ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਲਸ਼ਕਰ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਵਾਪਸ ਆਇਆ। ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰੀਤਿ ਦੀ ਪਰਖ ਕਰਨ ਲਈ, ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਖ਼ਬਰ ਪਹੁੰਚਾਈ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਜਦੋਂ ਸ਼ਰਿਆਤੀ ਨੇ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸਿਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਲਈ ਕੂਚ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ, ਰਾਜੇ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪੁਜਾਰੀ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਪਾਤਾਲ ਵੱਲ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਰਾਜੇ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਜੋ ਅਸਲੀਅਤ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ, ਦੂਤਾਂ ਤੋਂ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਮੁੜ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਮਧੁਛੰਦਾ ਕੋਲ ਗਈ। ਓਸੇ ਵੇਲੇ, ਅਚਾਨਕ ਉਸ ਦੀ ਜਾਨ ਚਲੀ ਗਈ—ਇਹ ਵੱਡਾ ਅਜੀਬ ਘਟਨਾ ਸੀ। ਦੂਤਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਹਾਲਤ ਦੇਖ ਕੇ ਇਹ ਖ਼ਬਰ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ। ਰਾਜਾ, ਇਹ ਸਭ ਸੁਣ ਕੇ, ਹੈਰਾਨ ਤੇ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਿਆ, ਜੋ ਕੁਝ ਰਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਪੁਜਾਰੀ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਨੇ ਕੀਤਾ, ਉਸ ਨੇ ਫਿਰ ਦੂਤਾਂ ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ, “ਤੁਸੀਂ ਜਲਦੀ ਜਾਓ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੀ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰੋ; ਖ਼ਬਰ ਲਿਆਓ, ਕਿਉਂਕਿ ਰਾਜਾ ਅਤੇ ਪੁਜਾਰੀ ਜਲਦੀ ਆ ਰਹੇ ਹਨ।” ਇਹ ਸਭ ਚਿੰਤਾ ਵਿਚ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਇੱਕ ਆਕਾਸ਼ਵਾਣੀ ਹੋਈ: “ਹੇ ਰਾਜਨ, ਗੰਗਾ ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰੇਗੀ; ਗੌਤਮੀ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਤੇਰੇ ਸਭ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਕਰੇਗੀ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਸ਼ਰਿਆਤੀ ਗੌਤਮੀ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਗਿਆ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ, ਪਿਤਰਾਂ ਅਤੇ ਦੁਜੀ ਜਾਤ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕੀਤਾ। ਆਪਣੇ ਮੁੱਖ ਪੁਜਾਰੀ ਨੂੰ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੀ ਤੇ ਧਨ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ, ਹੋਰ ਤੀਰਥਾਂ ਤੇ ਭੇਜਿਆ, ਆਖਿਆ, “ਯਾਤਰੀਆਂ ਵਿਚ ਦਾਨ ਕਰੋ।” ਪੁਜਾਰੀ ਨੂੰ ਰਾਜੇ ਦੇ ਇਹ ਸਾਰੇ ਕਰਤੱਬ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਚਲੇ ਗਏ, ਰਾਜਾ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਕੋਲ ਗਿਆ। ਆਪਣਾ ਸਾਰਾ ਸੈਨਾ ਭੇਜ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਅੱਗ ਵਿਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ, ਤੇ ਗੰਗਾ, ਸੂਰਜ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਜੇ ਮੈਂ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ, ਹੋਮ ਕੀਤੇ, ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਜਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ—ਉਸ ਸੱਚ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ, ਇਹ ਸਤੀ ਸਤ੍ਰੀ ਮੇਰੀ ਉਮਰ ਨਾਲ ਜੀਵੇ।” ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਜਦੋਂ ਸ਼ਰਿਆਤੀ ਅੱਗ ਵਿਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ, ਓਸੇ ਸਮੇਂ ਰਾਜੇ ਦੇ ਪੁਜਾਰੀ ਦੀ ਪਤਨੀ ਮੁੜ ਜੀਉਂਦੀ ਹੋਈ। ਜਦੋਂ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਰਾਜਾ ਅੱਗ ਵਿਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ, ਜੋ ਵੱਡੀ ਹੈਰਾਨੀ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਸੀ, ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਭਗਤਵਾਨ ਪਤਨੀ, ਜੋ ਮਰ ਗਈ ਸੀ, ਮੁੜ ਜੀਉਂਦੀ ਹੋ ਗਈ—ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ, ਰਾਜੇ ਦੇ ਗੁਰੂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬਾਕੀ ਰਹਿ ਗਏ ਕਰਤੱਬ ਯਾਦ ਕੀਤੇ। ਉਹ ਆਖਣ ਲੱਗਾ, “ਮੈਂ ਵੀ, ਇਹ ਅੱਗ ਦੇਖ ਕੇ, ਜਾਂ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਕੋਲ ਜਾਵਾਂ, ਜਾਂ ਇੱਥੇ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਾਂ;” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਸਚੇ ਕਰਕੇ, ਦੁਜੀ ਜਾਤ ਨੇ ਕਰਮ ਕੀਤੇ। “ਇਹੀ ਮੇਰਾ ਸੱਚਾ ਕਰਤੱਬ ਹੈ, ਇਹੀ ਪਵਿੱਤਰ ਕੰਮ ਹੈ; ਪਹਿਲਾਂ ਰਾਜੇ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਾਂ, ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਕੋਲ ਵਾਪਸ ਜਾਵਾਂ। ਇਹੀ ਮੇਰੇ ਲਈ ਮੰਗਲਮਈ ਹੈ।” ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਕੋਈ ਹੋਰ ਚਾਹਤਾਂ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਦੇਵਤਾ ਨਹੀਂ। ਉਸ ਨੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤੀ: “ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਅਣਗਿਣਤ ਤੇਜ ਦੇ ਧਨੀ, ਵੇਦ ਮੰਤਰਾਂ ਦੇ ਸਰੂਪ, ਓਮ ਦੇ ਤੱਤ ਵਾਲੇ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਨਿਰਾਕਾਰ ਤੇ ਸੁੰਦਰ, ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੇ, ਤਿੰਨ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੇ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਪਾਲਣ ਤੇ ਸੰਹਾਰ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਮਹਾਬਲੀ ਪ੍ਰਭੂ—ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।” ਫਿਰ ਸੂਰਜ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਬੋਲਿਆ, “ਵਰ ਮੰਗੋ।” ਗੁਰੂ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਨੂੰ ਰਾਜਾ, ਮਿੱਠਾ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀ ਪਤਨੀ, ਨੇਕ ਪੁੱਤਰ, ਤੇ ਰਾਜੇ ਲਈ ਭੀ ਮੰਗਲਮਈ ਵਰ ਦਿਓ।” ਤਦ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਸ਼ਰਿਆਤੀ ਨੂੰ, ਜੋ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਹ ਪਤਨੀ, ਹੋਰ ਵਰ, ਤੇ ਸਾਰੀ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਦਿੱਤੀ। ਫਿਰ, ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਲਈ ਭਾਵ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਪੁਜਾਰੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਵਾਪਸ ਗਿਆ। ਉਹ ਥਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਤਿੰਨ ਹਜ਼ਾਰ ਤੀਰਥ ਹਨ, ਜੋ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹਨ; ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਭਾਨੁ-ਤੀਰਥ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਮ੍ਰਿਤ-ਸੰਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸ਼ਾਰਿਆਤ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਮਾਧੁਛੰਦ ਸਮਾਖਿਆਤ ਵੀ; ਇਸ ਦੀ ਯਾਦ ਨਾਲ, ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਪਾਪ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉੱਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਅਤੇ ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਸਭ ਯਜਨਾਂ ਦੇ ਫਲ ਮਿਲਦੇ ਹਨ; ਮ੍ਰਿਤ-ਸੰਜੀਵਨ ਉਮਰ ਤੇ ਸਿਹਤ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਗੌਤਮੀ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਕੰਢੇ ਤੇ ਖੜਗ-ਤੀਰਥ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ; ਉੱਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਤੇ ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਮਨੁੱਖ ਮੁਕਤੀ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਥੇ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਵਾਂਗਾ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ, ਹੇ ਨਾਰਦ। ਪੈਲੂਸ਼ਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਇਹ ਨਾਮ ਸੀ, ਕਵਸ਼ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਜੋ ਦੁਜੀ ਜਾਤ ਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀਆਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਦਬਿਆ ਹੋਇਆ, ਧਨ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਹਰ ਥਾਂ ਭੱਜਦਾ ਫਿਰਿਆ, ਪਰ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ; ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਵੈਰਾਗ ਲੈ ਲਿਆ। ਜਦੋਂ ਭਾਗ ਬਿਲਕੁਲ ਉਲਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਮਿਹਨਤ ਵੀ ਬੇਅਸਰ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਤਦ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਲਈ ਵੈਰਾਗ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਆਸਰਾ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਸੋਚਦਾ ਰਿਹਾ, ਵਾਰੀ-ਵਾਰੀ ਹੰਢਕਦਾ, “ਧਨ ਨਹੀਂ ਆ ਰਿਹਾ, ਪਰ ਨਭਰ ਤੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਬਹੁਤ ਹਨ।” ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਸੀ, ਮੁਸ਼ਕਲ ਸਹਿਣ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਸੀ—ਹਾਏ, ਮੰਦੇ ਭਾਗਾਂ ਦੇ ਕਰਤੱਬ! ਕਦੇ-ਕਦੇ, ਰੋਜ਼ੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ, ਤਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਧੰਦੇ ਕਰਕੇ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਨਾ ਤਾਂ ਧਨ ਮਿਲਿਆ, ਨਾ ਹੀ ਉਸ ਵੇਲੇ ਵੈਰਾਗ; ਜੋ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹਿਆ, ਉਹ ਵੀ ਮਨਾਹੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਨਾ ਵੀ ਔਖਾ ਸੀ। ਇਹ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਮੈਨੂੰ ਹਰ ਥਾਂ, ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ, ਬੁਰਾਈ ਵੱਲ ਖਿੱਚਦੀ ਹੈ; ਤੂੰ ਅਗਿਆਨਤਾ ਕਰਕੇ ਨੁਕਸਾਨ ਕਰਾਇਆ—ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਲਾਲਸਾ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ, ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਪੈਲੂਸ਼ਾ, ਸੋਚਦਾ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਲਾਲਚ ਨੂੰ ਕੱਟਿਆ ਜਾਵੇ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਗਿਆਨ ਦੀ ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ, ਹੇ ਪਿਤਾ, ਕਿਵੇਂ ਰੋਸ ਤੇ ਲਾਲਚ, ਅਤੇ ਦੁਖਦਾਇਕ ਜਨਮ-ਮਰਨ ਦੇ ਚੱਕਰ ਨੂੰ ਕੱਟਿਆ ਜਾਵੇ? ਉਹ ਢੰਗ ਦੱਸੋ, ਹੇ ਗੁਰੂ।” ਪਿਤਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਹੈ—ਪਰਮਾਤਮਾ ਕੋਲੋਂ ਗਿਆਨ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰ, ਤੇ ਤੈਨੂੰ ਗਿਆਨ ਮਿਲੇਗਾ।” ਪੈਲੂਸ਼ਾ ਨੇ ‘ਜਿਵੇਂ ਆਖਿਆ, ਤਿਵੇਂ ਹੋਵੇ’ ਕਹਿ ਕੇ, ਗਿਆਨ ਲਈ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਦੁਜੀ ਜਾਤੀ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਦਿੱਤਾ। ਗਿਆਨ ਤੇ ਮਹਾਨ ਬੁਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ਲੋਕ ਉਚਾਰੇ।