ਇੱਕ ਸਮੇਂ, ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਨੇ ਬੜੀ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵ, ਜਨਾਰਦਨ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਸੂਰਜ, ਗੰਗਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ। ਜੇ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਦੁਖ-ਦੁਰਭਾਗ ਵਿੱਚ ਪੈ ਕੇ ਵੀ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨਾਂ ਜਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਤਾਂ ਸਮੇਂ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਉਹ ਕਿਸ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚੇਗਾ? ਪਰ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇੱਕ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈਂਦਾ, ਗੌਤਮੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਰੱਖਦਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਪਰਮ ਭਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਈ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰੀ ਲਾਲਚ ਤੋਂ ਮੁੜ ਗਿਆ—ਉਹ ਪੁਰਸ਼ ਨੇ ਪੰਡਤਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਯਜਨ ਕਰੇ, ਬਹੁਤ ਦਾਨ ਦਿੱਤੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਵਿਦੀਕ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਟਾਪੂ ਬਣ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਸ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਯਜਨਦਵੀਪ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੂਰਨਮਾਸੀ ਦੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਉਰਵਸ਼ੀ ਉਥੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ; ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਟਾਪੂ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਇੱਜ਼ਤ ਨਾਲ ਕੀਤੀ—ਉਸ ਕਰਮ ਨਾਲ ਧਰਤੀ, ਸਮੁੰਦਰ ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਉਥੇ ਵਿਦਿਆਂ ਅਤੇ ਯਜਨਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਉਥੇ ਪੁੰਨ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਦੀਕ ਯਜਨਾਂ ਦਾ ਫਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਐਲਤੀਰਥ ਜਾਣੋ, ਅਤੇ ਇਹ ਪੁਰੂਰਵਾ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਾਸਿਸ਼ਠ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਨਦੀ ਦੀ ਵੰਡ ਦਾ ਸਥਾਨ ਹੈ; ਰਾਜਾ ਐਲਾ ਦੇ ਸਮੇਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਚੈਨਲ ਦੀ ਵੰਡ ਨਹੀਂ ਹੋਈ। ਉਰਵਸ਼ੀ ਦੇ ਸਥਾਨ ਤੇ ਚੈਨਲ ਦੀ ਵੰਡ, ਪੂਰਾ ਰਸਤਾ, ਵਾਸਿਸ਼ਠ ਤੇ ਗੰਗਾ ਵੱਲੋਂ ਵੀ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਚੈਨਲ ਦੀ ਵੰਡ ਦਿਖਾਈ ਅਤੇ ਅਦਿਖਾਈ ਇੱਛਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਫਲਤਾ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਬਣੀ; ਉਥੇ, ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸਤ ਸੌ ਉਤਮ ਤੀਰਥ ਹਨ। ਉਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਅਤੇ ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਸਭ ਯਜਨਾਂ ਦਾ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਚੈਨਲ ਦੀ ਵੰਡ ਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰ ਕੇ, ਜੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ—ਇੱਥੇ ਜਾਂ ਆਗੇ, ਉਸ ਲਈ ਚੈਨਲ ਤੇ ਕਦੇ ਘਟਨਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ; ਉਹ ਸਭ ਉੱਚਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ, ਇੰਦਰ ਵਾਂਗ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਮਨਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਨੰਦੀਤਟਾ ਨਾਮਕ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ, ਜੋ ਵਿਦਵਾਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਮੈਂ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ—ਨਾਰਦ, ਤੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ। ਅਤ੍ਰਿ ਦਾ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ाली ਪੁੱਤਰ, ਚੰਦ੍ਰਮਸ, ਨੇ ਸਾਰੇ ਵੇਦ ਅਤੇ ਧਨੁਰਵਿਦਿਆ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹੀ। ਜੀਵ ਤੋਂ ਸਾਰਾ ਗਿਆਨ ਲੈ ਕੇ, ਚੰਦ੍ਰਮਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਕ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਕਰਾਂਗਾ”; ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ ਨੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਿਸ਼ ਚੰਦ੍ਰਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਮੇਰੀ ਪਿਆਰੀ ਤਾਰਾ ਹੈ, ਜੋ ਰਤੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾਰ ਹੈ।” ਚੰਦ੍ਰਮਸ ਘਰ ਅੰਦਰ ਗਿਆ, ਤਾਰਾ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜਿਸਦਾ ਚਿਹਰਾ ਤਾਰੇ ਵਾਂਗ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਹੱਥ ਫੜ ਲਿਆ। ਇੱਛਾ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਉਹ ਤਾਰਾ ਨੂੰ ਜਬਰਦਸਤੀ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵੱਲ ਲੈ ਗਿਆ; ਉਹ ਸਬਰ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ, ਗਿਆਨਵਾਨ, ਸਮਝਦਾਰ ਅਤੇ ਸਵੈ-ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਸੀ। ਜਦ ਤਕ ਮਨੁੱਖ ਕਿਸੇ ਔਰਤ ਦੀ ਇੱਛਾਵਾਨ ਨਜ਼ਰਾਂ ਦੇ ਜਾਲ ਵਿੱਚ ਫਸਦਾ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਲੰਮੀ, ਮਨਮੋਹਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਔਰਤ ਨੂੰ ਇਕੱਲੇ ਸਥਾਨ ਤੇ ਨਹੀਂ ਲੱਭਦਾ। ਪਰ ਜੇਹੀ ਔਰਤ ਨੂੰ ਵੇਖਣ 'ਤੇ, ਕਿਸ ਦਾ ਮਨ ਇੱਛਾ ਦੇ ਵਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ? ਇਸ ਕਰਕੇ, ਸਤਕਾਰੀ ਔਰਤ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਪੁਰਖ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦੇਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਚੰਗੀ ਪਰਵਾਰ ਦੀ ਔਰਤ, ਆਪਣੀ ਇਜ਼ਤ ਗਵਾ ਦੇਣ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ, ਆਪਣੀਆਂ ਨਿੱਜੀ ਗੱਲਾਂ ਸਾਵਧਾਨੀ ਨਾਲ ਕਰੇ; ਜੇ ਨੌਕਰਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਉੱਠ ਕੇ ਚਲੀ ਜਾਵੇ। ਇਸ ਗਲਤ ਕੰਮ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕੀਤੀ। ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਵੱਲੋਂ ਦਬਾਇਆ ਵੇਖ ਕੇ, ਕੌਣ ਸਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਰਾਜਾ ਹੋਵੇ? ਇੱਥੇ ਤਕ ਕਿ ਚੰਦ੍ਰਾ ਨੇ ਵੀ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਉਸ ਲਈ ਲੜਾਈ ਕੀਤੀ। ਚੰਦ੍ਰਮਸ ਨੂੰ ਨਾ ਤਾਂ ਸ਼ਾਪਾਂ, ਨਾ ਹਥਿਆਰਾਂ, ਨਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ, ਨਾ ਹੀ ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ ਦੇ ਉਚਾਰਿਤ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਨਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਿਆ। ਫਿਰ ਚੰਦ੍ਰਾ ਨੇ ਤਾਰਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਲਿਆ, ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤਕ ਉਸ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ ਰੋਹਿਨੀ ਦਾ ਵੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਚੰਦ੍ਰਾ ਨੂੰ ਨਾ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਨਾ ਗੁੱਸੇ, ਨਾ ਸ਼ਾਪਾਂ, ਨਾ ਮੰਤ੍ਰਾਂ, ਨਾ ਰਾਜਿਆਂ, ਨਾ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਨਾ ਸਮਝੌਤੇ, ਵੰਡ ਜਾਂ ਸਜ਼ਾ ਨਾਲ ਹਰਾਇਆ ਜਾ ਸਕਿਆ। ਜਦ ਗੁਰੂ ਨੇ ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਤੇ ਯਤਨ ਕਰ ਲਿਆ, ਪਰ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਵਾਪਸ ਨਾ ਮਿਲੀ, ਤਾਂ ਜੀਵ ਨੇ ਨੀਤੀ ਦਾ ਰਾਹ ਯਾਦ ਕੀਤਾ। ਗਿਆਨਵਾਨ ਵਿਅਕਤੀ, ਇੱਜ਼ਤ ਛੱਡ ਕੇ, ਹਮਿਲਾਏ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਆਪਣਾ ਸੁਵਿਧਾ ਲੱਭਦਾ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਆਪਣੀ ਸੁਵਿਧਾ ਗਵਾ ਦੇਣਾ ਮੂਰਖਤਾ ਹੈ। ਜੋ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਲਕੜਾ ਹਾਸਲ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਵਿਅਰਥ ਅਤੇ ਭਟਕਣ ਵਾਲੇ ਜਲਦੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਰਣੈ ਕਰਕੇ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਨੇ ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਦੇ ਕੋਲ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਰਾ ਹਾਲ ਦੱਸਿਆ; ਕਵੀ ਨੇ, ਜਾਣ ਕੇ ਕਿ ਉਹ ਆਇਆ ਹੈ, ਆਦਰ ਨਾਲ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ। ਜਦ ਉਹ ਬੈਠ ਗਿਆ, ਆਰਾਮ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਆਦਰ ਮਿਲ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਗੁਰੂ ਨੇ ਆਉਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਪੁੱਛਿਆ। ਦੂਸ਼ਮਣ ਵੀ ਜੇ ਘਰ ਆਉਣ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਵੈਰ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ; ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਦੀ ਚੋਰੀ ਦੀ ਗੱਲ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਅੰਤ ਤੱਕ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ। ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਕਵੀ ਗੁੱਸੇ ਹੋ ਗਿਆ; ਪਰ ਨਾਰਦ ਨੇ, ਆਪਣੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਚੰਦ੍ਰਾ ਦੀ ਇਸ ਉਲੰਘਣਾ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਇਸ ਨੂੰ ਅਪਰਾਧ ਮੰਨਿਆ ਅਤੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਕਵੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਮੈਂ ਖਾਵਾਂਗਾ, ਪੀਵਾਂਗਾ, ਸੋਵਾਂਗਾ, ਬੋਲਾਂਗਾ—ਜਦ, ਭਰਾ, ਤੇਰੀ ਪਿਆਰੀ ਪਤਨੀ, ਜੋ ਹੋਰ ਵੱਲੋਂ ਦੁਖੀ ਹੋਈ, ਤੈਨੂੰ ਵਾਪਸ ਮਿਲੇਗੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਲਿਆ, ਆਦਰ ਦੇ, ਚੰਦ੍ਰਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਕ ਦੀ ਧੋਖਾ ਦੇਣ ਲਈ ਸ਼ਾਪ ਦੇ, ਤੇ ਫਿਰ ਹੀ, ਮਹਾਬਲੀ ਗ੍ਰਹਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਮੈਂ ਖਾਵਾਂਗਾ—ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੀਵ ਨੂੰ ਕਹਿ ਕੇ, ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਗੁਰੂ ਚਲੇ ਗਏ; ਕਈ ਯਤਨ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨ ਲੱਗੇ, ਅਤੇ ਪਰਮ ਸ਼ਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਸ਼ੰਕਰ ਤੋਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਰਤਾਨੇ ਲੈ ਕੇ, ਭਾਵਾ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਿਆ ਗਿਆ, ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਇੱਥੇ ਜੀਵਾਤਮਾ ਲਈ ਕੀ ਅਸੰਭਵ ਹੈ? ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਜੀਵ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਉਸ ਸਥਾਨ ਤੇ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਚੰਦ੍ਰਮਸ ਵੱਸਦਾ ਸੀ; ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਚੰਦ੍ਰਮਸ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ, "ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣ, ਚੰਦ੍ਰਮਸ!" "ਤੂੰ, ਪਾਪੀ ਅਹੰਕਾਰ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਪਾਪ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਪਾਪ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ, ਚੰਦ੍ਰਮਸ, ਕੋੜ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ। ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ ਸੜ ਕੇ, ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਹਿਰਨ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਵਾਲਾ ਹੋ ਗਿਆ; ਅਧਿਆਪਕ, ਮਾਲਕ ਜਾਂ ਮਿੱਤਰ ਨੂੰ ਧੋਖਾ ਦੇ ਕੇ, ਕੌਣ ਨਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ?