ਸੁਨੋ, ਇਹ ਕਥਾ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਮੂਲ ਵਿਚਾਰਾਂ ਤੇ ਵਿਸ਼ਨੁ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਬਿਆਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਨੁ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਭਗਤੀ ਰਾਹੀਂ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਤੇ ਵਧੀਆ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ – ਮੈਂ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹਾਂ, ਉਸੀ ਰਾਹ ਨੂੰ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਣ ਨੂੰ, ਜਾਂ ਜੋ ਭਗਤੀ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਅਤਿ ਗੁਪਤ ਰਾਜ ਦਿੰਦੇ ਹਨ: ਜੇ ਕੋਈ ਮੇਰੀ ਯਾਦ ਕਰੇ, ਉਹ ਅਟੱਲਤਾ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਵੀ ਕੁਝ ਮੇਰੀ ਚਿੰਤਨ ਕਰਕੇ ਦਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕੇਵਲ ਆਪਣਾ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਇਹ ਦਾਨ ਇੱਥੇ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਇਸ ਦਾ ਉਪਭੋਗ ਕਰਨ ਲਈ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਜੀ ਮਹਾਨ ਚਿੱਤ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਆਖਦੇ ਹਨ: “ਮੈਨੂੰ ਕੁਝ ਭੋਜਨ ਦੋ, ਜਾਂ ਗੌਤਮੀ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਆਸਰਾ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਹਮਣ ਨੂੰ ਦੋ।” ਮੌਦਗਲਯਾ ਨੇ ਵਿਸ਼ਨੁ ਜੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: “ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਦੈਨ ਲਈ ਕੁਝ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਕੁਝ ਮੇਰੇ ਸਰੀਰ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕੁਝ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹਾਂ।” ਫਿਰ ਵਿਸ਼ਨੁ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਨੇ ਗਰੁੜ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: “ਕਣਿਸ਼ਾ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਲਿਆਓ; ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਦਾਨ ਕਰੇਗਾ।” ਆਪਣੇ ਮਾਲਕ ਦੇ ਹੁਕਮ ਸੁਣ ਕੇ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਗਰੁੜ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਐਸਾ ਕੀਤਾ। ਮੌਦਗਲਯਾ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਵਚਨਾਂ ਤੇ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਨੇ ਵਿਸ਼ਨੁ ਜੀ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਅਨਾਜ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਵੇਲੇ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਜੀ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਨ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: “ਜਦ ਤਕ ਮੌਦਗਲਯਾ ਦੀ ਵੰਸ਼ ਵਿਚ ਸੱਤ ਲੋਕ ਹਨ, ਉਹ ਜੀਵਨ ਕਰਦੇ ਰਹਿਣਗੇ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦੇ ਸੁਖ – ਗਾਂ, ਸੋਨਾ, ਅਨਾਜ, ਵਸਤ੍ਰ, ਤੇ ਗਹਣੇ – ਮਿਲਦੇ ਰਹਿਣਗੇ।” ਜੋ ਵੀ ਗਹਣਾ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਮਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਲਈ ਹੈ, ਮੌਦਗਲਯਾ ਨੇ ਵਿਸ਼ਨੁ ਤੇ ਗੰਗਾ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਉਹ ਸਭ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਿਆ। ਵਿਸ਼ਨੁ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: “ਘਰ ਜਾਓ,” ਤੇ ਮੌਦਗਲਯਾ ਆਪਣੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਾਪਸ ਗਿਆ। ਆਪਣੀ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ繁ਸਰਤਾ ਦੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਵਾਹ, ਦਾਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ! ਵਾਹ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੀ ਯਾਦ! ਵਾਹ, ਗੰਗਾ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ! ਇਹ ਮਹਾਨਤਾ ਕਿਸੇ ਵੱਲੋਂ ਸਮਝੀ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੀ।” ਮੌਦਗਲਯਾ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ, ਪੁੱਤਰਾਂ, ਪੋਤਿਆਂ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਤੇ ਮਾਪਿਆਂ ਸਮੇਤ, ਸੁਖ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈਣ ਲੱਗਾ, ਤੇ ਉਹ ਭੋਗ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੋਵੇਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਿਆ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮੌਦਗਲਯਾ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਵੈਸ਼ਨਵ ਬਣ ਗਿਆ; ਉਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਤੇ ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਭੋਗ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੋਵੇਂ ਫਲ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਵੇਦ ਜਾਂ ਸ੍ਮ੍ਰਿਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਤੀਰਥ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਆਵੇ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਜੀ ਉਸ ਵਿਅਕਤੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੋਵੇਂ ਕੰਢਿਆਂ ਉੱਤੇ ਗਿਆਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਤੀਰਥ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਇਸ਼ਨਾਨ, ਦਾਨ, ਪਾਠ ਆਦਿ ਰਾਹੀਂ ਹਰ ਚਾਹੀਦਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ, ਨਾਰਦ ਜੀ, ਲਕਸ਼ਮੀ-ਤੀਰਥ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣੋ – ਜੋ ਲਕਸ਼ਮੀ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਦੁਖ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਤੇ ਪੂਣ ਦਾ ਸਰੋਤ ਹੈ। ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ, ਲਕਸ਼ਮੀ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦਰਿਦ੍ਰਾ ਵਿਚ ਗੱਲਬਾਤ ਹੋਈ; ਦੋਵੇਂ ਵਿਰੋਧੀ ਹੋ ਕੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਫਿਰਦੇ ਰਹੇ। ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਕੋਈ ਵੀ ਐਸਾ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਤੋਂ ਅਛੂਤਾ ਹੋਵੇ। ਦੋਵੇਂ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ: “ਮੇਰੀ ਵੱਡੀ ਉਮਰ, ਮੇਰੀ ਵੱਡੀ ਉਮਰ!” ਦਰਿਦ੍ਰਾ ਨੇ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਲਕਸ਼ਮੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: “ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਨਮ ਲਿਆ।” “ਮੈਂ ਹੀ embodied ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ, ਚਰਿਤਰ, ਤੇ ਜੀਵਨ ਹਾਂ; ਮੇਰੇ ਬਿਨਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਸਰੀਰ ਹੈ, ਉਹ ਜੀਵਤ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਮਰੇ ਸਮਾਨ ਹਨ। ਮੈਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹਾਂ; ਮੁਕਤੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ।” ਦਰਿਦ੍ਰਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਜਿੱਥੇ ਮੈਂ ਹਾਂ, ਇੱਛਾ, ਕ੍ਰੋਧ, ਲੋਭ, ਅਹੰਕਾਰ, ਤੇ ਈਰਖਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੇ। ਜਿੱਥੇ ਮੈਂ ਹਾਂ, ਡਰ, ਪਾਗਲਪਨ, ਜਲਨ, ਤੇ ਅਹੰਕਾਰੀ ਵਿਵਹਾਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ।” ਦਰਿਦ੍ਰਾ ਦੇ ਇਹ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: “ਜੋ ਜੀਵ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਆਦਰਯੋਗ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਗਰੀਬ ਵੀ ਸ਼ਿਵ ਵਰਗਾ ਹੋ ਕੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਹਾਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ‘ਸਰੀਰ’ ਸ਼ਬਦ ਉਚਾਰਨ ਤੇ, ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਵੱਸਦੇ ਪੰਜ ਦੇਵਤਾ – ਬੁੱਧੀ, ਲਕਸ਼ਮੀ, ਲਾਜ, ਸ਼ਾਂਤੀ, ਤੇ ਯਸ਼ – ਤੁਰੰਤ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।” “ਜਦ ਤਕ ਵਿਅਕਤੀ ਧਨ ਦੀ ਖੋਜ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਗੁਣ ਤੇ ਮਰਯਾਦਾ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਜੇ ਉਹ ਧਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰੇ, ਫਿਰ ਗੁਣ ਤੇ ਮਰਯਾਦਾ ਕਿੱਥੇ ਰਹਿੰਦੇ? ਜਦ ਤਕ ਜੀਵ ਧਨ ਦੀ ਖੋਜ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਸਭ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਆਸਰਾ, ਤੇ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਆਦਰਯੋਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ embodied ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਵੱਡਾ ਦੁਖ, ਵੱਡਾ ਪਾਪ ਹੈ: ਕੋਈ ਗਰੀਬ ਨੂੰ ਆਦਰ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ, ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਜਾਂ ਛੂਹਦਾ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ, ਮੈਂ ਉੱਚੀ ਹਾਂ; ਗਰੀਬੀ ਬਾਰੇ ਮੇਰੇ ਬੋਲ ਸੁਣੋ।” ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਦਰਿਦ੍ਰਾ ਨੇ ਆਖਿਆ: “ਤੂੰ ‘ਮੈਂ ਵੱਡੀ ਹਾਂ’ ਕਹਿਣ ਤੋਂ ਲੱਜੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਪਾਪਾਂ ਵਿਚ ਮਗਨ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਪਰਮ ਪੁਰਖ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ। ਤੂੰ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਧੋਖਾ ਦੇ ਕੇ, ਇੰਨੀ ਵੱਡੀ ਵਡਿਆਈ ਕਿਉਂ ਕਰਦੀ ਹੈ? ਤੈਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ, ਕੇਵਲ ਪਛਤਾਵਾ, ਜਿਵੇਂ ਝੂਠੇ ਗੁਰੂ ਤੋਂ। ਸ਼ਰਾਬ ਤੋਂ ਜੋ ਨਸ਼ਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਨਸ਼ੇ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਜਿਹੜੇ ਵੀ ਗਿਆਨੀ ਹੋਣ।” “ਲਕਸ਼ਮੀ, ਤੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੰਦ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚ ਹੀ ਵੱਧ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਮੈਂ ਸਦਾ ਧਰਮਵਾਨ, ਸ਼ਾਂਤ, ਤੇ ਗੁਰੂ-ਸੇਵਾ ਵਿਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚ ਵੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਸ਼ਿਵ ਤੇ ਵਿਸ਼ਨੁ ਭਗਤਾਂ, ਉੱਤਮ, ਚੰਗੇ ਚਲਣ ਵਾਲੇ, ਸ਼ਾਂਤ, ਤੇ ਗੁਰੂ-ਸੇਵਾ ਵਿਚ ਲੱਗੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਵੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਗੁਣਵਾਨ, ਵਿਦਵਾਨ, ਸ਼ੂਰ, ਨਿਸ਼ਚਲ, ਤੇ ਚੰਗਿਆਂ ਵਿਚ ਵੱਸਦਾ ਹਾਂ; ਇਸ ਲਈ, ਲਕਸ਼ਮੀ, ਵੱਡੀ ਉਮਰ ਮੇਰੀ ਹੈ।” “ਮੈਂ ਪਵਿੱਤਰ, ਵ੍ਰਤ-ਧਾਰੀ, ਭੀਖਾਰੀ, ਤੇ ਨਿਡਰ ਬ੍ਰਹਮਣਾਂ ਵਿਚ ਵੱਸਦਾ ਹਾਂ; ਲਕਸ਼ਮੀ, ਆਪਣੀ ਜਗ੍ਹਾ ਸੁਣ। ਤੂੰ ਰਾਜਿਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ, ਮੰਦ, ਕਠੋਰ, ਦੁਰਭਾਵੀ, ਨਿੰਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਲੋਭੀ, ਵਿਅੰਗ, ਤੇ ਧੋਖੇਬਾਜਾਂ ਵਿਚ ਵੱਸਦੀ ਹੈ। ਤੂੰ ਅਧਮ, ਅਕ੍ਰਿਤਘਣ, ਧਰਮ-ਭੰਗੀ, ਮਿਤ੍ਰ-ਭੰਗੀ, ਅਪ੍ਰਿਆ, ਤੇ ਟੁੱਟੇ ਦਿਲ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚ ਵੱਸਦੀ ਹੈ।” ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਲਕਸ਼ਮੀ ਤੇ ਦਰਿਦ੍ਰਾ ਵਿਚ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਗੁਣ ਤੇ ਅਗੁਣ, ਧਨ ਤੇ ਗਰੀਬੀ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਬਾਰੇ ਵਾਦ-ਵਿਵਾਦ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਅੱਜ ਵੀ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਸਚਾਈ ਵਜੋਂ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।