ਮਾਂ! ਤੈਨੂੰ ਇੱਕ ਅਤਿ ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਵੱਡੀ ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ ਬਣਨ ਦਾ ਵਰ ਮਿਲਿਆ। ਜਦ ਮੈਂ ਸਿੰਘ ਰਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਹੋਵਾਂਗਾ, ਤਾਂ ਜਿਹੜੇ ਵੀ ਤੀਰਥ-ਸਥਾਨ ਸੁਰਗ, ਧਰਤੀ ਜਾਂ ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨਗੇ। ਤੇਰਾ ਇੱਕ ਤੀਰਥ ਆਨੰਦ ਨਾਮਕ ਹੋਵੇਗਾ, ਜੋ ਭਾਗ, ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ, ਲੰਮੀ ਉਮਰ, ਤੰਦਰੁਸਤੀ, ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ, ਸੁਖ-ਸਮ੍ਰਿਧੀ ਅਤੇ ਧਨ ਵਧਾਏਗਾ। ਉਥੇ ਗੌਤਮ ਨੇ ਪੰਜ ਹਜ਼ਾਰ ਤੀਰਥ-ਸਥਾਨ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਨ ਜਾਂ ਉਚਾਰਣ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੇ ਮਨ-ਚਾਹੇ ਫਲ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਥਾਂ, ਜਿੱਥੇ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਨੰਦੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਚੱਲਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਸ ਥਾਂ ਨੂੰ ਨੰਦੀ-ਤਟ ਆਖਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਤੀਰਥ ਆਨੰਦ ਕਹਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸਭ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਭਵਾਂ ਆਪ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਭਵ-ਤੀਰਥ ਕਹਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਪੂਰੇ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਵਿਚ ਵਿਅਪਕ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਸਰੂਪਤਾ ਸਤ, ਚਿੱਤ ਤੇ ਆਨੰਦ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਪੁੰਨਦਾਇਕ ਕਥਾ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹਾਂ। ਸੂਰਜ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਾਜਕੁਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚੀਨਬਰ੍ਹਿ ਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਧਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ ਅਤੇ ਪੈਂਤੀਸ ਮਿਲੀਅਨ ਸਾਲ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਵ੍ਰਤ ਲਿਆ ਸੀ ਕਿ ਜਦ ਮੇਰੀ ਜਵਾਨੀ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਭਾਵੇਂ ਪਤਨੀ, ਪੁੱਤਰ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਪਿਆਰੇ ਦੀ ਵਿਛੋੜੀ ਨਾਲ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਰਾਜ ਪੱਤ ਛੱਡ ਦਿਆਂਗਾ। ਇਹ ਵਿਵੇਕਵਾਨ, ਉੱਚ ਕੁਲ ਅਤੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਲਈ ਯੋਗ ਆਚਰਣ ਹੈ। ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਰਾਜ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ, ਜੇਕਰ ਧਨ ਜਾਂ ਸਵਜਨਾਂ ਦੀ ਵਿਛੋੜੀ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਉਦਾਸੀ ਅਤੇ ਵੈਰਾਗ ਨਾਲ ਕਿਤੇ ਇਕਾਂਤ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ। ਉਸਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਕੋਈ ਰੋਗ, ਦੁੱਖ, ਅਕਾਲ ਜਾਂ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਝਗੜਾ ਨਹੀਂ ਸੀ; ਕੋਈ ਵੀ ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਵੱਖ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਫਿਰ, ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਰਾਜੇ ਨੇ ਯਜਨ ਕੀਤਾ। ਪ੍ਰਭੂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਮੰਗਿਆ ਹੋਇਆ ਵਰ ਦਿੱਤਾ। ਗੌਤਮੀ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਰਾਜੇ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ। ਰਾਜੇ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਭਵਾਂ ਕੋਲੋਂ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। ਭਵਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਕਿਹਾ, "ਮੇਰੀ ਤੀਜੀ ਅੱਖ ਵੇਖੋ।" ਤਦ ਰਾਜੇ ਨੇ ਉਹ ਅੱਖ ਵੇਖੀ। ਉਸ ਅੱਖ ਦੀ ਜੋਤ ਤੋਂ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮਿਆ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਮਹਿਮਾ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮਹਿਮਨਾ ਸਤੋਤ੍ਰ ਰਚਿਆ। ਜਦ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾਂਤਕ ਪ੍ਰਭੂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਜਾਣ, ਤਾਂ ਕਿਹੜੀ ਚੀਜ਼ ਅਸੰਭਵ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ? ਹਰੀ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਤੁਰਦੇ ਹਨ। ਪੁੱਤਰ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਰਾਜੇ ਨੇ ਭਵ-ਤੀਰਥ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਤਾ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਜੋ ਵੱਡੇ ਪਾਪ, ਭਿਆਨਕ ਰੋਗ ਅਤੇ ਦੁਖ-ਕਲੇਸ਼ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਲਾਭ ਹੋਵੇ। ਭਵਾਂ ਨੇ ਸਭ ਦੁੱਖੀ, ਵਿਪੱਤੀਆਂ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਸਾਰਥਕਤਾ ਲਈ ਉਸ ਤੀਰਥ ਨੂੰ ਪ੍ਰਧਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ, ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਭਵ-ਤੀਰਥ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਅਤੇ ਦਾਨ ਦੇਣ ਨਾਲ ਸਾਰੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਭਵਾਂ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਚੀਨਬਰ੍ਹਿ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਮਿਲਿਆ। ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਜਨਮ ਗੌਤਮੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਹੋਇਆ; ਇਹ ਥਾਂ ਭਵ-ਤੀਰਥ ਕਹਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਥੇ ਸੱਤਰ ਤੀਰਥ ਹਨ, ਜੋ ਸਭ ਸੁਖ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਵਿਦਵਾਨ ਇੱਕ ਤੀਰਥ ਨੂੰ ਸਾਹਸ੍ਰਕੁੰਡਾ ਆਖਦੇ ਹਨ; ਉਸ ਦੀ ਸਿਰਫ਼ ਸਿਮਰਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸੁਖ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਦਸ਼ਰਥ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ ਨੇ ਸਮੁੰਦਰ ਉੱਤੇ ਪੁਲ ਬਣਾਇਆ, ਲੰਕਾ ਨੂੰ ਸਾੜਿਆ, ਅਤੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਰਾਵਣ ਆਦਿਕ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ, ਰਾਮ ਨੇ ਵੈਦੇਹੀ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ, ਜਦ ਸਾਰੇ ਲੋਕ-ਪਾਲ ਵੇਖ ਰਹੇ ਸਨ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਮਣੇ ਸਨ, ਲਖ਼ਮਣ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਅੱਗ ਦੁਆਰਾ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ: "ਆ ਵੈਦੇਹੀ, ਤੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਦੀ ਯੋਗ ਹੈਂ।" ਫਿਰ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅੰਗਦ ਅਤੇ ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਨਹੀਂ, ਅਸੀਂ ਵੈਦੇਹੀ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਸਮੇਤ ਅਯੋਧਿਆ ਨੂੰ ਚੱਲੀਏ।" ਉਥੇ, ਜਦ ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਗਈ, ਅਤੇ ਭਰਾ, ਮਾਵਾਂ ਅਤੇ ਆਮ ਲੋਕ ਵੀ ਵੇਖ ਰਹੇ ਸਨ, ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਅਯੋਧਿਆ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਮੰਗਲਮਈ ਦਿਨ, ਤੂੰ ਗੋਦ ਚੜ੍ਹਨ ਦੀ ਯੋਗ ਹੈਂ; ਉਸਦੇ ਆਚਰਨ ਉੱਤੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਕੋਈ ਸ਼ੰਕਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਫਿਰ ਵੀ, ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਚਰਚਾ ਸੀ, ਉਹ ਮੁੱਕਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਸੀ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਨਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਲਖ਼ਮਣ ਨੇ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਕਾਰਵਾਈ ਕੀਤੀ। ਰਾਮ ਅਤੇ ਜਾਮਵੰਤ ਨੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ; ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ 'ਮੰਗਲ ਹੋਵੇ' ਕਿਹਾ, ਅਤੇ ਉਹ ਰਾਜੇ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਚੜ੍ਹ ਗਈ। ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਸੁੰਦਰ ਪੁਸ਼ਪਕ ਵਿਮਾਨ ਵਿੱਚ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਜਲਦੀ ਅਯੋਧਿਆ ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਰਾਜ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦੇ, ਸਦਾ ਰਾਮ ਦੇ ਭਗਤ ਰਹਿੰਦੇ। ਪਰ ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ, ਨੀਚ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਇੱਕ ਬੁਰਾ ਅਤੇ ਝੂਠਾ ਦੋਸ਼ ਲਾਇਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ, ਜੋ ਗਰਭ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਜਨਮੀ ਸੀ, ਉਹ ਭਾਰੀ ਅਤੇ ਝੂਠੇ ਦੋਸ਼ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਸਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ; ਚੰਗੀਆਂ ਕੁਲਾਂ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਝੂਠੇ ਦੋਸ਼ ਨੂੰ ਵੀ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਵਾਲਮੀਕਿ ਮੁਨਿ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਲਖ਼ਮਣ ਨੇ, ਆਪ ਰੋ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਨਿਰਦੋਸ਼ ਤੇ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦੀ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਕੰਮ ਡਰ ਕਰਕੇ ਕੀਤਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਵੱਡਿਆਂ ਦਾ ਹੁਕਮ ਟਾਲਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਕੁਝ ਦਿਨ ਬਾਅਦ, ਰਾਜਕੁਮਾਰ... ਰਾਮ, ਸੌਮਿਤ੍ਰੀ ਸਮੇਤ, ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯੱਗ ਲਈ ਦীক্ষਿਤ ਹੋਏ; ਉਥੇ, ਰਾਮ ਦੇ ਦੋ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੁੱਤਰ ਆਏ। ਲਵ ਅਤੇ ਕੁਸ਼, ਜੋ ਨਾਰਦ ਮੁਨਿ ਵਾਂਗ ਸੁਰਿਲੇ ਗੀਤ ਗਾਉਂਦੇ, ਪੂਰਾ ਰਾਮਾਇਣ ਗਾ ਕੇ, ਗੰਧਰਵਾਂ ਵਾਂਗ ਮਧੁਰ ਸੁਰ ਵਿੱਚ, ਯੱਗ-ਸਥਲ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚੇ। ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਰਾਮ ਦੇ ਸਾਰੇ ਕਰਤੱਬ ਗਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਆਪਣੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੱਗ-ਸਥਲ ਉੱਤੇ ਆਏ। ਰਾਮ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਵੈਦੇਹੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਕਹਾਉਂਦੇ, ਉਥੇ ਲਿਆਂਦੇ ਗਏ; ਫਿਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਅਭਿਸ਼ਿਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਰਾਮ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਬਿਠਾਇਆ, ਅਤੇ ਵਾਰ ਵਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਇਆ। ਜਿਵੇਂ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਜੀਵਾਂ ਲਈ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦਾ ਅੰਗ-ਸੰਗ ਹੋਣਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਆਰਾਮ ਹੈ, ਐਸੇ ਹੀ, ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਗਲੇ ਲਾ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਦਾ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਚੁੰਮਣ ਦਿੱਤਾ।