ਗੰਗਾ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਿਸ਼ਾਚ ਤੀਰਥ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਪਿਸ਼ਾਚੀਕ ਖਾਸੀਅਤ ਕਰਕੇ, ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਉੱਥੇ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਮੋਖਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਸੁਯਵੱਸਿਆ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਜੀਗਰਤੀ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਪਰਿਵਾਰਕ ਦੁੱਖਾਂ ਅਤੇ ਅਕਾਲ ਦੀ ਮਾਰੀ ਹੋਈ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜੀ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇੱਕ ਵਾਰ, ਜੀਗਰਤੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਧਯਮ ਪੁੱਤਰ, ਸ਼ੁਨਹਸ਼ੇਪਾ—ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਸੀ—ਨੂੰ ਕਾਫੀ ਧਨ ਦੇ ਬਦਲੇ ਇੱਕ ਕਸ਼ਤਰੀਆ ਨੂੰ ਯਜਨਾ ਵਿੱਚ ਬਲੀ ਦੇਣ ਲਈ ਵੇਚ ਦਿੱਤਾ। ਸੰਕਟ ਵਿੱਚ ਫਸਿਆ ਵਿਅਕਤੀ, ਭਾਵੇਂ ਗਿਆਨੀ ਹੋਵੇ, ਕਿਹੜਾ ਪਾਪ ਨਹੀਂ ਕਰ ਬੈਠਦਾ? ਜੀਗਰਤੀ ਨੇ ਇਹ ਪਾਪ ਕਰਕੇ ਧਨ ਲਿਆ ਅਤੇ ਵੰਡ-ਵਿਚੋਲੇ ਲਈ ਵਰਤਿਆ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਗੰਭੀਰ ਅਤੇ ਲਾਇਲਾਜ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਆਈ, ਉਹ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਪਿਛਲੇ ਕੀਤੇ ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਫਲਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਕੋਈ ਮੁਕਤੀ ਨਹੀਂ। ਯਮਰਾਜ ਅਤੇ ਉਹਦੇ ਦੂਤਾਂ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ, ਉਹ ਕਈ ਜਨਮਾਂ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦਾ ਰਿਹਾ ਤੇ ਆਖ਼ਰਕਾਰ ਡਰਾਉਣੇ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਪਿਸ਼ਾਚ ਬਣ ਗਿਆ। ਯਮਰਾਜ ਦੇ ਦੂਤਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸੁੱਕੀ ਲੱਕੜਾਂ ਵਾਲੇ ਜੰਗਲਾਂ, ਪਿਆਸ ਨਾਲ ਤੜਪਦੇ ਸੁੰਨੇ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਗਰਮੀ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ। ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਧੀਆਂ, ਪੁੱਤਰ, ਜ਼ਮੀਨ, ਘੋੜੇ ਜਾਂ ਗਾਂ ਵੇਚਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਨਰਕ ਤੋਂ ਮੁੜ ਕੇ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ। ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਵਜੋਂ, ਉਹ ਯਮ ਦੇ ਭਿਆਨਕ ਦੂਤਾਂ ਵਲੋਂ ਤੜਪਾਇਆ ਗਿਆ, ਦੁੱਖਾਂ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸੜਦਾ ਰਿਹਾ, ਰੋ ਰੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਕੀਤੇ ਕੰਮ ਯਾਦ ਕਰਦਾ। ਇੱਕ ਦਿਨ, ਜੀਗਰਤੀ ਦਾ ਮਧਯਮ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ੁਨਹਸ਼ੇਪਾ ਰਸਤੇ ਉੱਤੇ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਪਿਸ਼ਾਚ ਦੀ ਰੋਣ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਾਰ ਵਾਰ ਸੁਣੀ। ਉਸ ਵੇਲੇ, ਪੁੱਤਰ ਵੇਚਣ ਦਾ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹਤਿਆ ਦਾ, ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਜੀਗਰਤੀ ਦੇ ਪਾਪ ਦਾ ਪਾਪ ਵੱਧ ਗਿਆ। ਸ਼ੁਨਹਸ਼ੇਪਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ, ਜੋ ਇੰਨਾ ਪੀੜਤ ਹੈਂ?" ਜੀਗਰਤੀ ਨੇ ਦੁੱਖ ਭਰੇ ਬੋਲਾਂ ਵਿੱਚ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, "ਮੈਂ ਸ਼ੁਨਹਸ਼ੇਪਾ ਦਾ ਪਿਤਾ ਹਾਂ। ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪਾਪ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਇਹ ਭਿਆਨਕ ਜਨਮ ਪਾਇਆ ਹੈ। ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਸੜ ਕੇ, ਹੁਣ ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ ਹਾਂ। ਇਹੀ ਹਾਲ ਉਹਨਾਂ ਸਭ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਜੋ ਪਾਪ ਕਰਦੇ ਹਨ।" ਜੀਗਰਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਆਖਿਆ, "ਪਿਤਾ ਜੀ, ਇਹ ਮੇਰੇ ਹੀ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਵੇਚ ਕੇ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਗਏ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੁਗਤਿ ਦਿਵਾਂਗਾ।" ਇਹ ਨਿਸ਼ਚੈ ਕਰਕੇ, ਗਾਧੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ੁਨਹਸ਼ੇਪਾ, ਜੋ ਵੱਡੇ ਤਪਸਵੀ ਸਨ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਲਈ ਉੱਚੇ ਲੋਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਗੰਗਾ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਤੀਰਥ ਵੱਲ ਚਲ ਪਏ। ਅੰਤਹੀਨ ਦੁੱਖਾਂ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸੜ ਰਹੀ ਜਿੰਦਗੀ ਲਈ, ਮੋਹ-ਮਾਇਆ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਰਹੇ ਜੀਵਾਂ ਲਈ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੇ ਚਰਨ ਹੀ ਆਸਰਾ ਹਨ। ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਗੌਤਮੀ (ਗੋਦਾਵਰੀ) ਨਦੀ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਉਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ੰਭੂ ਤੇ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ, ਜੋ ਪ੍ਰੇਤ ਅਤੇ ਪਿਸ਼ਾਚ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਪੀੜਤ ਸਨ, ਨੂੰ ਜਲ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਜਲ ਦਾਨ ਨਾਲ ਹੀ, ਜੀਗਰਤੀ ਤੁਰੰਤ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸੋਭਾਵਾਨ ਰੂਪ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਗਿਆ। ਉਹ ਦੇਵੀ ਰਥ ਤੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਕਿਰਪਾ, ਗੰਗਾ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਅਤੇ ਹਰੀ, ਸ਼ੰਭੂ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ, ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਸੂਰਜਾਂ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਇਹ ਤੀਰਥ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਹ ਪਿਸ਼ਾਚਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦਾ, ਵੱਡੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਸਿਰਫ ਯਾਦ ਕਰਨ ਨਾਲ ਵੀ ਵੱਡੇ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਅੱਜ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਸ ਤੀਰਥ ਦੀ ਮਹਾਤਮਤਾ ਦੱਸੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਤਿੰਨ ਸੌ ਤੀਰਥ ਹਨ, ਜੋ ਭੋਗ ਅਤੇ ਮੋਖਸ਼ ਦਿੰਦੇ ਹਨ—ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੀ ਕਹੀਏ? ਇਹ ਸਭ ਸਿੱਧੀਆਂ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਤਿੰਨ ਸੌ ਤੀਰਥ, ਜੋ ਸਾਧੂਆਂ ਵਲੋਂ ਪਿਆਰੇ ਹਨ, ਸਿਰਫ ਯਾਦ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨਚਾਹੇ ਫਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਨਿਮਨਭੇਦ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਅਤੇ ਗੰਗਾ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਵਸਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਜੇ ਉਥੇ ਵੇਦਦਵੀਪ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਲਏ ਜਾਣ, ਤਾਂ ਮਨੁੱਖ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਗਿਆਤਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਥਾਂ ਉੱਤੇ, ਅਜੈਲ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੀ, ਉਰਵਸ਼ੀ ਨੂੰ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਮਦਕ ਭਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦੇਖ ਕੇ ਕੌਣ ਮੋਹਤਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ? ਉਰਵਸ਼ੀ ਉੱਥੋਂ ਚਲੀ ਗਈ, ਜਿੱਥੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਅੱਗ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਰੀਤ ਪੂਰੀ ਕਰਕੇ ਘਿਉਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਖਾਧਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਉਸਦੇ ਆਉਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਉਸ ਨੌਜਵਾਨ ਅਤੇ ਆਕਰਸ਼ਕ ਕਨਿਆ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਬਣਾਇਆ। ਜਦ ਉਹ ਸੋ ਰਹੀ ਸੀ, ਉਸ ਦੇ ਕੋਲੋਂ ਪੁਰੂਰਵਾਸ ਉੱਠ ਗਿਆ। ਜਦ ਉਰਵਸ਼ੀ ਨੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਨੰਗਾ ਵੇਖਿਆ, ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਉੱਥੋਂ ਚਲੀ ਗਈ। ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਮਨ ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਬਦਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰਤਾ ਕਿੱਥੇ? ਉਸ ਰਾਤ ਰਾਜਾ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨੰਗਾ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਯੁੱਧ ਕਰਨ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਜਦ ਉਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾ ਦਿੱਤਾ, ਉਹ ਮੁੜ ਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਆਦਰਯੋਗ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ। ਉੱਥੇ ਵਾਪਸ ਆ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੁੱਖ ਪੁਰੋਹਿਤ ਵਸੀਸ਼ਠ ਤੋਂ ਉਪਦੇਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਉਰਵਸ਼ੀ ਦੇ ਚਲੇ ਜਾਣ ਦੀ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਨਾ ਤਾਂ ਹੋਮ ਕੀਤੇ, ਨਾ ਭੋਜਨ ਕੀਤਾ, ਨਾ ਸੁਣਿਆ, ਨਾ ਵੇਖਿਆ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਮੁੱਖ ਪੁਰੋਹਿਤ ਨੇ ਤਰਕ ਭਰੇ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਮਹਾਨ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਜਗਾਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਉਹ ਹੁਣ ਮਰੀ ਗਈ ਹੈ, ਵੱਡੇ ਮਨ ਵਾਲੇ ਰਾਜਾ, ਸੋ ਦੁੱਖ ਨਾ ਕਰ। ਐਸੇ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ, ਕੋਈ ਅਸ਼ੁਭ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਾ ਛੂਹੇ। ਤੁਸੀਂ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ, ਉਹ ਸਿਆਲਾਂ ਵਰਗੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਰਾਜਾ, ਦੁਖੀ ਨਾ ਹੋਵੋ।" "ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਕੌਣ ਹੈ ਜੋ ਔਰਤਾਂ ਵਲੋਂ ਧੋਖਾ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦਾ? ਧੋਖਾ, ਨਿਰਦਯਤਾ, ਚੰਚਲਤਾ ਤੇ ਚਤੁਰਾਈ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਕੁਦਰਤ ਹੈ। ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੂਲ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਹੈ; ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਸੁਖ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ? ਕੌਣ ਹੈ ਜੋ ਸਮੇਂ ਵਲੋਂ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ? ਕੌਣ ਆਦਰ ਦੀ ਲਾਲਚ ਕਰਕੇ ਕਦੇ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ?" "ਕੌਣ ਹੈ ਜੋ ਭਾਗ ਦੇ ਭਟਕਾਏ ਜਾਂ ਔਰਤਾਂ ਵਲੋਂ ਨੁਕਸਾਨੀ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ? ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਮੋਹ ਵਿਚ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਹਕੀਕਤ ਸੁਪਨੇ ਜਾਂ ਮਾਇਆ ਵਰਗੀ ਹੈ। ਔਰਤਾਂ ਕਿਸ ਲਈ ਸੁਖਦਾਇਕ ਹਨ? ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ, ਤੂੰ ਦੁਖ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾ, ਵੱਡੇ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਰਾਜਾ। ਸ਼ੰਕਰ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਜਾਂ ਗੰਗਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਦੁਖੀਆਂ ਲਈ ਹੋਰ ਕੋਈ ਆਸਰਾ ਨਹੀਂ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦੁਖ ਤੇ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਈ। ਅਜੈਲ, ਜੋ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੀ, ਗੰਗਾ ਦੇ ਦਰਮਿਆਨ ਵੱਸ ਰਿਹਾ।