ਇਸ ਰਾਜ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਰਾਜਾ ਰਾਜ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਕੋਈ ਦੁੱਖ, ਰੋਗ, ਅਕਾਲ ਜਾਂ ਪਰਿਵਾਰਕ ਝਗੜਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਹਰ ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਸੀ, ਕੋਈ ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਵੱਖ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ, ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਿਆਂ, ਉਸ ਰਾਜੇ ਨੇ ਯਜਨਾ ਕਰਵਾਈ। ਭਗਵਾਨ ਮਹਾਦੇਵ ਜੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮਨ-ਚਾਹਾ ਵਰ ਦਿਤਾ। ਗੌਤਮੀ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਰਾਜੇ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ। ਰਾਜੇ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਭਾਵਾ—ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਜੀ—ਤੋਂ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ। ਭਾਵਾ ਨੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਕਿਹਾ, "ਮੇਰੀ ਤੀਜੀ ਅੱਖ ਵੇਖੋ।" ਤਦ ਰਾਜੇ ਨੇ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੀ ਤੀਜੀ ਅੱਖ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ। ਉਸ ਅੱਖ ਦੀ ਜੋਤ ਤੋਂ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਮਹਿਮਾ ਪਿਆ। ਇਹੀ ਮਹਿਮਾ ਮਹਾਨ ਮਹਿਮਨਾ ਸਤੋਤ੍ਰ ਦਾ ਰਚੇਤਾ ਬਣਿਆ। ਜਦੋਂ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾਂਤਕ—ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ—ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਜਾਣ, ਤਾਂ ਕੌਣ ਸੀ ਚੀਜ਼ ਅਣਪਹੁੰਚੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ? ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਰੀ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਸਭ ਦੇਵਤਾ ਵੀ ਮਨਦੇ ਹਨ। ਪੁੱਤਰ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਰਾਜੇ ਨੇ ਤੀਰਥ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਦੀ ਅਰਜ਼ੋਈ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਜੋ ਵੱਡੇ ਪਾਪਾਂ, ਭਿਆਨਕ ਰੋਗਾਂ ਅਤੇ ਵਿਪਤੀਆਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਹੋ ਸਕੇ। ਭਾਵਾ ਨੇ ਉਹ ਤੀਰਥ ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਭਾਵਤੀਰਥ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ, ਜੋ ਕੋਈ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦਾ ਜਾਂ ਦਾਨ ਦੇਂਦਾ, ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀ ਕਰ ਲੈਂਦਾ। ਭਾਵਾ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਚੀਨਬਰ੍ਹੀ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਮਿਲਿਆ। ਮਹਿਮਾ ਗੌਤਮੀ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਜਨਮਿਆ ਸੀ; ਉਸ ਥਾਂ ਨੂੰ ਭਾਵਤੀਰਥ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ ਸੱਤਰ ਤੀਰਥ ਹਨ, ਜੋ ਸਭ ਕਲਿਆਣ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਵਿਦਵਾਨ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਥੇ ਇੱਕ ਤੀਰਥ ਹੈ—ਸਹਸ੍ਰਕੁੰਡ। ਸਿਰਫ ਉਸਦੀ ਯਾਦ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸੁਖ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਦਸ਼ਰਥਪੁੱਤਰ ਰਾਮ ਨੇ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਉੱਤੇ ਪੁਲ ਬਣਾਇਆ, ਲੰਕਾ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਰਾਵਣ ਆਦਿ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ, ਰਾਮ ਨੇ ਵੈਦੇਹੀ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ, ਜਦ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਅਤੇ ਵੈਦੇਹੀ ਦੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਮਣੇ ਸਨ, ਇਹ ਬੋਲ ਆਖੇ। ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ, ਰਾਮ ਨੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੇ ਕਿਹਾ, "ਆ ਵੈਦੇਹੀ, ਤੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹੈਂ।" ਇਸ ਉਪਰੰਤ, ਅੰਗਦ ਅਤੇ ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਨਹੀਂ, ਆਓ ਅਸੀਂ ਵੈਦੇਹੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਮਿਤਰਾਂ ਸਮੇਤ ਅਯੋਧਿਆ ਨੂੰ ਚਲਦੇ ਹਾਂ।" ਉਥੇ, ਜਦ ਸੀਤਾ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਹਾਸਲ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਭਰਾ, ਮਾਵਾਂ ਤੇ ਆਮ ਲੋਕ ਵੀ ਵੇਖ ਰਹੇ ਸਨ, ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਅਯੋਧਿਆ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਮੰਗਲਮਈ ਦਿਨ ਸੀ, ਸੀਤਾ ਰਾਮ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਦੇ ਯੋਗ ਸੀ; ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਆਚਰਨ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਫਿਰ ਵੀ, ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਚਰਚਾ ਫੈਲ ਚੁੱਕੀ ਸੀ, ਉਹ ਦੂਰ ਕਰਨੀ ਲਾਜ਼ਮੀ ਸੀ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ। ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਕਾਰਵਾਈ ਕੀਤੀ। ਰਾਮ ਅਤੇ ਜਾਂਬਵਾਨ ਨੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ; ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ 'ਮੰਗਲ ਹੋਵੇ' ਆਖਿਆ, ਅਤੇ ਉਹ ਰਾਜੇ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਆ ਬੈਠੀ। ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਸੁੰਦਰ ਪੁਸ਼ਪਕ ਵਿਮਾਨ ਵਿੱਚ ਅਯੋਧਿਆ ਵੱਲ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚਲੇ ਗਏ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਰਾਜ ਮਿਲ ਗਿਆ। ਸਭ ਨੇ ਰਾਮ ਦੀ ਭਗਤੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਬਿਤਾਇਆ। ਪਰ ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ, ਘਟੀਆ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਇੱਕ ਝੂਠਾ ਦੋਸ਼ ਉਠਿਆ। ਉਹ ਭਾਰੀ ਅਤੇ ਝੂਠਾ ਦੋਸ਼ ਸੁਣ ਕੇ, ਜੋ ਕਿ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਸੀਤਾ ਉੱਤੇ ਸੀ, ਰਾਮ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ; ਚੰਗੀਆਂ ਕੁਲਾਂ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਝੂਠੇ ਦੋਸ਼ ਵੀ ਸਹਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਕੋਲ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਤੇ ਰੋ ਰਹੀ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਛੱਡਿਆ, ਜਦ ਉਹ ਖੁਦ ਵੀ ਰੋ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਕੰਮ ਡਰ ਕਰਕੇ ਕੀਤਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਵੱਡਿਆਂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਾ ਉਲੰਘਣ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ, ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਘੋੜਾ-ਯਜਨਾ ਲਈ ਦীক্ষਾ ਲਈ। ਉਥੇ, ਰਾਮ ਦੇ ਦੋ ਮਹਾਨ ਪੁੱਤਰ—ਲਵ ਅਤੇ ਕੁਸ਼—ਆਏ। ਉਹ ਨਾਰਦ ਜਿਹੇ ਗਾਇਕ ਮੁਨੀਆਂ ਵਾਂਗ, ਪੂਰਾ ਰਾਮਾਇਣ ਸੁਰੀਲੀ ਗਾਇਕੀ ਵਿੱਚ ਗਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਆਏ। ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਸਾਰੇ ਰਾਮ ਦੇ ਕਰਤਬ ਗਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਯਜਨਾ-ਸਥਲ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚੇ। ਲਵ ਅਤੇ ਕੁਸ਼, ਜੋ ਵੈਦੇਹੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਚਿਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਰਾਮ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਬਿਠਾ ਕੇ ਵਾਰ ਵਾਰ ਗਲੇ ਲਾਇਆ। ਜਿਵੇਂ ਸੰਸਾਰਿਕ ਦੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਜੀਵਾਂ ਲਈ, ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਗਲੇ ਲਾਉਣਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਆਰਾਮ ਹੈ, ਇਉਂ ਹੀ ਰਾਮ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ, ਚੁੰਮਦੇ ਤੇ ਮੋਹ ਕਰਦੇ। ਰਾਮ ਸੋਚ ਵਿਚ ਡੁੱਬ ਕੇ ਵਾਰ ਵਾਰ ਆਹ ਭਰਦੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਲੰਕਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਆ ਪਹੁੰਚੇ। ਸੁਗਰੀਵ, ਹਨੁਮਾਨ, ਅੰਗਦ, ਜਾਂਬਵਾਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਵਾਨਰ, ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਆਏ। ਉਹ ਰਾਜੇ ਕੋਲ ਆਏ, ਜੋ ਸਿੰਘਾਸਨ ਉੱਤੇ ਬੈਠਿਆ ਸੀ। ਪਰ ਜਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਹਨੁਮਾਨ ਅਤੇ ਅੰਗਦ, ਜੋ ਸੋਨੇ ਦੇ ਬਾਂਹ-ਬੰਦ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਜਨਮੀ ਮਾਤਾ ਸੀਤਾ ਕਿੱਥੇ ਗਈ? ਇੱਥੇ ਸਿਰਫ ਰਾਮ ਹੀ ਦਿਸਦੇ ਹਨ।" ਦਰਬਾਨਾਂ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਉਹ ਰਾਮ ਵਲੋਂ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।" ਜਦ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਵੇਖਿਆ, ਅਤੇ ਉਥੇ ਹੀ ਸੀਤਾ ਦੀ ਚਰਚਾ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ, ਸੀਤਾ ਨੇ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਲਈ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ; ਪਰ ਰਾਜਾ ਰੋਕਿਆ ਨਹੀਂ। ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਚੱਲ ਰਹੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਿਆਰੀ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ; "ਆਓ, ਅਸੀਂ ਮਰ ਜਾਈਏ," ਆਖ ਕੇ, ਉਹ ਫਿਰ ਗੌਤਮੀ ਨਦੀ ਵੱਲ ਮੁੜ ਗਏ। ਰਾਮ, ਅਯੋਧਿਆ ਦੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਸਮੇਤ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚੇ; ਗੌਤਮੀ ਨਦੀ ਉੱਤੇ ਆ ਕੇ, ਉਹ ਉੱਚੀ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਲੱਗ ਗਏ। ਵਾਰ ਵਾਰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ, ਆਹ ਭਰਦੇ, ਉਹ ਜਗਤ ਮਾਤਾ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ, ਸੰਸਾਰਕ ਮੋਹ ਛੱਡ ਕੇ, ਗੌਤਮੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਹੋ ਗਏ। ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਰਾਮ, ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨਾਲ, ਗੌਤਮੀ ਨਦੀ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚੇ; ਉਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਵਿੱਚ ਲੱਗ ਗਏ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ, ਰਾਮ ਨੇ ਸਾਰੇ ਦੁੱਖ ਛੱਡ ਦਿੱਤੇ। ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਵਾਪਰਿਆ, ਉਹ ਥਾਂ ਸਹਸ੍ਰਕੁੰਡ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।