ਇੱਕ ਵਾਰ, ਜਦੋਂ ਜੀਗਰਤੀ ਦਾ ਮੱਧਲਾ ਪੁੱਤਰ ਰਸਤੇ ‘ਤੇ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਇੱਕ ਪਿਸ਼ਾਚ ਦੀ ਰੋਣ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਪੁੱਤਰ ਵੇਚਣ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੱਤਿਆ ਦੇ ਪਾਪ, ਅਤੇ ਜੀਗਰਤੀ ਪਿਤਾ ਦੇ ਪਾਪ—ਇਹ ਸਭ ਪਾਪ ਉਸ ਉੱਤੇ ਹਾਵੀ ਹੋ ਰਹੇ ਸਨ। ਫਿਰ, ਸ਼ੁਨਹਸ਼ੇਪ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ, ਜੋ ਇੰਨਾ ਦੁਖੀ ਹੈਂ?” ਜੀਗਰਤੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, “ਮੈਂ ਸ਼ੁਨਹਸ਼ੇਪ ਦਾ ਪਿਤਾ ਹਾਂ। ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪਾਪ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਭਿਆਨਕ ਜਨਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਹੈ; ਨਰਕ ਵਿਚ ਸੜ ਕੇ, ਹੁਣ ਮੁੜ ਇਕ ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ ਹਾਂ। ਇਹੀ ਹਾਲਤ ਹਰ ਉਸ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਪਾਪ ਕਰਦਾ ਹੈ।” ਜੀਗਰਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਆਖਿਆ, “ਪਿਤਾਜੀ, ਇਹ ਮੇਰੀ ਹੀ ਗਲਤੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਵੇਚ ਦਿੱਤਾ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਤੁਸੀਂ ਨਰਕ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚੇ ਹੋ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੁਰਗ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚਾਵਾਂਗਾ।” ਇਹ ਨਿਸ਼ਚੈ ਕਰਕੇ, ਗਾਧੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਵੱਡਾ ਰਿਸ਼ੀ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਲਈ ਉੱਚਤ ਲੋਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਗੰਗਾ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਦਿਆਂ ਚਲ ਪਿਆ। ਜੀਵਾਤਮਾ, ਜੋ ਅੰਤਹਿਨ ਦੁੱਖਾਂ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸੜਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਭਟਕਾਵੇ ਦੇ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਆਸਰਾ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਵਾਲਾ ਰਿਸ਼ੀ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਬਿਪਤਾ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਤੁਰੰਤ ਗੌਤਮੀ (ਗੋਦਾਵਰੀ) ਨਦੀ ਉੱਤੇ ਗਿਆ, ਉਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ੰਭੂ ਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ, ਜੋ ਪ੍ਰੇਤ ਅਤੇ ਪਿਸ਼ਾਚ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੁਖੀ ਸੀ, ਨੂੰ ਜਲ ਅਰਪਿਤ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹੀ, ਜੀਗਰਤੀ ਤੁਰੰਤ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸੁਭਾਗਾ ਰੂਪ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਿਆ। ਉਹ ਦਿਵਯ ਵਾਹਨ ਤੇ ਸਵਾਰ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ, ਗੰਗਾ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਅਤੇ ਹਰੀ, ਸ਼ੰਭੂ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਧਾਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਤੇ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਸੂਰਜਾਂ ਵਰਗਾ ਚਮਕਣ ਲੱਗਾ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ, ਇਹ ਤੀਰਥ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਿਆ: ਇਹ ਪਿਸ਼ਾਚਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦਾ, ਵੱਡੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ, ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਿਰਫ਼ ਯਾਦ ਕਰਨ ਨਾਲ ਵੀ ਮਹਾਂ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਮਿਟਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਸ ਤੀਰਥ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਤਿੰਨ ਸੌ ਤੀਰਥ ਹਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ, ਜੋ ਭੋਗ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ—ਹੋਰ ਕੀ ਕਹੀਏ? ਇਸ ਨੂੰ ਸਭ ਸਿੱਧੀਆਂ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਤਿੰਨ ਸੌ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ, ਜੋ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਪਿਆਰੇ ਹਨ, ਸਿਰਫ਼ ਸਿਮਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਮਨਚਾਹੇ ਫਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਨਿਮਨਭੇਦ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ ਅਤੇ ਗੰਗਾ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਕੰਢੇ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਸਿਰਫ਼ ਯਾਦ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੀ, ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਵੇਦਦਵੀਪ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ, ਮਨੁੱਖ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤੀਰਥ ਦੀ ਪਵਿੱਤਾ ਵਿਚ, ਰਾਜਾ ਐਲਾ, ਜੋ ਪਰਮ ਧਰਮਾਤਮਾ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਉਰਵਸ਼ੀ ਨੂੰ ਚਾਹਿਆ; ਉਸ ਦੀ ਮਸਤ ਨਜ਼ਰਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਕੌਣ ਭਟਕ ਨਾ ਜਾਵੇ? ਉਰਵਸ਼ੀ ਉਸ ਥਾਂ ਚਲੀ ਗਈ, ਜਿੱਥੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਘੀ ਦਾ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਭਾਗ ਸਵੀਕਾਰਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਅੱਗ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਰਸਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪਣੇ ਆਉਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਬਣਾ ਲਿਆ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਵੀਂ ਅਤੇ ਮਨੋਹਰ ਕੁੜੀ ਸੀ; ਜਦ ਉਹ ਸੌਂ ਰਹੀ ਸੀ, ਉਸ ਦੇ ਪਾਸੋਂ ਪੁਰੂਰਵਸ ਉੱਠਿਆ। ਜਦ ਉਰਵਸ਼ੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨੰਗਾ ਵੇਖਿਆ, ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਉੱਥੋਂ ਚਲੀ ਗਈ; ਜਿਹੜੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਮਨ ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਹਮੇਸ਼ਾ ਡੋਲਦਾ ਰਹੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰਤਾ ਕਿੱਥੇ? ਉਸ ਰਾਤ ਰਾਜਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਨੰਗਾ ਵੇਖਿਆ; ਇਸੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਦੁਸ਼ਮਨਾਂ ਨਾਲ ਲੜਾਈ ਕਰਨ ਚਲਿਆ ਗਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ, ਮੁੜ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਆਦਰਯੋਗ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ; ਉੱਥੇ ਮੁੜ ਆ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਪੁਰੋਹਿਤ ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ। ਜਦ ਉਰਵਸ਼ੀ ਦੇ ਚਲੇ ਜਾਣ ਦੀ ਸੁਣੀ, ਉਹ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ; ਨਾ ਉਹ ਯਜਨ ਕਰਦਾ, ਨਾ ਖਾਂਦਾ, ਨਾ ਸੁਣਦਾ, ਨਾ ਵੇਖਦਾ। ਇਸ ਵੇਲੇ, ਮੁੱਖ ਪੁਰੋਹਿਤ ਨੇ ਤਰਕਯੁਕਤ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਮਹਾਨ ਰਾਜੇ ਨੂੰ, ਜੋ ਮਰਨ ਵਾਲਾ ਜਿਹਾ ਸੀ, ਜਗਾਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਉਹ ਹੁਣ ਮਰ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਚਿੱਤ ਵਾਲੇ ਰਾਜਾ; ਦੁੱਖ ਨਾ ਕਰ। ਐਸੇ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ, ਅਸ਼ੁਭ ਤੇਜੀ ਨਾਲ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਤੈਨੂੰ ਨਾ ਛੂਹਣ। ਤੂੰ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਮਨ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਹੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਰਾਜਾ; ਉਹ ਸਿਆਰਾਂ ਵਰਗੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਦੁੱਖ ਨਾ ਕਰ। ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਕੌਣ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਧੋਖਾ ਨਾ ਦਿੱਤਾ ਹੋਵੇ? ਧੋਖਾਧੜੀ, ਨਿਰਦਯਤਾ, ਚੰਚਲਤਾ ਤੇ ਚਤੁਰਾਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੁਦਰਤ ਹੈ। ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੂਲ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਹੈ; ਇਹ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਖ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ? ਕੌਣ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਮੇਂ ਨੇ ਨਾਸ ਨਾ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ? ਕੌਣ ਆਦਰ ਖੋਜ ਕੇ ਮਿਲਿਆ ਹੈ? ਕੌਣ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਭਾਗ ਨੇ ਭਟਕਾਇਆ ਨਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਨੁਕਸਾਨ ਨਾ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਹੋਵੇ? ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਮਸਤ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਹਕੀਕਤ ਸੁਪਨੇ ਜਾਂ ਮਾਇਆ ਵਰਗੀ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਜਾ। ਕਿਸ ਲਈ ਔਰਤਾਂ ਸੁਖ ਦਾ ਸਰੋਤ ਹਨ? ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ, ਹੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਰਾਜਾ, ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾ। ਸ਼ੰਕਰ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਜਾਂ ਗੰਗਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਦੁਖੀ ਲਈ ਹੋਰ ਕੋਈ ਆਸਰਾ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪਣਾ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਕਰ ਲਿਆ; ਐਲਾ, ਜੋ ਪਰਮ ਧਰਮਾਤਮਾ ਸੀ, ਗੰਗਾ ਦੇ ਦਰਮਿਆਨ ਹੀ ਰਿਹਾ। ਉੱਥੇ, ਉਸ ਨੇ ਬਹੁਤ ਯਤਨ ਨਾਲ, ਸ਼ਿਵ, ਜਨਾਰਦਨ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਸੂਰਜ, ਗੰਗਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਕੇ, ਤੀਰਥ ਜਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਜੀਵ, ਜੋ ਕਾਲ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਹੜੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਗਾ? ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇਕ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦਾ, ਗੌਤਮੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਰੱਖਦਾ, ਪਰਮ ਭਗਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰਕ ਮੋਹ ਤੋਂ ਹਟ ਜਾਂਦਾ— ਉਸ ਨੇ ਬਹੁਤ ਯਜਨ ਕਰਵਾਏ, ਬਹੁਤ ਦਾਨ ਦਿੱਤੇ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਵੇਦਕ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਟਾਪੂ ਬਣ ਗਿਆ, ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ ਯਜ੍ਞਦਵੀਪ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੂਰਨਿਮਾ ਦੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਉਰਵਸ਼ੀ ਉੱਥੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ; ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਉਸ ਵੇਲੇ ਉਸ ਟਾਪੂ ਦੀ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ— ਉਸ ਕਰਮ ਨਾਲ, ਧਰਤੀ, ਸਮੁੰਦਰ ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਦਾ ਚੱਕਰ ਲਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉੱਥੇ ਵੇਦਾਂ ਅਤੇ ਯਜਨਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਉੱਥੇ ਪੁੰਨ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੇਦਕ ਯਜਨਾਂ ਦਾ ਫਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਥਾਂ ਨੂੰ ਐਲਤੀਰਥ ਜਾਣ, ਅਤੇ ਇਹ ਪੁਰੂਰਵ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਸੀਸ਼ਠ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਨਦੀ ਦੇ ਭਾਗ ਦੀ ਵੰਡ ਵੀ; ਰਾਜਾ ਐਲਾ ਦੇ ਸਮੇਂ ਕੋਈ ਵੰਡ ਨਹੀਂ ਹੋਈ। ਉਰਵਸ਼ੀ ਦੇ ਥਾਂ ਤੇ ਨਦੀ ਦੀ ਵੰਡ, ਪੂਰਾ ਪ੍ਰਵਾਹ, ਵਸੀਸ਼ਠ ਅਤੇ ਗੰਗਾ ਵੱਲੋਂ ਵੀ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਨਦੀ ਦੀ ਵੰਡ ਦਿੱਖ ਤੇ ਅਦਿੱਖ ਦੋਵੇਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਬਣ ਗਈ; ਉੱਥੇ, ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸੱਤ ਸੌ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਤੀਰਥ ਹਨ।