ਪਿਆਰੇ ਪੁੱਤ, ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਗੱਲ ਪੱਕੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਉਸ ਦਾ ਫਲ ਸੌ ਕਰੋੜ ਗੁਣਾ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੀਰਥ ਤੇ ਮਨ ਦੀ ਥਕਾਵਟ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹੀ ਗੱਲ ਕਨਵਾ ਘਾਟ ਉੱਤੇ ਫੇਰ ਦੋਹਰਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਇਹ ਘਾਟ, ਹੇ ਕਨਵਾ, ਆਪਣੇ ਪੂਣ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਮਹਾਨ ਤੀਰਥ ਬਣ ਗਿਆ। ਇਹ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਤੀਰਥਾਂ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਵੀ ਇੱਥੇ ਭਾਵੇਂ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰੇ, ਦਾਨ ਦੇਵੇ ਜਾਂ ਹੋਰ ਪੁੰਨ ਕਰਮ ਕਰੇ, ਜੇਕਰ ਭਾਵਨਾ ਅਤੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਪੂਰਾ ਫਲ ਲੱਭਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਵੀ ਸੌ ਕਰੋੜ ਗੁਣਾ ਵਧ ਕੇ। ਲੋਕ ਜਿਹੜਾ ਕੁਝ ਵੀ ਇੱਥੇ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਇਸ਼ਨਾਨ, ਦਾਨ ਆਦਿ—ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਸੌ ਕਰੋੜ ਗੁਣਾ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਸ ਨੂੰ "ਸੌ ਕਰੋੜ ਘਾਟ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਅਗਨਿਆ, ਕਨਵਾ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਵਰਗੇ ਪੌਤਰ ਪੌਤ੍ਰ ਵਾਣੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਘਟਨਾ ਵਾਪਰੀ ਸੀ, ਉਹੀ ਸੌ ਕਰੋੜ ਘਾਟ ਹੈ, ਜੋ ਸੌ ਕਰੋੜ ਤੀਰਥਾਂ ਦਾ ਫਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਸੌ ਕਰੋੜ ਘਾਟ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵਾਚਸਪਤੀ ਆਦਿਕ ਵੀ ਨਹੀਂ ਬਿਆਨ ਕਰ ਸਕਦੇ, ਨਾ ਹੀ ਹੋਰ ਕੋਈ ਦੇਵਤਾ। ਇੱਥੇ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਵੀ, ਗੋਦਾਵਰੀ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਸੌ ਕਰੋੜ ਗੁਣਾ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਗਾਂ ਵਧੀਆ ਦੁਜੀ ਜਾਤ ਦੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਸੌ ਕਰੋੜ ਗਾਂਵਾਂ ਦੇ ਦਾਨ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਇੱਥੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ, ਜ਼ਮੀਨ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਵੀ ਸੌ ਕਰੋੜ ਗੁਣਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਗੌਤਮੀ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ, ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਤਰਪਣ ਇਸੀ ਸੌ ਕਰੋੜ ਘਾਟ ਉੱਤੇ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਅਸੀਮ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਜਾਣਿਆ ਹੈ ਕਿ ਕੁੱਲ ਉਨੰਜਾ (49) ਤੀਰਥ ਹਨ, ਹਰ ਇੱਕ ਵਿੱਚ ਇਕ ਘਾਟ ਘੱਟ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਗੰਗਾ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਨਰਸਿੰਹਾ ਨਾਮਕ ਤੀਰਥ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜੋ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ, ਹਿਰਣਿਆਕਸ਼ਿਪੂ ਬੜਾ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸੀ; ਉਸਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਅਤੇ ਬਲ ਨਾਲ, ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਅਜੇਤੂ ਸੀ। ਪਰ ਉਸਦਾ ਮਨ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤ੍ਰ ਪ੍ਰਹਲਾਦ, ਜੋ ਹਰੀ ਦਾ ਭਗਤ ਸੀ, ਨਾਲ ਵੈਰ ਰੱਖਣ ਕਰਕੇ ਮੈਲਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਸਭਾ ਵਿੱਚ, ਖੰਭ ਤੋਂ ਨਰਸਿੰਹਾ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਰਗਟ ਹੋ ਕੇ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਸਰਬਵਿਆਪੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਿਖਾਈ। ਹਿਰਣਿਆਕਸ਼ਿਪੂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਨਰਸਿੰਹਾ ਨੇ ਉਸਦੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਭਜਾ ਦਿੱਤਾ। ਫੇਰ, ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਇਕ-ਇਕ ਕਰਕੇ ਸਾਰੇ ਮਹਾਨ ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ। ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ, ਨਰਸਿੰਹਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਗਿਆ; ਉੱਥੇ ਵੀ ਜਿੱਤ ਕੇ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਆਇਆ ਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਉੱਤੇ ਵੱਸਦੇ ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ। ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਪਸ਼ੂ-ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਸਮੁੰਦਰ, ਦਰਿਆਵਾਂ, ਪਿੰਡਾਂ, ਤੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ। ਉਸਦੇ ਨਖ਼ ਵਜਰ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਕੇ ਤੇ ਉਸਦੀ ਜਟਾ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਖੜਕ ਰਹੀ ਸੀ; ਉਸਨੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਉੱਡਣ ਵਾਲਿਆਂ, ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲਿਆਂ, ਤੇ ਜੋ ਜੋਤਿ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਏ ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਮਾਰ ਸੁਟਿਆ। ਨਰਸਿੰਹਾ ਦੀ ਗੂੰਜ, ਜਿਵੇਂ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਜਨਮ ਦੀ ਚੀਖ, ਸਾਰੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ, ਉਹ ਮਹਾਂ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਦੇਖ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਦੀ ਚਪੇਟ ਤੇ ਹਿੰਸਕ ਹਿਲਾਵਾਂ ਨਾਲ, ਉਸਨੇ ਅਨੇਕ ਕਿਸਮ ਦੇ ਅਸੁਰਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਹਰੀ ਗੌਤਮੀ ਨਦੀ ਉੱਤੇ ਆ ਗਿਆ। ਉੱਥੇ ਦੰਡਕ ਦੇ ਸ਼ਤ੍ਰੂ, ਅੰਬਰਿਆ ਨਾਮਕ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਕਮਲ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਮਨ ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਨੂੰ ਹਰਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੋਂ ਅਜੇਤੂ ਯੋਧਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਥੇ ਡਰਾਉਣੀ ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਲੜਾਈ ਹੋਈ। ਹਰੀ ਅਤੇ ਦੈਤਿਆ ਦੇ ਪੁੱਤ੍ਰ ਵਿਚਕਾਰ ਸ਼ਸਤ੍ਰਾਂ ਤੇ ਅਸਤਰਾਂ ਦੀ ਲੜਾਈ ਹੋਈ; ਮਹਾਨ ਹਰੀ ਨੇ ਉਸ ਵੈਰੀ ਨੂੰ ਗੰਗਾ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਮਾਰ ਸੁਟਿਆ। ਗੰਗਾ ਉੱਤੇ ਨਰਸਿੰਹਾ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਜੋ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ, ਦਾਨ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਰਮ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਤੇ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਭ ਨੂੰ ਰੱਖਿਆ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਬੁਢਾਪਾ ਤੇ ਮੌਤ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹਰੀ ਵਰਗਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ, ਐਸੇ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਤੀਰਥ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਨਰਹਰੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਚਾਹੇ ਸਵਰਗ, ਧਰਤੀ ਜਾਂ ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਲਈ ਕੁਝ ਵੀ ਅਸੰਭਵ ਨਹੀਂ। ਹੇ ਨਾਰਦ! ਇੱਥੇ ਅੱਠ ਮਹਾਨ ਤੀਰਥ ਹਨ, ਤੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਹਰ ਇੱਕ ਤੀਰਥ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੌ ਲੱਖ ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੇ ਬਿਨਾ ਵੀ ਇਸ ਤੀਰਥ ਦਾ ਨਾਮ ਲੈ ਲਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਉਹਦੇ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿੱਥੇ ਨਰਸਿੰਹਾ ਆਪ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਉਥੇ ਉਸ ਤੀਰਥ ਦੀ ਸੇਵਾ ਦਾ ਫਲ ਕੌਣ ਬਿਆਨ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਜਿਵੇਂ ਨਰਹਰੀ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕੋਈ ਦੇਵਤਾ ਨਹੀਂ, ਐਸੇ ਨਰਸਿੰਹਾ ਤੀਰਥ ਵਰਗਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਤੀਰਥ ਨਹੀਂ। ਹੁਣ ਗੰਗਾ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਪਿਸ਼ਾਚ ਤੀਰਥ ਦੀ ਗੱਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਪਿਸ਼ਾਚੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਕਰਕੇ, ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਮੋਖਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਸੁਯਵਸਿਆ ਦਾ ਪੁੱਤ੍ਰ ਜੀਗਰਤੀ ਨਾਮਕ ਸੀ। ਉਹ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਤੇ ਅਕਾਲ ਦੀ ਮਾਰ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਮੱਧਲੇ ਪੁੱਤ੍ਰ, ਸੁਨਹਸ਼ੇਪ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸੀ, ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਧਨ ਲਈ ਇੱਕ ਕਸ਼ਤਰੀ ਨੂੰ ਕੁਰਬਾਨੀ ਵਾਸਤੇ ਵੇਚ ਦਿੱਤਾ। ਮੁਸੀਬਤ ਵਿੱਚ ਫਸਿਆ ਵਿਅਕਤੀ, ਚਾਹੇ ਕਿੰਨਾ ਵੀ ਗਿਆਨਵਾਨ ਹੋਵੇ, ਕਿਹੜਾ ਪਾਪ ਨਹੀਂ ਕਰ ਬੈਠਦਾ? ਉਸ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਰਾਜ਼ੀਨਾਮਾ ਕਰਵਾਉਣ ਦੇ ਬਦਲੇ ਬਹੁਤ ਧਨ ਲੈ ਲਿਆ। ਉਹ ਨੀਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਵੰਡ ਵਾਸਤੇ ਧਨ ਲੈ ਕੇ, ਭਾਰੀ ਤੇ ਲਾਇਲਾਜ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਸਮੇਂ ਆਉਣ ‘ਤੇ, ਉਹ ਮਰ ਗਿਆ ਤੇ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟਿਆ ਗਿਆ। ਪਿਛਲੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਮੁਕਤੀ ਨਹੀਂ। ਯਮ ਤੇ ਉਸਦੇ ਦੂਤਾਂ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ, ਉਹ ਕਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜੂਨਾਂ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦਾ ਰਿਹਾ; ਫਿਰ ਉਹ ਡਰਾਉਣੇ, ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਪਿਸ਼ਾਚ ਬਣ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਸੁੱਕੇ ਲੱਕੜਾਂ ਵਿੱਚ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਸੁੰਨ-ਸਾਨ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਗਰਮੀ ਵਿੱਚ, ਗਰਮੀ ਦੇ ਤਪਦੇ ਸੂਰਜ ਹੇਠਾਂ, ਯਮ ਦੇ ਦੂਤਾਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸੁੱਟਿਆ। ਜੋ ਲੋਕ ਧੀਆਂ, ਪੁੱਤ, ਜ਼ਮੀਨ, ਘੋੜੇ ਜਾਂ ਗਾਂ ਵੇਚਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਤੱਕ ਨਰਕ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ। ਆਪਣੇ ਹੀ ਬੁਰੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਉਹ ਯਮ ਦੇ ਭਿਆਨਕ ਦੂਤਾਂ ਵਲੋਂ ਤੜਫਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਪਕਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਰੋ ਰੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਕੀਤੇ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ।