ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬੋਲਣ ਦੀ ਭੁੱਲ ਛੱਡ ਕੇ ਮੁੜ ਆਪਣੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪਰਤ ਗਏ। ਇਸ ਲਈ, ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਸੰਗਮ 'ਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਉਥੇ ਵਾਕ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਦੇਖ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਫਿਰ ਤਾਂ ਦਾਨ, ਯਜ, ਉਪਵਾਸ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ। ਜੋ ਕੋਈ ਵੀ ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਸੰਗਮ 'ਤੇ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੁੜ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ। ਦੋਹਾਂ ਕੰਢਿਆਂ ਉੱਤੇ ਇਕ ਸੌ ਉਨੰਜਾ ਤੀਰਥ ਹਨ, ਜੋ ਕਈ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਪਾਪ ਨਾਸ਼ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਥਾਂ ਵਿਸ਼ਨੂ ਜੀ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਸੁਣੋ, ਉੱਥੇ ਕੀ ਵਾਪਰਿਆ। ਮੌਦਗਲਿਆ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਸੀ, ਜੋ ਮੁਦਗਲਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਖ਼ਿਆਤਿ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਜਾਬਾਲਾ ਸੀ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਚੰਗੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੀ; ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਵੀ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਸੀ, ਬੁੱਢੇ ਮੁਦਗਲਾ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਮਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਭਾਗੀਰਥੀ ਨਾਮ ਦੀ ਸੀ। ਮੌਦਗਲਿਆ ਰਿਸ਼ੀ ਹਰ ਸਵੇਰੇ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦੇ, ਆਪਣੇ ਵਰਤਾਂ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ। ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਦੀ ਰੀਤ ਸੀ—ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਹ, ਮਿੱਟੀ ਅਤੇ ਸਮੀ ਦੇ ਫੁੱਲ ਲੈ ਕੇ, ਦਿਨ-ਰਾਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੇ ਕਮਲ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਨੂ ਜੀ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਦੇ। ਮੌਦਗਲਿਆ ਦੇ ਬੁਲਾਵੇ ਉੱਤੇ, ਲਕਸ਼ਮੀ ਪਤੀ ਵਿਸ਼ਨੂ ਜੀ, ਜਗਤ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਜਲਦੀ ਨਾਲ ਗਰੁੜ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋ ਕੇ, ਸ਼ੰਖ, ਚੱਕਰ ਤੇ ਗਦਾ ਲੈ ਕੇ ਆ ਜਾਂਦੇ। ਮੌਦਗਲਿਆ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਬੜੀ ਆਦਰ-ਸਨਮਾਨ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਨੂ ਜੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ। ਵਿਸ਼ਨੂ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਦਭੁਤ ਕਥਾਵਾਂ ਸੁਣਾਈਆਂ। ਦੁਪਹਿਰ ਹੋਣ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਜੀ ਨੇ ਮੌਦਗਲਿਆ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਪੁੱਤਰ, ਹੁਣ ਘਰ ਜਾ, ਤੂੰ ਥੱਕ ਗਿਆ ਹੈਂ," ਇਹ ਗੱਲ ਉਹ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਕਹਿੰਦੇ। ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਉੱਤੇ, ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮੇ ਮੌਦਗਲਿਆ ਘਰ ਵਾਪਸ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ, ਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਜੀ, ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ, ਆਪਣੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪਰਤ ਜਾਂਦੇ। ਮੌਦਗਲਿਆ ਵੀ ਘਰ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦੇ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਕੁਝ ਨਾ ਕੁਝ ਲੈ ਕੇ, ਤੇ ਆਪਣੀ ਕਮਾਈ ਹੋਈ ਵਸਤੂ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਦੇਂਦੇ। ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗਨ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਪ੍ਰਤੀ ਨਿਭਾਵਾਂ ਵਾਲੀ ਸੀ। ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਮੌਦਗਲਿਆ ਰਿਸ਼ੀ ਮਿਹਨਤ ਕਰਕੇ ਸਬਜ਼ੀਆਂ, ਜੜ੍ਹਾਂ ਜਾਂ ਫਲ ਲਿਆਉਂਦੇ, ਉਹ ਪਤਨੀ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਮਹਿਮਾਨਾਂ, ਬੱਚਿਆਂ ਤੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕਰਦੀ। ਸਭ ਨੂੰ ਖਵਾ ਕੇ, ਉਹ ਆਪ ਆਖ਼ਰ ਵਿੱਚ ਖਾਂਦੀ। ਜਦੋਂ ਸਭ ਰਾਤ ਨੂੰ ਖਾ ਲੈਂਦੇ, ਤਾਂ ਮੌਦਗਲਿਆ ਵੀ ਖਾਂਦੇ। ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂ ਜੀ ਦੀਆਂ ਅਦਭੁਤ ਕਥਾਵਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਸੁਣਾਉਂਦੇ। ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਲੰਘ ਗਿਆ। ਇਕ ਦਿਨ, ਮੌਦਗਲਿਆ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਹੈਰਾਨ ਹੋਈ ਤੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਇਕੱਲੇ ਵਿੱਚ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗੀ, "ਜੇ ਵਿਸ਼ਨੂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਦੇਵਤੇ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਆਪ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਇੰਨਾ ਦੁੱਖ ਕਿਉਂ ਸਹਿਣ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ?" ਉਹ ਆਗਲੇ ਕਹਿੰਦੀ, "ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਛ ਕੇ ਦੇਖੋ, ਜਦੋਂ ਵਿਸ਼ਨੂ ਜੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਕੇ ਹੀ ਜਨਮ, ਮੌਤ, ਬੁਢਾਪਾ ਤੇ ਦੁੱਖ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਤੋਂ ਇਹ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ? ਇਸ ਲਈ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਪੁੱਛੋ।" ਮੌਦਗਲਿਆ ਨੇ "ਠੀਕ ਹੈ" ਕਹਿ ਕੇ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਸ਼ਨੂ ਜੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ, ਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਹਥ ਜੋੜ ਕੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਜਗਤ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਜਦੋਂ ਤੁਹਾਡਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਕੇ ਦੁੱਖ, ਗਰੀਬੀ ਤੇ ਅਸੁਭਾਗ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੇਖਣ 'ਤੇ ਮੇਰੇ ਦੁੱਖ ਕਿਵੇਂ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ?" ਵਿਸ਼ਨੂ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਕਿਸੇ ਨੇ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉਹ ਹਰ ਜੀਵ ਨੂੰ ਹਰ ਥਾਂ ਤੇ ਹਰ ਵੇਲੇ ਭੋਗਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਕੋਈ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਲਈ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ, ਨਾ ਚੰਗਾ, ਨਾ ਮਾੜਾ। ਜਿਵੇਂ ਬੀਜ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਨੀਂਮ ਦੇ ਬੀਜ ਤੋਂ ਕਦੇ ਵੀ ਅੰਬ ਨਹੀਂ ਆ ਸਕਦੇ।