ, ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਦਿਖਾਈ। ਦੋਵੇਂ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਵੈਦੇਹੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤੇ ਸ਼ੂਰੀ ਸਨ, ਸਾਹਮਣੇ ਲਿਆਏ ਗਏ; ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਪਯੋਗਤਾ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਰਾਮ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਗੋਦ 'ਤੇ ਬੈਠਾ ਕੇ, ਵਾਰ ਵਾਰ ਗਲੇ ਲਾਇਆ; ਜਿਵੇਂ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਜੀਵਾਂ ਲਈ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦਾ ਗਲੇ ਲਾਉਣਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਆਰਾਮ ਦਾ ਕਾਰਣ ਹੈ। ਉਹ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾ ਕੇ, ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਤੇ ਚੁੰਮਦਾ ਰਿਹਾ। ਰਾਮ ਸੋਚ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ, ਵਾਰ ਵਾਰ ਆਹ ਭਰਦਾ ਸੀ; ਉਸ ਸਮੇਂ, ਲੰਕਾ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਆਏ। ਸੁਗ੍ਰੀਵ, ਹਨੁਮਾਨ, ਅੰਗਦ, ਜਾਟਬਵਾਨ ਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਵਾਨਰ, ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਆਏ। ਉਹ ਰਾਜਾ ਦੇ ਕੋਲ ਆਏ, ਜੋ ਸਿੰਘਾਸਨ 'ਤੇ ਬੈਠਾ ਸੀ; ਪਰ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਕੜੇ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ ਹਨੁਮਾਨ ਤੇ ਅੰਗਦ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਏ। ਉਹ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ, "ਮਾਤਾ ਸੀਤਾ, ਜੋ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਜਨਮੀ, ਕਿੱਥੇ ਗਈ? ਇੱਥੇ ਸਿਰਫ਼ ਰਾਮ ਹੀ ਦਿਸਦਾ ਹੈ।" ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਉਹ ਰਾਮ ਵਲੋਂ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।" ਜਦੋਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਵੇਖ ਰਹੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਉੱਚ ਕੁਲ ਦੀ ਨਾਰੀ ਦੀ ਗੱਲ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ, ਸੀਤਾ ਨੇ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਲਈ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ; ਪਰ ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ ਨਹੀਂ। ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਉਠੀ ਗੱਲ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੇਮੀ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ; "ਆਓ ਅਸੀਂ ਮਰ ਜਾਈਏ," ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਦੁਬਾਰਾ ਗੌਤਮੀ ਨਦੀ ਵਲ ਗਏ। ਰਾਮ, ਅਯੋਧਿਆ ਦੇ ਨਿਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਹਨਾਂ ਦੋਵਾਂ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚੇ; ਗੌਤਮੀ ਨਦੀ 'ਤੇ ਆ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉੱਚਤਮ ਤਪस्या ਕੀਤੀ। ਵਾਰ ਵਾਰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ, ਆਹ ਭਰਦੇ, ਉਹ ਸੀਤਾ, ਜਗਤ ਮਾਤਾ, ਦੀ ਲੋੜ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਮੋਹ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਗੌਤਮੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ। ਰਾਮ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨਾਲ ਸਚਮੁਚ ਆਏ; ਗੌਤਮੀ ਵਿੱਚ ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਦੁੱਖ ਛੱਡ ਕੇ, ਉਸ ਥਾਂ 'ਤੇ ਵੱਸਦੇ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਾਹਸਰਕੁੰਡਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ ਦਸ ਹੋਰ ਤੀਰਥ ਹਨ, ਜੋ ਹਰ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਉਥੇ ਨ੍ਹਾਉਣ ਅਤੇ ਦਾਨ ਦੇਣ ਨਾਲ ਹਜ਼ਾਰ ਗੁਣਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਪਵਿੱਤਰ ਗੌਤਮੀ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਵਸੀਸ਼ਠ ਆਦਿ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਉਹ ਯਜਨ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਹਰੇਕ ਮੁਸੀਬਤ ਤੋਂ ਬਚਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਹਜ਼ਾਰ ਕੁੰਡਾਂ ਵਿੱਚ, ਧਰਤੀ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰ ਲੀਆਂ। ਗੌਤਮੀ ਨਦੀ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਜੋ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਉਹ ਤੀਰਥ ਸਾਹਸਰਕੁੰਡਾ ਵੱਡੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਵਾਲਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਹ ਤੀਰਥ ਕਪਿਲਾ ਤੀਰਥ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਅੰਗਿਰਸਾ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਆਦਿਤਿਆ ਅਤੇ ਸੈਮ੍ਹਿਕੇਯਮ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਗੌਤਮੀ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਕੰਢੇ, ਹੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਿਸ਼ੀ, ਅੰਗਿਰਸ ਨੇ ਆਦਿਤਿਆਂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਕੇ, ਆਦਿਤਿਆਂ ਵਲੋਂ ਦੱਖਣੀ ਭੂਮੀ ਦਾਨ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਆਦਿਤਿਆ, ਅੰਗਿਰਸ ਤੋਂ ਤਪस्या ਲਈ ਵਿਦਾ ਹੋ ਗਏ; ਉਹ ਭੂਮੀ, ਸੈਮ੍ਹਿਕੀ ਬਣ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਖਾ ਗਈ। ਉੱਥੇ ਵੱਸਦੇ ਲੋਕ, ਡਰ ਕੇ, ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਕਿ ਭੂਮੀ ਸੈਮ੍ਹਿਕੀ ਹੈ, ਅੰਗਿਰਸਾ ਨੂੰ ਇਹ ਦੱਸਿਆ। ਫਿਰ, ਆਦਿਤਿਆ ਦੇ ਪਿੱਛੇ, ਅੰਗਿਰਸਾ ਨੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਕਹੇ: "ਉਹ ਭੂਮੀ ਮੁੜ ਲੈ ਲੈਣ"; ਪਰ ਆਦਿਤਿਆ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਨਹੀਂ।" ਵਿਦਵਾਨ ਕਿਸੇ ਵੀ ਭੂਮੀ ਨੂੰ, ਜੋ ਦਿਤੀ ਜਾਂ ਮੁੜ ਲੈ ਲਈ ਗਈ ਹੋਵੇ, ਦਾਨ ਵਜੋਂ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੇ; ਜੋ ਕੋਈ ਭੂਮੀ ਹੜਪ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਵਲੋਂ... (ਕਹਾਣੀ ਇੱਥੇ ਆਖਰੀ ਆਯਤ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਰੁਕਦੀ ਹੈ।