ਕਾਣਵਾ ਰਿਸ਼ੀ ਇੱਕ ਯਜਨਾ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਅਗਲੀ ਹਵਨ ਸਮਗਰੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਚੜ੍ਹਾਉਣ ਲਈ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਅਚਾਨਕ ਹੀ ਯਜਨ ਦੀ ਅੱਗ ਬੁਝ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ ਕਾਣਵਾ ਰਿਸ਼ੀ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਹੁਣ ਕੀ ਕਰੀਏ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਉਲਝਣ ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਦੋ ਹਵਨ ਸਮਾਪਤੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੀ ਅੱਗ ਬੁਝ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਹੁਣ ਵਿਦੀਅਤ ਅਤੇ ਲੋਕਿਕ ਦੋਹਾਂ ਰੀਤੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਨਵੀਂ ਅੱਗ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਸੀ। ਕਾਣਵਾ ਸੋਚਦੇ ਹਨ ਕਿ ਦੂਜੀ ਹਵਨ ਸਮਗਰੀ ਕਿੱਥੇ ਚੜ੍ਹਾਈ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਨਵੀਂ ਅੱਗ ਕਿੱਥੋਂ ਲਿਆਈ ਜਾਵੇ? ਜਦੋਂ ਉਹ ਇਹ ਸੋਚ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਅਚਾਨਕ ਇੱਕ ਦਿਵ੍ਯ ਵਾਣੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਵਾਣੀ ਆਖਦੀ ਹੈ, “ਇੱਥੇ ਹੋਰ ਅੱਗ ਲੈਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਜਿਹੜੇ ਕੁਝ ਅੰਗਾਰੇ ਜਾਂ ਅੱਧ-ਸੜੇ ਲੱਕੜ ਨੇੜੇ ਪਏ ਹਨ, ਉਹੀ ਕਾਫੀ ਹਨ।” ਦਿਵ੍ਯ ਵਾਣੀ ਆਖਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਲੱਕੜ ਅੱਧ-ਸੜਿਆ ਹੋਵੇ, ਤਦੋਂ ਹੀ ਹਵਨ ਸਮਗਰੀ ਚੜ੍ਹਾ ਦੇਵੋ। ਕਾਣਵਾ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਦਿਵ੍ਯ ਵਾਣੀ ਦੁਬਾਰਾ ਆਈ। ਵਾਣੀ ਆਖਦੀ ਹੈ, “ਅੱਗ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੀਰਾ ਹੈ; ਪਿਤਾ ਵੀ ਪੁੱਤਰ ਹੈ। ਜੋ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ ਵੀ ਦੇਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਅਨੰਦ ਲੱਖਾਂ ਗੁਣਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਧਰਮ ਦੀ ਪੂਰੀ ਪਰਖ ਕਰਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਆਖਿਆ ਗਿਆ, ਅਮਲ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਿਤਾ ਦਾ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸੰਤਾਨ ਆਦਿ ਦੇ ਲਾਭ ਨਾਲ, ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਮਮਤਾ ਜਗਦੀ ਹੈ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਗੱਲ ਸਭ ਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ ਕਿ ਜਿੱਥੇ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਸਭ ਕੁਝ ਲੱਖਾਂ ਗੁਣਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਨ ਦੀ ਥਕਾਵਟ ਦੂਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਵੱਡਾ ਸੁੱਖ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਕਾਣਵਾ ਤੀਰਥ ਉੱਤੇ ਇਹ ਦਿਵ੍ਯ ਵਚਨ ਮੁੜ ਸੁਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਤੀਰਥ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਇੰਨੀ ਵੱਡੀ ਹੋ ਗਈ ਕਿ ਇਹ ਤੀਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਤੀਰਥਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਬਣ ਗਿਆ। ਜੋ ਵੀ ਇੱਥੇ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ, ਦਾਨ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਸਦਾ ਫਲ ਲੱਖਾਂ ਗੁਣਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੀਰਥ ਨੂੰ 'ਕੋਟੀ ਤੀਰਥ' ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਥੇ ਕੀਤਾ ਕੰਮ ਲੱਖਾਂ ਗੁਣਾ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਅਗਨਿਆ, ਕਾਣਵਾ ਅਤੇ ਸੁਵਰਨ ਨਾਤੀ ਵਾਣੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਇਹ ਘਟਨਾ ਹੋਈ, ਉਹੀ 'ਕੋਟੀ ਤੀਰਥ' ਹੈ, ਜੋ ਲੱਖਾਂ ਤੀਰਥਾਂ ਦਾ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੀਰਥ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵਾਚਸਪਤੀ ਜਾਂ ਹੋਰ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਪੂਰੀ ਨਹੀਂ ਬਿਆਨ ਕਰ ਸਕਦੇ। ਇੱਥੇ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਗੋਦਾਵਰੀ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਲੱਖਾਂ ਗੁਣਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਗਾਂ ਦਾਨ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਲੱਖਾਂ ਗਾਂਵਾਂ ਦੇ ਦਾਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਫਲ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਇੱਥੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਜ਼ਮੀਨ ਦਾਨ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਵੀ ਲੱਖਾਂ ਗੁਣਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਗੌਤਮੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ 'ਕੋਟੀ ਤੀਰਥ' ਉੱਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਤਰਪਣ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਅਨੰਤ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਨਤਾਲੀ (੪੯) ਤੀਰਥ ਹਨ, ਪਰ ਹਰ ਇੱਕ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਘੱਟ ਹੈ। ਹੁਣ ਉੱਤਰੀ ਗੰਗਾ ਕੰਢੇ 'ਨਰਸਿੰਹ' ਨਾਂ ਦੇ ਤੀਰਥ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਬਿਆਨ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰਾ ਰੱਖਿਆ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਹਿਰਣਿਆਕਸ਼ਿਪੁ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਬਲਵਾਨ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਤਪੱਸਿਆ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੱਕ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਸੀ। ਪਰ ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਹਰੀ ਦਾ ਭਗਤ ਸੀ, ਨਾਲ ਵੈਰ ਰੱਖਣ ਕਰਕੇ ਗਲਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਸਤੰਭ ਵਿਚੋਂ ਨਰਸਿੰਹ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਰਮਾਤਮਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਸਰਬ-ਵਿਆਪਕਤਾ ਦਿਖਾਈ। ਨਰਸਿੰਹ ਨੇ ਹਿਰਣਿਆਕਸ਼ਿਪੁ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਉਸ ਦੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਭਜਾ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਬੜੇ-ਬੜੇ ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਮਾਰਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਪਾਤਾਲ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ ਦੇਵ-ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਉਥੇ ਵੀ ਜਿੱਤ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ, ਫਿਰ ਧਰਤੀ ਤੇ ਆ ਕੇ ਪਹਾੜਾਂ ਉੱਤੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਮਾਰਿਆ। ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਜਾਨਵਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਮੁੰਦਰ, ਦਰਿਆ, ਪਿੰਡਾਂ, ਅਤੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਮਾਰਿਆ। ਉਸਦੇ ਨਖ ਵੱਜੋਂ ਵੀ ਵੱਜਰ ਤੋਂ ਵਧਕੇ ਤੇਜ਼ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਜਟਾ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਖੜੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਉੱਡਣ ਵਾਲਿਆਂ, ਹਵਾ ਵਿਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਰੋਸ਼ਨੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਮਾਰਿਆ। ਨਰਸਿੰਹ ਦੀ ਗੂੰਜ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਦੈਤਿਆਣੀਆਂ ਦੇ ਜਨਮ ਦੀ ਗਰਜ, ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਗਈ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਅਤੇ ਅੰਗਾਂ ਦੀਆਂ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਹਿਲਾਵਟਾਂ ਨਾਲ ਅਨੇਕਾਂ ਅਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਕੁਚਲ ਦਿੱਤਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਹਰੀ ਗੌਤਮੀ ਨਦੀ ਉੱਤੇ ਆਏ। ਉਥੇ, ਡੰਡਕ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕ ਦਾ ਵੈਰੀ, ਅੰਬਾਰਿਆ ਨਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਦੈਤ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਚਰਨ-ਕਮਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਮਨ ਅਤੇ ਅੱਖਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਐਸਾ ਯੋਧਾ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਿੱਤ ਸਕਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਆਉਣ ਨਾਲ ਡਰਾਉਣੀ ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਲੜਾਈ ਹੋਈ। ਹਰੀ ਅਤੇ ਦੈਤ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਿਚਕਾਰ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਭਿਆਨਕ ਲੜਾਈ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਰੀ ਨੇ ਉੱਤਰੀ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਉਸ ਵੈਰੀ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਗੰਗਾ ਉੱਤੇ 'ਨਰਸਿੰਹ ਤੀਰਥ' ਹੈ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ, ਦਾਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਰਮ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਅਤੇ ਕਲੇਸ਼ ਨਾਸ਼ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਦਾ ਹੀ ਸਭ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਬੁਢਾਪਾ ਤੇ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਚਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹਰੀ ਬਰਾਬਰ ਨਹੀਂ, ਇੰਝ ਹੀ ਸਾਰੇ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਤੀਰਥ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਨਰਹਰੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਚਾਹੇ ਅਕਾਸ਼, ਧਰਤੀ ਜਾਂ ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ, ਨਰਸਿੰਹ ਲਈ ਕੁਝ ਵੀ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਨਹੀਂ। ਇੱਥੇ ਅੱਠ ਮਹਾਨ ਤੀਰਥ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਰ ਇੱਕ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਲੱਖਾਂ ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਕੋਈ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਵੀ ਇਸਦਾ ਨਾਮ ਲਏ, ਉਹਦੇ ਸਭ ਪਾਪ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿੱਥੇ ਨਰਸਿੰਹ ਸਦਾ ਮੌਜੂਦ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਉਸ ਤੀਰਥ ਦੀ ਸੇਵਾ ਦਾ ਫਲ ਕੌਣ ਬਿਆਨ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਥਾਂ ਕੋਈ ਦੇਵਤਾ ਨਰਹਰੀ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਨਹੀਂ, ਇੰਝ ਕਿਸੇ ਵੀ ਥਾਂ ਕੋਈ ਤੀਰਥ ਨਰਸਿੰਹ ਤੀਰਥ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਨਹੀਂ।