ਇਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਵਿਸ਼ਣੁ ਅਤੇ ਮੈਂ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਦੇ ਅੰਤ ਨੂੰ ਜਾਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਇੱਕ ਦੇਵੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਉਹ ਵੱਡਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਵਾਦ-ਵਿਵਾਦ ਨਾ ਕਰੋ।” ਉਸ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਵਿਸ਼ਣੁ ਰੌਸ਼ਨੀ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਵੱਲ ਗਿਆ, ਤੇ ਮੈਂ ਉਪਰ ਵੱਲ ਚਲਿਆ। ਵਿਸ਼ਣੁ ਚੋਟੀ ਤੇ ਜਲਦੀ ਪਹੁੰਚਿਆ ਤੇ ਰੌਸ਼ਨੀ ਦੇ ਕੋਲ ਬੈਠ ਗਿਆ, ਪਰ ਉਹ ਅੰਤ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚ ਸਕਿਆ। ਮੈਂ ਵੀ ਰਾਹ ਤੇ ਵਧਦਾ ਗਿਆ, ਪਰ ਅੰਤ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਸਕਿਆ, ਤੇ ਥਕ ਕੇ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ। ਪਰ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਗਲਤ ਧਾਰਨਾ ਬਣ ਗਈ ਕਿ ਮੈਂ ਅੰਤ ਵੇਖ ਲਿਆ ਹੈ। ਮੈਂ ਸੋਚਿਆ, “ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਸ਼ਣੁ ਤੋਂ ਮੇਰੀ ਵੱਡੀ ਉਮਰ ਸਪਸ਼ਟ ਹੈ।” ਮੈਂ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਮੈਂ ਸੱਚ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਹਾਂ, ਤੇ ਝੂਠ ਬੋਲਣਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪਾਪ ਹੈ। ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ, ਮੈਂ ਝੂਠ ਬੋਲਣ ਲਈ ਇੱਕ ਪੰਜਵਾਂ ਮੂੰਹ ਬਣਾਇਆ, ਜੋ ਗਧੇ ਦੀ ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਉਸ ਮੂੰਹ ਰਾਹੀਂ, ਮੈਂ ਨਿਰਣੈ ਕੀਤਾ ਕਿ ਮੈਂ ਝੂਠ ਬੋਲਾਂਗਾ। ਲੰਬੀ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮੈਂ ਹਰੀ (ਵਿਸ਼ਣੁ) ਨੂੰ, ਜੋ ਉਥੇ ਬੈਠਾ ਸੀ, ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ: “ਮੈਂ ਅੰਤ ਵੇਖ ਲਿਆ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਜਨਾਰਦਨ, ਮੇਰੀ ਵੱਡੀ ਉਮਰ ਸਪਸ਼ਟ ਹੈ।” ਜਦ ਮੈਂ ਇਹ ਗੱਲ ਕਹੀ, ਹਰੀ ਤੇ ਸ਼ੰਕਰ ਦੋਵੇਂ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆ ਗਏ। ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਇੱਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆ ਗਏ, ਸੂਰਜ ਤੇ ਚੰਦ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ। ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ ਮੈਂ ਹੈਰਾਨ ਤੇ ਡਰ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਦੋਵੇਂ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਹਨ, ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਉਸ ਮੂੰਹ ਨੂੰ ਕਹੇ, “ਤੂੰ, ਪਾਪੀ, ਇੱਕ ਦਰਿਆ ਬਣ ਜਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਝੂਠ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕੋਈ ਪਾਪ ਨਹੀਂ।” ਉਹ ਦੇਵੀ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਈ ਤੇ ਦਰਿਆ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਿਆ। ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ ਮੈਂ ਡਰ ਗਿਆ ਤੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਤੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਵਾਣੀ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹੀ ਹੋ ਕੇ ਝੂਠ ਬੋਲਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਤੂੰ ਅਦ੍ਰਿਸ਼੍ਟ ਤੇ ਪਾਪੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰਹੇਗੀ।” ਇਹ ਸ਼ਾਪ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਣੁ ਤੇ ਸ਼ੰਕਰ ਦੋਵੇਂ ਮੈਥੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਮੰਗਣ ਲੱਗੇ ਤੇ ਮੇਰੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਫਿਰ, ਮੈਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਹਰੀ ਤੇ ਹਰਾ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਵੀ ਦੇਵਤਾ ਹਨ, ਉਹ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਕਹੇ, “ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਗੰਗਾ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਪਵਿਤ੍ਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਵੇਗੀ, ਤਾਂ ਤੇਰਾ ਰੂਪ ਵਾਪਸ ਆ ਜਾਵੇਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਪਵਿਤ੍ਰ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਹੈ।” ਉਸ ਦੇਵੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਆਖਿਆ, ਐਸਾ ਹੋਵੇ।” ਉਹ ਗੰਗਾ ਨਾਲ ਮਿਲ ਗਈ, ਤੇ ਭਾਗੀਰਥੀ ਤੇ ਗੌਤਮੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅਸਲ ਰੂਪ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਏ। ਉਹ ਦੇਵੀ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਸੀ, ਗੌਤਮੀ ਵਿੱਚ ਵਾਣੀ ਨਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਈ, ਜੋ ਪুণ्य ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਭਾਗੀਰਥੀ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਰਸਵਤੀ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਦੋਵੇਂ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਉਹ ਸੰਗਮ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤੇ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਰਸਵਤੀ ਦਾ ਸੰਗਮ ਤੇ ਵਾਣੀ ਦਾ ਸੰਗਮ—ਉਥੇ ਵਾਣੀ ਦੇਵੀ, ਜੋ ਬੋਲਣ ਵਿੱਚ ਸਰਸਵਤੀ ਹੈ, ਗੌਤਮੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹਰ ਥਾਂ ਉਹ ਪਵਿਤ੍ਰ ਸਥਾਨ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ, ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰ ਕੇ, ਵਾਣੀ ਦਾ ਸ਼ਾਪ ਦੂਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਵਾਣੀ ਦੀ ਗਲਤੀ ਛੱਡ ਕੇ ਮੁੜ ਆਪਣੇ ਅਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਲਈ, ਜੋ ਪਵਿਤ੍ਰ ਹੋਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ, ਉਸ ਸੰਗਮ ਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰੇ। ਉਥੇ, ਵਾਣੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਮੁਕਤੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਫਿਰ ਦਾਨ, ਯਜ, ਜਾਂ ਉਪਵਾਸ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ। ਜੋ ਵੀ ਉਸ ਪਵਿਤ੍ਰ ਸੰਗਮ ਤੇ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ। ਦੋਵੇਂ ਕਿਨਾਰੇ ਤੇ 119 ਪਵਿਤ੍ਰ ਸਥਾਨ ਹਨ, ਜੋ ਕਈ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਪਾਪ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਥਾਨ ਵਿਸ਼ਣੁ ਦਾ ਪਵਿਤ੍ਰ ਸਥਾਨ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਸੁਣੋ, ਉਥੇ ਕੀ ਹੋਇਆ। ਮੌਦਗਲਿਆ ਨਾਂਕਾ ਇੱਕ ਮੁਨੀ ਸੀ, ਜੋ ਮੁਦਗਲਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ ਤੇ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਜਬਾਲਾ ਸੀ, ਜੋ ਚੰਗੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੀ; ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ ਵੀ ਮੁਦਗਲਾ ਸੀ, ਜੋ ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਿਸ਼ੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਭਾਗੀਰਥੀ ਨਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਮੌਦਗਲਿਆ, ਜੋ ਵਚਨਬੱਧ ਸੀ, ਹਰ ਸਵੇਰੇ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਉਸ ਦੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੀ ਰੀਤ ਸੀ: ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਸ, ਮਿੱਟੀ, ਤੇ ਸਾਮੀ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ, ਦਿਨ-ਰਾਤ। ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਸਿਖਾਏ ਰਸਤੇ ਤੇ ਚੱਲ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੇ ਕਮਲ ਵਿੱਚ ਉਹ ਵਿਸ਼ਣੁ ਨੂੰ ਸਦਾ ਸਿਮਰਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਬੁਲਾਵੇ ਤੇ, ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਵਿਸ਼ਣੁ ਜਲਦੀ ਆ ਜਾਂਦੇ, ਗਰੁੜ ਤੇ ਬੈਠੇ, ਸ਼ੰਖ, ਚੱਕਰ ਤੇ ਗਦਾ ਨਾਲ। ਮੌਦਗਲਿਆ ਨੇ ਵਿਸ਼ਣੁ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ, ਤੇ ਵਿਸ਼ਣੁ ਨੇ ਮੌਦਗਲਿਆ ਨੂੰ ਅਸਚਰਜ ਕਥਾਵਾਂ ਸੁਣਾਈਆਂ। ਫਿਰ, ਦੁਪਹਿਰ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਣੁ ਮੌਦਗਲਿਆ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ, “ਪੁੱਤਰ, ਘਰ ਜਾ; ਤੂੰ ਥੱਕ ਗਿਆ ਹੈ,” ਇਹ ਗੱਲ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਕਹਿੰਦੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਿਸ਼ਣੁ ਦੀ ਆਗਿਆ ਮਿਲਣ ਤੇ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਵਾਰਾਂ ਵਾਲਾ ਮੁਨੀ ਵਾਪਸ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ, ਤੇ ਵਿਸ਼ਣੁ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਅਸਥਾਨ ਤੇ ਲੌਟ ਜਾਂਦੇ। ਮੌਦਗਲਿਆ ਵੀ ਘਰ ਆ ਜਾਂਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਕੁਝ ਲਿਆਉਂਦਾ, ਤੇ ਆਪਣੀ ਕਮਾਈ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੰਦਾ। ਉਹ, ਮਹਾਵਿਸ਼ਣੁ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਅਰਪਣ ਕਰਕੇ, ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਦਿੰਦਾ; ਪਤਨੀ, ਜੋ ਪਤੀ-ਵਰਤ ਹੈ, ਉਹ ਲੈ ਲੈਂਦੀ। ਜੋ ਵੀ ਪਤੀ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਸਬਜ਼ੀਆਂ, ਜੜ੍ਹਾਂ ਜਾਂ ਫਲ ਲਿਆਉਂਦਾ, ਉਹ ਪਤਨੀ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਮਹਿਮਾਨਾਂ, ਬੱਚਿਆਂ ਤੇ ਪਤੀ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕਰਦੀ। ਸਭ ਨੂੰ ਖਾਣਾ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਪਤਨੀ, ਜੋ ਵਚਨਬੱਧ ਹੈ, ਆਖਰ ਵਿੱਚ ਖਾਂਦੀ; ਤੇ ਜਦ ਸਭ ਖਾ ਲੈਂਦੇ, ਮੌਦਗਲਿਆ ਰਾਤ ਨੂੰ ਖਾਂਦਾ। ਉਹ ਵਿਸ਼ਣੁ ਦੀਆਂ ਅਸਚਰਜ ਕਥਾਵਾਂ ਸੁਣਦੇ, ਤੇ ਉਹ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਸੁਣਾਉਂਦਾ। ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਬੀਤਣ ਤੇ, ਮੌਦਗਲਿਆ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਗੁੱਝੀ ਗੱਲ ਕਹਿੰਦੀ, “ਜੇ ਵਿਸ਼ਣੁ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਾਡੀ ਕਲੇਸ਼ ਕਿਉਂ ਵਧੀ ਹੋਈ ਹੈ?” ਉਹ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦੀ, “ਜਦ ਵਿਸ਼ਣੁ ਆਉਂਦਾ, ਤੇ ਸਿਰਫ ਉਸ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਜਰ, ਜਨਮ, ਦੁੱਖ ਤੇ ਮੌਤ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਨਾਲ ਇਹ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ? ਇਸ ਲਈ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਪੁੱਛੋ।” ਮੌਦਗਲਿਆ, ਜੋ ਸਦਾ ਵਿਸ਼ਣੁ ਦਾ ਭਗਤ ਸੀ, ਆਖਿਆ, “ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਆਖਿਆ, ਐਸਾ ਹੋਵੇ।” ਉਹ ਹਰੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਨਮਰਤਾ ਨਾਲ ਹਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਇਹ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ।