ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਮਾਲਕ ਵਿਸ਼ਨੂ ਜੀ ਦੀ ਯਾਦ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਸਾਰੇ ਦੁੱਖ, ਗਰੀਬੀ ਅਤੇ ਅਪਸ਼ਕੁਨ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੇਖ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਮੁਸੀਬਤ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਕਿਵੇਂ ਰਹਿ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਹਰ ਜੀਵ ਆਪਣੇ ਕੀਤੇ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਫਲ ਹਰ ਥਾਂ ਤੇ ਹਰ ਵੇਲੇ ਭੋਗਦਾ ਹੈ। ਕੋਈ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਲਈ ਚੰਗਾ ਜਾਂ ਮਾੜਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਜਿਵੇਂ ਬੀਜ ਬੀਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ—ਨੀਮ ਦੇ ਬੀਜ ਤੋਂ ਕਦੇ ਵੀ ਅੰਬ ਨਹੀਂ ਉਗ ਸਕਦੇ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੌਤਮੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ, ਨਾ ਹੀ ਹਰੀ ਜਾਂ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ, ਨਾ ਹੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ—ਉਹ繁ਤੀ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ? ਤੂੰ ਵੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਮੈਂ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਇੱਥੇ ਜੋ ਕੁਝ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਓਹੀ ਇਸ ਲੋਕ ਤੇ ਅਗਲੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸਾਥ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਮਿੱਟੀ, ਪਾਣੀ, ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਸ ਅਤੇ ਮੰਤਰਾਂ ਨਾਲ ਸਦਾ ਸ਼ੁੱਧੀ ਕਰੀਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਤਿਆਗਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਿਨਾਂ ਦਾਨ ਦੇ, ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਸੁਖ-ਵਿਲਾਸ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਸਕਦੇ। ਚੰਗੇ ਕੰਮਾਂ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਅਸਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਜਦੋਂ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਰੁਕਾਵਟ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ, ਤਾਂ ਜੀਊਂਦੇ ਜੀ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮੇਰੀ ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਦਾਨ ਦੇ ਕਾਰਜਾਂ ਨਾਲ, ਹਰ ਕਿਸੇ ਲਈ ਮੁਕਤੀ ਅਸਾਨੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਦਾਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਚੰਗੇ ਕੰਮਾਂ ਨਾਲ, ਜਦ ਮਨੁੱਖ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸੁਖ-ਵਿਲਾਸ ਮਿਲਦੇ ਹਨ; ਜਾਂ ਫਿਰ, ਤੁਸੀਂ ਭਗਤੀ ਰਾਹੀਂ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਪਰ ਸੁਖ-ਵਿਲਾਸ ਨਹੀਂ। ਭਗਤੀ ਰਾਹੀਂ ਮੁਕਤੀ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਸੁਖ-ਵਿਲਾਸ ਰਾਹੀਂ ਮੁਕਤੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵਿਰਲਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਜੀਵਤ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਭਗਤੀ ਰਾਹੀਂ ਮਿਲੀ ਮੁਕਤੀ ਸਭ ਵਲੋਂ ਵਧੀਆ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਮੈਂ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹਾਂ, ਓਹੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਇਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਗੁਪਤ ਰਾਜ ਹੈ: ਜੇ ਮੇਰੀ ਯਾਦ ਨਾਲ, ਕਿਸੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜਾਂ ਮੰਗਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਕੁਝ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਓਹ ਅਮਰਤਾ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਮੇਰਾ ਚਿੰਤਨ ਕਰਕੇ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣਾ ਹੀ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਦਾਨ ਵਿਅੰਜਨ ਲਈ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਚਿੱਤ ਵਾਲੇ, ਮੈਨੂੰ ਕੁਝ ਭੋਜਨ ਦਿਉ, ਜਾਂ ਫਿਰ ਗੌਤਮੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਆਏ ਕਿਸੇ ਉੱਚ ਕੋਟੀ ਦੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦਿਉ। ਮੌਦਗਲਯਾ ਨੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਜੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: “ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਕੁਝ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਮੇਰੇ ਸਰੀਰ ਆਦਿ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹਾਂ।” ਫਿਰ, ਵਿਸ਼ਨੂ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਮਾਲਕ ਹਨ, ਗਰੁੜ ਨੂੰ ਆਖਦੇ ਹਨ: “ਤੁਰੰਤ ਕਣਿਸ਼ਾ ਨੂੰ ਲਿਆਓ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਭੇਟ ਦੇਵੇਗਾ।” ਮਾਲਕ ਦੀ ਆਗਿਆ ਸੁਣ ਕੇ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਗਰੁੜ ਨੇ ਐਸਾ ਹੀ ਕੀਤਾ। ਮੌਦਗਲਯਾ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਵਚਨਾਂ ਤੇ ਅਡਿੱਗ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਅਨਾਜ ਵਿਸ਼ਨੂ ਜੀ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਨੂੰ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ। ਜਿੰਨਾ ਸਮਾਂ ਤੱਕ ਮੌਦਗਲਯਾ ਦੀ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਲੋਕ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਇੱਛਿਤ ਸੁਖ-ਸਾਧਨ—ਗਾਂਵਾਂ, ਸੋਨਾ, ਅਨਾਜ, ਵਸਤ੍ਰ ਅਤੇ ਗਹਣੇ—ਉਹਨਾਂ ਕੋਲ ਰਹਿਣਗੇ। ਦੁਨੀਆਂ ਵਿਚ ਜਿਹੜਾ ਕੋਈ ਵੀ ਗਹਣਾ ਮਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਮੌਦਗਲਯਾ ਨੇ ਉਹ ਸਾਰਾ ਵਿਸ਼ਨੂ ਅਤੇ ਗੰਗਾ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਿਆ। ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਹੁਣ ਘਰ ਜਾ,” ਅਤੇ ਮੌਦਗਲਯਾ ਆਪਣੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵੱਲ ਚਲਿਆ ਗਿਆ। ਆਪਣੀ ਟੋਲੀ ਵਿੱਚ繁ਤੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ: “ਵਾਹ, ਇਹ ਦਾਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ! ਵਾਹ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਯਾਦ! ਵਾਹ, ਗੰਗਾ ਦੀ ਮਹਿਮਾ! ਇਸ ਮਹਾਨਤਾ ਨੂੰ ਕੌਣ ਸਮਝ ਸਕਦਾ ਹੈ?” ਮੌਦਗਲਯਾ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ, ਪੁੱਤਰਾਂ, ਪੌਤਿਆਂ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਅਤੇ ਮਾਪਿਆਂ ਸਮੇਤ, ਸੁਖ-ਵਿਲਾਸ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਆਨੰਦ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੋਵੇਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਗਿਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ, ਮੌਦਗਲਯਾ ਦਾ ਓਹ ਤੀਰਥ ਵਿਸ਼ਨੁਭਗਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਉੱਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਅਤੇ ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਦੋਵੇਂ ਫਲ—ਸੁਖ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ—ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਵਿਦਿਆ ਜਾਂ ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਤੀਰਥ ਦਾ ਉਲੇਖ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਵਿਸ਼ਨੂ ਉਸ ਮਨੁੱਖ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੋਵੇਂ ਕੰਢਿਆਂ ਉੱਤੇ ਗਿਆਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਤੀਰਥ ਹਨ, ਜੋ ਇਸ਼ਨਾਨ, ਦਾਨ, ਪਾਠ ਆਦਿ ਨਾਲ ਹਰ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ, ਹੇ ਨਾਰਦ, ਲਕਸ਼ਮੀ-ਤੀਰਥ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣ, ਜੋ ਲਕਸ਼ਮੀ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਪੁੰਨ ਦਾ ਸਰੋਤ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਮੇਂ, ਲਕਸ਼ਮੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦਰਿਦ੍ਰਾ ਵਿਚ ਗੱਲਬਾਤ ਹੋਈ। ਦੋਵੇਂ, ਆਪਸ ਵਿਚ ਵਿਰੋਧੀ ਹੋ ਕੇ, ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਘੁੰਮਦੇ ਰਹੇ। ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਜਗ੍ਹਾ ਨਹੀਂ, ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਨਾ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹੋਣ। ਦੋਵੇਂ ਨੇ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਆਖਿਆ, “ਮੇਰੀ ਵੱਡੀ ਉਮਰ, ਮੇਰੀ ਵੱਡੀ ਉਮਰ!” ਦਰਿਦ੍ਰਾ ਨੇ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਲਕਸ਼ਮੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ।” “ਸਰੀਰਧਾਰੀ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਪਰਿਵਾਰ, ਚਰਿੱਤਰ ਅਤੇ ਜਿੰਦਗੀ ਸਿਰਫ਼ ਮੈਂ ਹਾਂ; ਮੇਰੇ ਬਿਨਾਂ, ਜਿਹੜੇ ਜੀਵਦੇ ਵੀ ਹਨ, ਉਹ ਮਰਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹਨ।” ਦਰਿਦ੍ਰਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਮੈਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹਾਂ; ਮੁਕਤੀ ਸਦਾ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ।” “ਜਿੱਥੇ ਮੈਂ ਹਾਂ, ਉੱਥੇ ਇੱਛਾ, ਕ੍ਰੋਧ, ਲਾਲਚ, ਅਹੰਕਾਰ ਤੇ ਵਿਰੋਧ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੇ। ਜਿੱਥੇ ਮੈਂ ਹਾਂ, ਉੱਥੇ ਡਰ, ਪਾਗਲਪਨ, ਈਰਖਾ ਅਤੇ ਗੁਮਾਨੀ ਵਿਹਾਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ।” ਦਰਿਦ੍ਰਾ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ। “ਜਿਸ ਜੀਵ ਉੱਤੇ ਮੈਂ ਸਜਾਵਾਂ, ਉਹ ਸਭ ਵਲੋਂ ਆਦਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਗਰੀਬ ਵੀ ਸ਼ਿਵ ਵਰਗਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਵੀ ਸਭ ਵਲੋਂ ਦਬਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ‘ਸਰੀਰ’ ਸ਼ਬਦ ਉਚਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਪੰਜ ਦੇਵਤਾ—ਬੁੱਧੀ, ਲਕਸ਼ਮੀ, ਲਾਜ, ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਯਸ਼—ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਦ ਤੱਕ ਮਨੁੱਖ ਧਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਗੁਣਵਾਨ ਅਤੇ ਮਰਿਆਦਾ ਵਾਲਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਜਦ ਉਹ ਧਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਉਸਦੇ ਗੁਣ ਤੇ ਮਰਿਆਦਾ ਕਿੱਥੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ?” “ਜਦ ਤੱਕ ਜੀਵ ਧਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਸਭ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਘਰ ਹੈ, ਤੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਆਦਰਯੋਗ ਹੈ। ਇਹ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਅਤੇ ਭਾਰੀ ਪਾਪ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਵੀ ਗਰੀਬ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਨਾ ਉਸ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਦਾ, ਨਾ ਉਸ ਨੂੰ ਛੂਹਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਮੈਂ ਵਧੀਆ ਹਾਂ; ਹੁਣ ਮੇਰੀਆਂ ਗਰੀਬੀ ਬਾਰੇ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ।