ਇੱਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਰਾਜਾ ਸ਼ਰਿਆਤੀ ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀ (ਪ੍ਰਧਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ) ਦੇ ਨਾਲ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਲਈ ਨਿਕਲ ਪਿਆ। ਜਦ ਉਹ ਸਭ ਪਾਸਿਆਂ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ ਹਾਸਲ ਕਰ ਚੁੱਕੇ, ਤਾਂ ਰਾਜਾ ਨੇ ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ ਆਪਣੇ ਉੱਚ ਕੋਟੀ ਦੇ ਮੰਤਰੀ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨ ਨਾਲ ਪੂਛਿਆ, “ਮਹਾਨੁਭਾਵ! ਤੁਸੀਂ ਉਦਾਸ ਕਿਉਂ ਹੋ? ਮੈਨੂੰ ਸੱਚ ਦੱਸੋ, ਤੁਹਾਡੀ ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਕਾਰਨ ਕੀ ਹੈ? ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸਨਮਾਨ ਪਾਉਂਦੇ ਹੋ, ਸਭ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਦੇ ਗੁਣੀ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਪਾਪ ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੋ, ਫਿਰ ਵੀ ਤੁਹਾਡਾ ਮਨ ਕਿਉਂ ਭਟਕਿਆ ਹੋਇਆ ਲੱਗਦਾ ਹੈ? ਧਰਤੀ ਜਿੱਤ ਲਈ, ਰਾਜੇ ਵੱਸ ਵਿਚ ਆ ਗਏ, ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ ਵੱਡਾ ਮੌਕਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੀ ਤੁਸੀਂ ਸੁੱਕੇ-ਸੁੱਕੇ ਕਿਉਂ ਲੱਗ ਰਹੇ ਹੋ? ਸੱਚ ਦੱਸੋ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਉੱਚ ਕੁਲ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਪਿਆਰ ਭਰੀਆਂ ਵਾਣੀਆਂ ਨਾਲ ਰਾਜਾ ਸ਼ਰਿਆਤੀ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, “ਮਹਾਰਾਜ! ਸੁਣੋ, ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ ਨੇ ਰਾਤ ਅੱਧੀ ਹੋਣ ਉੱਤੇ, ਜਦ ਮੈਂ ਘਰ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਮੇਰੀ ਉਡੀਕ ਕੀਤੀ। ਮੇਰੀ ਜਾਨ ਤੋਂ ਪਿਆਰੀ, ਜੋ ਇਸ ਸਰੀਰ ਦੀ ਮਾਲਕ ਹੈ, ਮੇਰੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦੀ ਰਹੀ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਯਾਦ ਕਰ ਕੇ ਮੇਰਾ ਸਰੀਰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਪ੍ਰੇਮ ਦੀ ਤਲਪਟ ਹੋਣ ਤੇ, ਉਹ ਕੰਵਲ-ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੀ, ਜੀਵਨ ਦੀ ਆਸ ਵਿੱਚ, ਸੁੱਕ ਗਈ।” ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾਉਣ ਵਾਲਾ ਰਾਜਾ ਹੱਸ ਕੇ ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀ ਨੂੰ ਆਖਦਾ ਹੈ, “ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਅਚਾਰਿਆ ਅਤੇ ਮਿੱਤਰ ਹੋ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮਜ਼ਾਕ ਕਿਉਂ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹੋ? ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਮੇਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ? ਵੱਡੇ ਮਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ, ਇੱਕ ਪਲ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਉੱਤੇ ਭਰੋਸਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ।” ਇਸ ਉੱਤਰ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਜ਼ਹੀਨ ਮਧੁਚੰਦਾ ਆਖਦਾ ਹੈ, “ਜਿੱਥੇ ਪਤੀ-ਪਤਨੀ ਵਿਚ ਸਹਿਮਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਤਿੰਨ ਮੁੱਖ ਲਕਸ਼ਯ ਫਲਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਰਾਜਨ! ਇਹ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਵੱਡੀ ਗੁਣਵਾਨਤਾ ਹੈ।” ਫਿਰ ਰਾਜਾ ਵੱਡੀ ਫੌਜ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਵਲ ਮੁੜ ਗਿਆ ਤੇ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮ-ਪਰੀਖਿਆ ਲਈ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਖ਼ਬਰ ਫੈਲਾ ਦਿੱਤੀ। ਜਦ ਸ਼ਰਿਆਤੀ ਨੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਲਈ ਕੂਚ ਕੀਤਾ, ਤਦ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੇ ਰਾਜੇ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਮੰਤਰੀ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਪਾਤਾਲ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ। ਇਸ ਉਲਟ-ਪੁਲਟ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜੇ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਯਕੀਨੀ ਕਰਨ ਲਈ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਮਧੁਚੰਦਾ ਕੋਲ ਆਈ। ਓਸੇ ਪਲ, ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਅਜੀਬ ਘਟਨਾ ਸੀ। ਦੂਤਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵੇਖ ਕੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ। ਇਹ ਸਭ ਦੇਖ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਹੈਰਾਨ ਤੇ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਿਆ, ਤੇ ਫਿਰ ਦੂਤਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਤੁਰ ਕੇ ਜਾਓ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ, ਤੇ ਖ਼ਬਰ ਲਿਆਓ, ਕਿਉਂਕਿ ਰਾਜਾ ਤੇ ਮੰਤਰੀ ਜਲਦੀ ਆ ਰਹੇ ਹਨ।” ਇਸ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਇਕ ਆਕਾਸ਼ਵਾਣੀ ਹੋਈ: “ਹੇ ਰਾਜਨ! ਗੰਗਾ ਤੇਰੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀ ਕਰੇਗੀ। ਗੌਤਮੀ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਤੇਰੇ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਕਰੇਗੀ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਸ਼ਰਿਆਤੀ ਗੌਤਮੀ (ਗੰਗਾ) ਦੇ ਕੰਢੇ ਗਿਆ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ, ਪਿਤਰਾਂ ਅਤੇ ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨੂੰ ਹੋਰ ਤੀਰਥਾਂ ਉੱਤੇ ਦਾਨ ਦੇਣ ਲਈ ਭੇਜਿਆ, ਆਖਿਆ, “ਯਾਤਰੀਆਂ ਵਿਚ ਦਿਲੋਂ ਦਾਨ ਕਰੋ।” ਮੰਤਰੀ ਨੂੰ ਇਹ ਸਭ ਕਾਰਜ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਜਦ ਗੁਰੂ ਚਲੇ ਗਏ, ਰਾਜਾ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਕੋਲ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪੂਰੀ ਫੌਜ ਭੇਜ ਦਿੱਤੀ ਤੇ ਆਪ ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ। ਗੰਗਾ, ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: “ਜੇ ਮੈਂ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ, ਹਵਨ ਕੀਤੇ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ—ਇਸ ਸੱਚ ਦੀ ਕਸਮ, ਇਹ ਪਤਿਵਰਤਾ ਨਾਰੀ ਮੇਰੇ ਆਯੁ ਦੇ ਨਾਲ ਜੀਵੇ।” ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਰਾਜਾ ਸ਼ਰਿਆਤੀ ਨੇ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ, ਓਸੇ ਸਮੇਂ, ਮੰਤਰੀ ਦੀ ਪਤਨੀ ਮੁੜ ਜੀਉਂਦੀ ਹੋ ਗਈ। ਜਦ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਰਾਜਾ ਨੇ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਭਗਤਵਾਨ ਪਤਨੀ ਜੀਉਂਦੀ ਹੋ ਗਈ, ਤਾਂ ਇਹ ਵੱਡੀ ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਗੱਲ ਸੀ। ਇਸ ਕਾਰਨ, ਅਤੇ ਖਾਸ ਕਰਕੇ, ਜਦ ਰਾਜੇ ਨੇ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ, ਉਸ ਦਾ ਗੁਰੂ ਆਪਣੇ ਬਚੇ ਹੋਏ ਕਰਤਵਿਆਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। “ਮੈਂ ਵੀ, ਇਹ ਅੱਗ ਦੇਖ ਕੇ, ਜਾਂ ਤਾਂ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਕੋਲ ਜਾਵਾਂ ਜਾਂ ਇੱਥੇ ਤਪ ਕਰਾਂ।” ਐਸਾ ਨਿਸ਼ਚੈ ਕਰਕੇ, ਮਹਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਆਖਦਾ ਹੈ, “ਇਹੀ ਮੇਰਾ ਸੱਚਾ ਕਰਤਵ ਹੈ, ਇਹੀ ਪੁੰਨਿਆ ਦਾ ਕੰਮ ਹੈ; ਪਹਿਲਾਂ ਰਾਜੇ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰ ਵਾਲੀ ਕੋਲ ਵਾਪਸ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ। ਇਹੀ ਮੇਰੇ ਲਈ ਭਲਾਈ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਹੋਵੇਗੀ।” ਫਿਰ ਉਹ ਸੂਰਜ ਦੀ ਸਤਕਾਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, “ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੋਈ ਇੱਛਾ ਪੂਰਨ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ।” ਉਹ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, “ਉਸ ਅਨੰਤ ਤੇਜ ਵਾਲੇ, ਮੋਚ ਦਿੰਦੇ, ਵੇਦ ਮਾਪਣ ਵਾਲੇ, ਓਮ-ਸਰੂਪ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਨਿਰਾਕਾਰ ਤੇ ਸੁੰਦਰ, ਤ੍ਰਿਗੁਣਾਤਮਕ, ਤਿੰਨ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੇ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ-ਸਥਿਤੀ-ਲਯ ਦੇ ਕਾਰਣ, ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।” ਸੂਰਜ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਆਖਦਾ ਹੈ, “ਵਰ ਮੰਗੋ।” ਉਹ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, “ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵਾ! ਮੈਨੂੰ ਰਾਜਾ, ਮਿੱਠਾ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀ ਪਤਨੀ, ਪੁੱਤ੍ਰ ਅਤੇ ਰਾਜੇ ਲਈ ਸ਼ੁਭ ਵਰ ਦਿਓ।” ਤਦ ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਨੇ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਰਾਜਾ ਸ਼ਰਿਆਤੀ ਨੂੰ ਉਹ ਪਤਨੀ, ਹੋਰ ਵਰ ਤੇ ਸਭ ਸੁਖ-ਸਮਪਤੀ ਦਿੱਤੀ। ਫਿਰ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਲਈ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਵਾਪਸ ਗਿਆ। ਉਹ ਥਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਤਿੰਨ ਹਜ਼ਾਰ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੇ ਤੀਰਥ ਹਨ; ਤਦੋਂ ਤੋਂ, ਉਹ ਤੀਰਥ ਭਾਨੁ-ਤੀਰਥ ਕਹਾਇਆ। ਉਹ ਮ੍ਰਿਤ-ਸੰਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸ਼ਾਰਯਾਤ ਨਾਮ ਨਾਲ ਵੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਅਤੇ ਮਾਧੁਚੰਦਸਮਾਖ੍ਯਾਤ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਸਿਰਫ਼ ਸਿਮਰਨ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਪਾਪ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉੱਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨਾ ਤੇ ਦਾਨ ਦੇਣਾ, ਸਭ ਯੱਗਾਂ ਦੇ ਫਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ; ਮ੍ਰਿਤ-ਸੰਜੀਵਨ ਆਯੁ ਤੇ ਸਿਹਤ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਗੌਤਮੀ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ, ਉਹ ਖੜਗ-ਤੀਰਥ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਤੇ ਦਾਨ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਮੋਖਸ਼ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ, ਹੇ ਨਾਰਦ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਹੋਰ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਵਾਂਗਾ। ਪੈਲੂਸ਼ਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਸੀ, ਕਵਸ਼ਾ ਦਾ ਪੁੱਤ੍ਰ ਸੀ, ਜੋ ਦੂਜਾ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਸੀ।