ਇਕ ਵਾਰ, ਉਰਵਸ਼ੀ, ਮੇਨਾ, ਰੰਭਾ ਅਤੇ ਤਿਲੋਤਮਾ — ਇਹ ਚਾਰ ਅਪਸਰਾਵਾਂ — ਡਰੇ ਹੋਏ ਤੇ ਕੰਬਦੇ ਹੋਏ, ਇੰਦਰ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਤੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਗਏ। ਇੰਦਰ, ਜੋ ਹਜ਼ਾਰ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਦੁਬਾਰਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ। ਇਹ ਅਪਸਰਾਵਾਂ, ਆਪਣੇ ਗਰੂਰ ਅਤੇ ਗਹਿਰਾਈ ਨਾਲ, ਇਕੱਠੇ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ: "ਅਸੀਂ ਗਾਦੀ ਦੇ ਪੁੱਤ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਕੋਲ ਜਾਵਾਂਗੀਆਂ, ਜੋ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਹਨ, ਅਤੇ ਨਾਚ, ਗੀਤ, ਸੁੰਦਰਤਾ ਤੇ ਨੌਜਵਾਨੀ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਡਿਗਾ ਦੇਵਾਂਗੀਆਂ।" ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ, ਮੁਸਕਾਨ, ਬੋਲ ਅਤੇ ਚਲਾਕੀ ਵਿੱਚ 'ਕਾਮਦੇਵ' ਸਦਾ ਵਸਦਾ ਹੈ — ਕੌਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਇੰਦਰ ਨੇ ਇਹ ਮੰਨ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਇਹ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਵੱਡੀ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਗਈਆਂ, ਜਿੱਥੇ ਮਹਾਨ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਮੌਤ ਵਾਂਗ ਅਟੱਲ ਤੇ ਅਦਮ्य ਸਨ, ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਧੂਰਜਟੀ ਵਾਂਗ ਖੜੇ; ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਤਕ ਇਹ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖ ਵੀ ਨਾ ਸਕੀਆਂ। ਉਹ ਦੂਰ ਖੜੀਆਂ, ਨਾਚ, ਗੀਤ ਅਤੇ ਚਾਪਲੂਸੀ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਜਦੋਂ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਜੋ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸ਼ੇਰ ਸਨ, ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਉਹ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ। ਅਜਿਹੀ ਉਲਟ ਕਰਤੂਤ ਦੇਖ ਕੇ ਕੌਣ ਗੁੱਸਾ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ? ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਜੋ ਇੱਛਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਸੀ, ਇੰਦਰ 'ਤੇ ਹੱਸਿਆ। ਇੰਦਰ, ਉਰਵਸ਼ੀ ਅਤੇ ਰੰਭਾ ਦੁਆਰਾ ਮੁਕਤ ਹੋਇਆ, ਪਰ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ: "ਤੂੰ ਤਰਲ ਰੂਪ ਹੋ ਜਾਵੇਂਗਾ।" "ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਭਟਕਾਉਣ ਆਇਆ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਹਲਕਾ ਹੋ ਜਾਵੇਂਗਾ," ਅਤੇ ਫਿਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਕੇ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਸ਼ਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਵੀ ਦਿੱਤੀ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਦੋ ਅਪਸਰਾਵਾਂ, ਆਪਣੇ ਦਿਵ੍ਯ ਰੂਪਾਂ ਨਾਲ, ਗੰਗਾ ਨਾਲ ਮਿਲੀਆਂ, ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਕਾਰਨ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਦਰਿਆ-ਰੂਪ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਇਹ ਦੋ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੋ ਦਰਿਆਵਾਂ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਈਆਂ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਮਿਲਾਪ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਗੰਗਾ ਤੇ ਆਸੁ ਨਾਲ ਸੰਯੋਗ ਹੋਇਆ। ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ, ਉਹ ਥਾਂ ਸ਼ਿਵ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ — ਜੋ ਭੋਗ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਉੱਥੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਸਭ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਦਿੱਲੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਉੱਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਬੰਧਨ ਮੁਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਥਾਂ ਗੰਗਾ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਕੰਢੇ ਤੇ "ਕੋਟੀਤੀਰਥ" ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਸਿਰਫ਼ ਯਾਦ ਕਰਨਾ ਵੀ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਕੋਟੀਸ਼ਵਰ ਦੇਵਤਾ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਕ੍ਰੋੜਾਂ ਗੁਣਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਉੱਥੇ ਦੋ ਕ੍ਰੋੜ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਵਾਂ ਦੇ ਦਾਤਾ ਵਜੋਂ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਹੁਣ, ਨਾਰਦ ਜੀ, ਮੈਂ ਉਥੇ ਦੀ ਕਥਾ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ। ਕਣਵਾ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤ, ਬਾਹਲੀਕ, ਵੱਡੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਕਣਵਾ, ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਵੇਦਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਰੱਖਦਾ ਸੀ; ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ, ਯਜਨਾਂ ਅਤੇ ਹੋਮ ਕੀਤੇ। ਉਹ ਗੌਤਮੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਵੱਸਦਾ ਸੀ, ਸੰਸਾਰ ਵਲੋਂ ਆਦਰ-ਸਨਮਾਨ ਪਾਉਂਦਾ ਸੀ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਸਵੇਰੇ ਦੇ ਸਮੇਂ ਹੋਮ ਕਰਦਾ, ਧਿਆਨ ਅਤੇ ਅਰਪਣ ਵਿਚ ਲੀਨ। ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉੱਥੇ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ, ਕਦੇ-ਕਦੇ ਹੋਮ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰਦਾ; ਇਕ ਵਾਰ, ਉਸ ਨੇ ਜਲਾਏ ਹੋਏ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਇਕ ਆਹੁਤੀ ਦਿੱਤੀ। ਅਗਲੀ ਆਹੁਤੀ ਦੇਣ ਲਈ, ਉਸ ਨੇ ਹਵਨ ਸਮੱਗਰੀ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲਈ; ਪਰ ਉਸ ਵੇਲੇ ਅੱਗ ਬੁਝ ਗਈ। ਕਣਵਾ, ਵਿਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ, ਸੋਚਣ ਲੱਗਾ ਕਿ ਹੁਣ ਕੀ ਕਰੀਏ; ਉਸ ਨੇ ਅੰਦਰ-ਅੰਦਰ ਸੋਚਿਆ, ਤੇ ਵੱਡੀ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਿਆ। ਦੋ ਆਹੁਤੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਅੱਗ ਬੁਝ ਗਈ; ਨਵੀਂ ਅੱਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਵੇਦਕ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰੀ ਦੋਹਾਂ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ। ਕਣਵਾ ਸੋਚਣ ਲੱਗਾ ਕਿ ਦੂਜੀ ਆਹੁਤੀ ਕਿੱਥੇ ਦੇਵਾਂ, ਅੱਗ ਕਿੱਥੋਂ ਲੈ ਕੇ ਆਵਾਂ? ਇਸੇ ਸਮੇਂ, ਇਕ ਦਿਵ੍ਯ ਵਾਣੀ ਉੱਚੀ। "ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਨਵੀਂ ਅੱਗ ਨਾ ਲੈ; ਜਿਹੜੇ ਕਣ ਉੱਥੇ ਨੇ, ਉਹੀ ਕਾਫੀ ਹਨ।" "ਜਦੋਂ ਲੱਕੜ ਅੱਧਾ ਸੜਿਆ ਹੋਵੇ, ਆਹੁਤੀ ਦੇਵੀਂ; ਕਣਵਾ ਨੇ 'ਨਹੀਂ' ਆਖਿਆ, ਪਰ ਵਾਣੀ ਨੇ ਫਿਰ ਆਖਿਆ: 'ਅੱਗ ਦਾ ਪੁੱਤ ਹਿਰਣਯ ਹੈ; ਪਿਤਾ ਵੀ ਪੁੱਤ ਹੈ; ਜੋ ਪੁੱਤ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ, ਉਹ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਦੇਣ ਲਈ ਹੁੰਦਾ।'" "ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਪੁੱਤ ਵੀ ਦੇਵੇ; ਇਹ ਅਨੰਦ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰੋੜਾਂ ਗੁਣਾ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।" ਵਾਣੀ ਨੇ ਇਹ ਆਖਿਆ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਸਾਰੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਵੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਧਰਮ ਦੀ ਪੂਰੀ ਨਿਯਤਾ ਜਾਣ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕੰਮ ਕੀਤਾ; ਇਥੇ, ਜੋ ਪੁੱਤ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ, ਉਹ ਪਿਤਾ ਦਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੰਤਾਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਲਾਭਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੀ ਮਮਤਾ ਉਚਿਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ — ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਪੱਕਾ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਆਦਰਯੋਗ; ਉੱਥੇ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹਰ ਪੂਣ ਕ੍ਰੋੜਾਂ ਗੁਣਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਨ ਦੀ ਥਕਾਵਟ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਵੱਡਾ ਸੁਖ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ, ਉਹੀ ਵਾਣੀ ਉਸ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਕਣਵਾ ਤੀਰਥ 'ਤੇ ਆਈ। ਇਹ ਥਾਂ ਵੱਡਾ ਤੀਰਥ ਬਣ ਗਿਆ, ਕਣਵਾ, ਆਪਣੇ ਪੂਣ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ; ਇਹ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਤੀਰਥਾਂ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ — ਇਸ਼ਨਾਨ, ਦਾਨ ਆਦਿ — ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ, ਉਹ ਪੂਰਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਕ੍ਰੋੜਾਂ ਗੁਣਾ, ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ। ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਇੱਥੇ ਜੋ ਕੁਝ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ — ਇਸ਼ਨਾਨ, ਦਾਨ ਆਦਿ — ਉਹ ਸਾਰਾ ਕ੍ਰੋੜਾਂ ਗੁਣਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਇਹ "ਕ੍ਰੋੜਾਂ ਤੀਰਥ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਘਟਨਾ ਅਗਨੇਯ, ਕਣਵਾ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਪੋਤੇ ਵਾਨੀ ਨਾਲ ਹੋਈ, ਉਹੀ "ਕ੍ਰੋੜਾਂ ਤੀਰਥ" ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਕ੍ਰੋੜਾਂ ਤੀਰਥਾਂ ਦਾ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। "ਕ੍ਰੋੜਾਂ ਤੀਰਥ" ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵਾਚਸਪਤੀ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ, ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤਾ ਵਲੋਂ ਵੀ, ਵਿਆਖਿਆ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ। ਉੱਥੇ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਗੋਦਾਵਰੀ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਕ੍ਰੋੜਾਂ ਗੁਣਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਉੱਥੇ, "ਕ੍ਰੋੜਾਂ ਤੀਰਥ" 'ਤੇ, ਇਕ ਗਾਂ ਉੱਚੀ ਜਾਤੀ ਦੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਕ੍ਰੋੜਾਂ ਗਾਂਵਾਂ ਦਾ ਫਲ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਕੋਈ, ਉਸ ਤੀਰਥ 'ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਜ਼ਮੀਨ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕ੍ਰੋੜਾਂ ਗੁਣਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਕਥਾ ਸੰਤ, ਤੀਰਥ ਅਤੇ ਦਾਨ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਭਗਤੀ, ਧਿਆਨ ਅਤੇ ਸਤਕਰਮਾਂ ਨਾਲ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਕੀਤਾ ਹਰ ਕੰਮ ਕ੍ਰੋੜਾਂ ਗੁਣਾ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।