ਇਕ ਵਾਰੀ, ਜਦੋਂ ਦੋਵਾਂ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਆਪਣੇ ਦਿਵ੍ਯ ਰੂਪਾਂ ਵਿਚ ਗੰਗਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਮਿਲੀਆਂ, ਤਾਂ ਇਕ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਕਾਰਨ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪਰਿਵਰਤਿਤ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਇਹ ਦੋਵਾਂ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਹੁਣ ਦੋ ਦਰਿਆਵਾਂ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਪਸੀ ਮਿਲਾਪ ਤੋਂ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਗੰਗਾ ਅਤੇ ਆਸੁ ਨਾਲ ਸੰਸਪਰਕ ਤੋਂ, ਇਹ ਕਥਾ ਅੱਗੇ ਵਧੀ। ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਓਹੀ ਮਹਾਨ ਸ਼ਿਵ ਹਨ ਜੋ ਭੋਗ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਉਹ ਓਥੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਸਾਰੇ ਸੰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਹਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਕੇ ਅਣਮੁੱਲੇ ਵਰਦਾਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਿਸ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦਰਸ਼ਨ ਜਾਂ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰ ਲਿਆ ਜਾਵੇ, ਉਥੋਂ ਸਾਰੇ ਬੰਧਨ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਥਾਂ ਗੰਗਾ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਕਿਨਾਰੇ 'ਕੋਟਿਤੀਰਥ' ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਸਿਰਫ਼ ਇਸ ਦੀ ਯਾਦ ਕਰਣ ਨਾਲ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ 'ਕੋਟੀਸ਼ਵਰ' ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕਰੋੜਾਂ ਗੁਣਾ ਵੱਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਦੋ ਕਰੋੜ ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਪਾਵਨ ਫਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ, ਹੇ ਨਾਰਦ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ, ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਕਥਾ ਦੱਸਣ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਕਣ੍ਵ ਦਾ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਬਾਹਲੀਕਾ ਨਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ, ਉਸ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ। ਕਣ੍ਵ, ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤੇ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਗਿਆਤਾ ਸੀ, ਆਪਣੀ ਵੇਦਵਿਦੂਸ਼ੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਹੋਮ-ਹਵਨ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਦੁਨੀਆ ਵੱਲੋਂ ਆਦਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ ਗੌਤਮੀ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਵੱਸਦਾ ਸੀ, ਹਰ ਸਵੇਰੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਧਿਆਨ ਲਾ ਕੇ ਅੱਗ ਵਿਚ ਆਹੁਤੀ ਪਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਯਜਨਾ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਜਦ ਉਹ ਪ੍ਰਜਵਲਿਤ ਅੱਗ ਵਿਚ ਪਹਿਲੀ ਆਹੁਤੀ ਪਾ ਚੁੱਕਾ, ਤਦ ਦੂਜੀ ਆਹੁਤੀ ਪਾਉਣ ਲਈ ਸਮੱਗਰੀ ਹੱਥ ਵਿਚ ਲੈ ਕੇ ਖੜਾ ਸੀ, ਪਰ ਅਚਾਨਕ ਅੱਗ ਬੁਝ ਗਈ। ਕਣ੍ਵ ਸੋਚ ਵਿਚ ਡਿੱਗ ਗਿਆ ਕਿ ਹੁਣ ਕੀ ਕਰੀਏ। ਉਸ ਨੇ ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਵਿਚ ਵੱਡੀ ਚਿੰਤਾ ਕਰਦਿਆਂ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਦੋ ਆਹੁਤੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਅੱਗ ਕਿਵੇਂ ਬੁਝ ਗਈ। ਹੁਣ ਹੋਰ ਅੱਗ ਕਿੱਥੋਂ ਲੈ ਕੇ ਆਈਏ? ਜਦ ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਰਾਂ ਵਿਚ ਡੁੱਬਿਆ ਸੀ, ਤਦ ਇੱਕ ਦਿਵ੍ਯ ਵਾਣੀ ਉੱਚੀ। "ਇੱਥੇ ਹੋਰ ਅੱਗ ਨਾ ਲੈ ਕੇ ਆ, ਜੋ ਕੁਝ ਅੱਗ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਨੇੜੇ ਪਏ ਹਨ, ਉਹੀ ਕਾਫ਼ੀ ਹਨ।" ਜਦ ਲੱਕੜ ਅੱਧ-ਸੜਿਆ ਹੋਵੇ, ਤਦ ਆਹੁਤੀ ਪਾ ਦੇ। ਕਣ੍ਵ ਨੇ ਇਨਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਉਹੀ ਵਾਣੀ ਦੁਬਾਰਾ ਆਈ—"ਅਗਨੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੀਰਣਯ ਹੈ, ਪਿਤਾ ਵੀ ਪੁੱਤਰ ਹੀ ਹੈ। ਜੋ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ, ਉਹ ਪਿਤਾ ਲਈ ਪ੍ਰੀਤਿਕਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਵੀ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵੀ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਸਾਰਾ ਸੁਖ ਕਰੋੜਾਂ ਗੁਣਾ ਵੱਧ ਕੇ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਾਰੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਧਰਮ ਦੀ ਪੂਰੀ ਪੜਤਾਲ ਕਰਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਹੁਕਮ ਸੀ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਆਚਰਨ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਜਾਣਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਦਾਨ, ਪਿਤਾ ਦਾ ਹੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੁੱਤਰ ਆਦਿ ਦੇ ਲਾਭ ਨਾਲ, ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰੀਤਿਕਤਾ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ। ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਪੱਕਾ ਸਿਧਾਂਤ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਥਾਂ ਉੱਤੇ, ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ—ਇਸ਼ਨਾਨ, ਦਾਨ ਆਦਿ—ਭਾਵਨਾ ਅਤੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਫਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੌ ਮਿਲੀਅਨ ਗੁਣਾ ਵੱਧ ਕੇ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਲੋਕ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸੌ ਮਿਲੀਅਨ ਗੁਣਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਥਾਂ 'ਕੋਟੀਤੀਰਥ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਅਗਨਿ, ਕਣ੍ਵ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਨਾਤੀ ਵਣੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਜੋ ਘਟਨਾ ਵਾਪਰੀ, ਉਹੀ ਇਸ ਥਾਂ ਨੂੰ 'ਕੋਟੀਤੀਰਥ' ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸੌ ਮਿਲੀਅਨ ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਫਲ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। 'ਕੋਟੀਤੀਰਥ' ਦੀ ਮਹਿਮਾ—ਇਸ ਨੂੰ ਵਾਚਸਪਤੀ ਵਰਗੇ ਮਹਾਨ ਗਿਆਨੀ, ਜਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਦੇਵਤਾ ਵੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰਣਨ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ। ਇੱਥੇ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਗੋਦਾਵਰੀ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਉਹ ਸੌ ਮਿਲੀਅਨ ਗੁਣਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਕੋਈ ਇੱਥੇ ਕਿਸੇ ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਇੱਕ ਗਾਂ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੌ ਮਿਲੀਅਨ ਗਾਂਵਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਫਲ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਜੋ ਕੋਈ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ, ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਜ਼ਮੀਨ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਸੌ ਮਿਲੀਅਨ ਗੁਣਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਗੌਤਮੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਹਰ ਥਾਂ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਤਰਪਣ 'ਕੋਟੀਤੀਰਥ' ਉੱਤੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਅਨੰਤ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਨੰਜਾ ਤੀਰਥ ਹਨ, ਹਰ ਇੱਕ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਘੱਟ ਹੈ। ਹੁਣ, ਗੰਗਾ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਕੰਢੇ 'ਨਰਸਿੰਹ' ਨਾਂਕ ਤੀਰਥ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸੁਣੋ, ਜੋ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ, ਹਿਰਣਯਕਸ਼ਿਪੂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸੀ; ਉਹ ਆਪਣੀ ਤਪੱਸਿਆ ਅਤੇ ਸ਼ੂਰਵੀਰਤਾ ਨਾਲ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਅਜੇਤੁ ਸੀ। ਪਰ ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਹਰੀ ਦਾ ਭਗਤ ਸੀ, ਨਾਲ ਵੈਰ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਹਰੀ ਨੇ, ਸਭ ਵਿਆਪਕ ਰੂਪ ਵਿਚ, ਸਭਾ ਵਿਚ ਥੰਮ ਵਿਚੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣਾ ਰੂਪ ਵਿਖਾਇਆ। ਨਰਸਿੰਹ ਨੇ ਹਿਰਣਯਕਸ਼ਿਪੂ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ, ਉਸ ਦੀ ਫੌਜ ਭਜਾ ਦਿੱਤੀ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਕਰਕੇ ਸਭ ਮਹਾਨ ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਸੰਘਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਪਾਤਾਲ ਵਿਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ, ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਗਿਆ; ਉੱਥੇ ਜਿੱਤ ਕੇ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਆਇਆ ਅਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਉੱਤੇ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ। ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਜਾਨਵਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ, ਸਮੁੰਦਰਾਂ, ਦਰਿਆਵਾਂ, ਪਿੰਡਾਂ ਅਤੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸੰਘਾਰਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਨਖ਼ ਬਿਜਲੀ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਤੇਜ਼ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਜਟਾ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿਚ ਖੜਖੜਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਉੱਡਣ ਵਾਲਿਆਂ, ਹਵਾ ਵਿਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲਿਆਂ, ਅਤੇ ਰੋਸ਼ਨੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਮਾਰ ਸੁਟਿਆ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਗੱਜਣੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਜਨਮ-ਚੀਕਾਂ, ਆਸਮਾਨ ਗੂੰਜਾ ਦਿੰਦੀਆਂ ਸਨ। ਉਸ ਨੇ ਸਭ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਕਾਲ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਭਿਆਨਕ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਦੀਆਂ ਚਪੇਟਾਂ ਅਤੇ ਅੰਗਾਂ ਦੀ ਹਲਚਲ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੇ ਅਨੇਕਾਂ ਅਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਕੁਚਲ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹਰੀ ਨੇ ਕਈ ਕਿਸਮ ਦੇ ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਗੌਤਮੀ ਨਦੀ ਵੱਲ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਸਭ ਮਹਾਨ ਘਟਨਾਵਾਂ, ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਅਤੇ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਕਿਰਪਾ, ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਲਈ ਉਪਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਬਣ ਗਈ।