ਇੱਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਹਵ੍ਯਘ੍ਨ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਦੈਤ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਕਾਲਾ ਹਾਂ, ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਕਾਲੇ ਹਨ, ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਕਾਲੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੇਰਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਵੀ ਕਾਲਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਇਸ ਯਜ੍ਯ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿਆਂਗਾ, ਯਜ੍ਯ ਸਥੰਭ ਨੂੰ ਕੱਟ ਦਿਆਂਗਾ, ਮੈਂ ਹੀ ਸਭ ਰੀਤਾਂ ਦਾ ਅੰਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹਾਂ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਯਜ੍ਯ ਕਰ ਰਹੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, "ਮੇਰੇ ਯਜ੍ਯ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ, ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਧਰਮ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਸਮਝਦੇ ਹੋ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੱਚਾ ਦ੍ਵਿਜ, ਯਜ੍ਯ ਵਿਧੰਸਕ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ—ਮੇਰੀ ਰੀਤ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ।" ਫਿਰ ਹਵ੍ਯਘ੍ਨ ਨੇ ਭਰਦ੍ਵਾਜ਼ ਨੂੰ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸੀ: "ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਮੈਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।" "ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਜਦੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਿਸ਼ੀ ਤੈਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨਾਲ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਨਗੇ...'" "'ਉਸ ਸਮੇਂ, ਹਵ੍ਯਘ੍ਨ, ਤੇਰਾ ਸ਼ਾਪ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ। ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਇਹ ਕਰੇਗਾ, ਤਦੋਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਸਭ ਕੁਝ ਸੰਪੂਰਨ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।'" ਭਰਦ੍ਵਾਜ਼ ਨੇ ਫਿਰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਮਿੱਤਰ ਹੋ, ਹੇ ਗਿਆਨੀ! ਦੱਸੋ ਕਿ ਮੈਂ ਕਿਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਯਜ੍ਯ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ; ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਆਖੋਗੇ, ਮੈਂ ਉਹ ਕਰਾਂਗਾ।" ਹਵ੍ਯਘ੍ਨ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਖੀਰ-ਸਾਗਰ ਨੂੰ ਮਥਿਆ ਸੀ। ਬਹੁਤ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ ਸੀ—ਫਿਰ ਸਾਡੇ ਲਈ ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਆਸਾਨ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?" "ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਮਿੱਤਰਤਾ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਦੱਸੋ ਕਿ ਕਿਹੜੀ ਚੀਜ਼ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੈ।" ਭਰਦ੍ਵਾਜ਼ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੈਤ੍ਯ ਨੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਦੱਸਿਆ, "ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਗੌਤਮੀ (ਗੋਦਾਵਰੀ) ਦਾ ਪਾਣੀ ਹੈ, ਸੋਨਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਹੈ, ਗਾਇਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਘੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਸੋਮਰਸ ਵੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਹੈ।" "ਤੁਸੀਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ, ਜਾਂ ਤਿੰਨ ਚੀਜ਼ਾਂ—ਗੰਗਾ ਦਾ ਪਾਣੀ, ਘੀ, ਅਤੇ ਸੋਨਾ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰੋ। ਪਰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਗੌਤਮੀ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ ਹੈ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਭਰਦ੍ਵਾਜ਼ ਰਿਸ਼ੀ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਗੰਗਾ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ-ਤੁੱਲ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨਾਲ ਦੈਤ੍ਯ ਦਾ ਯਜ੍ਯ ਵਿਚ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਪਾਣੀ ਨਾਲ, ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਦੈਤ੍ਯ, ਯਜ੍ਯ ਸਥੰਭ, ਪਸ਼ੂ, ਪੁਜਾਰੀ ਅਤੇ ਯਜ੍ਯ ਭੂਮੀ—ਸਭ ਦਾ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕੀਤਾ। ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਇਹ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਹੋਇਆ, ਜੋ-ਜੋ ਕਾਲੇ ਸਨ, ਉਹ ਸਭ ਚਿੱਟੇ ਹੋ ਗਏ। ਉਹ ਦੈਤ੍ਯ ਵੀ ਚਿੱਟਾ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਜਨਮਿਆ। ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਕਾਲੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਉਹ ਪਲ ਵਿੱਚ ਚਿੱਟਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਪੂਰਾ ਯਜ੍ਯ ਸੰਪੂਰਨ ਹੋ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਭਰਦ੍ਵਾਜ਼, ਜੋ ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਉਥੋਂ ਚਲੇ ਗਏ। ਫਿਰ ਪੁਜਾਰੀ, ਯਜ੍ਯ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋਣ ਉਪਰੰਤ, ਯਜ੍ਯ ਸਥੰਭ ਨੂੰ ਗੰਗਾ ਦੇ ਜਲ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਆਏ। ਹੇ ਗਿਆਨੀ, ਉਹ ਸਥੰਭ ਅੱਜ ਵੀ ਗੰਗਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵਜੂਦ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਉਹ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨਾਲ ਸੰਸਕਾਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਦੀ ਮਹਾਨ ਪਛਾਣ ਹੋਈ। ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ, ਦੈਤ੍ਯ ਨੇ ਮੁੜ ਭਰਦ੍ਵਾਜ਼ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਚਲਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਭਰਦ੍ਵਾਜ਼; ਤੁਸੀਂ ਮੁੜ ਮੇਰਾ ਯਜ੍ਯ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਜੋ ਕੋਈ ਇੱਥੇ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਸਨਾਨ, ਦਾਨ ਜਾਂ ਪੂਜਾ ਕਰੇਗਾ—" "—ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਯਜ੍ਯ ਦੇ ਸਾਰੇ ਇੱਛਿਤ ਫਲ ਮਿਲਣਗੇ; ਸਿਰਫ਼ ਯਾਦ ਕਰਨ ਨਾਲ ਵੀ, ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਪਾਪ ਸਦਾ ਲਈ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।" ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ, ਉਹ ਪਾਵਨ ਸਥਾਨ "ਸ਼ੁਕਲਤੀਰਥ" ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਿਆ; ਗੌਤਮੀ ਨਦੀ ਵਿੱਚ, ਦੰਡਕ ਅਰਣ੍ਯ ਵਿੱਚ, ਸਵਰਗ ਦਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੁੱਲਾ ਖੜਾ ਹੈ। ਉਸ ਨਦੀ ਦੇ ਦੋਹਾਂ ਕੰਢਿਆਂ ਉੱਤੇ, ਹੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ, ਹੋਰ ਸੱਤ ਹਜ਼ਾਰ ਤੀਰਥ ਹਨ, ਜੋ ਸਭ ਸਿੱਧੀਆਂ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਥਾਨ ਚਕ੍ਰਤੀਰਥ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਸਿਮਰਨ ਕਰਕੇ ਪਾਪ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ; ਮੈਂ ਇਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦੱਸਾਂਗਾ—ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ, ਹੇ ਨਾਰਦ। ਉਥੇ, ਵਸੀਸ਼ਠ ਆਦਿਕ ਸੱਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਿਸ਼ੀ, ਗੌਤਮੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਵੱਸਦੇ ਹੋਏ, ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਯਜ੍ਯ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਥੇ, ਡਰਾਉਣੇ ਦੈਤਿਆਂ ਵਲੋਂ ਵੱਡਾ ਵਿਘਨ ਆ ਗਿਆ। ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆਏ ਅਤੇ ਦੈਤ੍ਯਾਂ ਦੀ ਤਕਲੀਫ਼ ਦੱਸੀ। ਫਿਰ, ਹੇ ਨਾਰਦ, ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਆਨੰਦ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਾਰੀ ਰਚੀ; ਉਸ ਦੇ ਸਿਰਫ਼ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਹੀ ਦੈਤ੍ਯ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਗਏ। ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਮੈਂ ਉਹ ਨਾਰੀ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤੀ; ਮੇਰੇ ਆਦੇਸ਼ ਤੇ, ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ ਉਸ ਮਾਇਆ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਵਾਪਸ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਹ ਜੋ ਅਜੈਕਾ ਨਾਮ ਨਾਲ, ਕਾਲੀ ਤੇ ਲਾਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਮੁਕਤਕੇਸ਼ੀ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ—ਅੱਜ ਵੀ ਆਪਣੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਥੇ ਵੱਸਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮੋਹਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਰੂਪ ਚਾਹੇ ਧਾਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ; ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਸਭ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਮਨ ਡੋਲ ਗਏ। ਮੁੜ, ਯਜ੍ਯ ਕਰਨ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੌਤਮੀ ਨਦੀ, ਜੋ ਸਰੀਤਾਂ ਵਿਚ ਮਹਾਨ ਹੈ, ਦਾ ਰੁਖ ਕੀਤਾ; ਪਰ ਦੈਤ੍ਯ ਮੁੜ ਆ ਗਏ, ਯਜ੍ਯ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ। ਯਕ੍ਸ਼ਾਂ ਦੇ ਆਵਾਸ ਨੇੜੇ, ਦੈਤ੍ਯਾਂ ਨੇ ਮਾਇਆ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਨੱਚਣਾ, ਗਾਉਣਾ, ਹੱਸਣਾ, ਤੇ ਰੋਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਮਹੇਸ਼ਵਰੀ ਦੀ ਮਹਾਨ ਮਾਇਆ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਅਹੰਕਾਰੀ ਹੋ ਗਏ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ, ਸ਼ੰਬਰ ਨਾਮਕ ਦੈਤ੍ਯਪਤੀ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਮਾਇਆ-ਰੂਪ ਨਾਰੀ ਦਾ ਸੰਚਾਰ ਕਰ ਲਿਆ; ਇਹ ਅਦਭੁਤ ਵਿਦਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਸਭ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਏ। ਜਦੋਂ ਯਜ੍ਯ ਨਾਸ਼ ਹੋਣ ਲੱਗਾ, ਤਾਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਵਿਸ਼ਣੁ ਦੀ ਸ਼ਰਣ ਲਈ; ਵਿਸ਼ਣੁ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਚਕ੍ਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਚਕ੍ਰ, ਜੰਗ ਵਿੱਚ, ਰਾਕ੍ਸ਼ਸ, ਦੈਤ੍ਯ ਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ; ਉਸ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ, ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਏ। ਫਿਰ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਮਹਾਨ ਯਜ੍ਯ ਨਾਲ, ਵਿਸ਼ਣੁ ਦਾ ਚਕ੍ਰ—ਸੁਦਰਸ਼ਨ—ਗੰਗਾ ਦੇ ਜਲ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਤੋਂ, ਉਹ ਤੀਰਥ ਚਕ੍ਰਤੀਰਥ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਿਆ; ਉਥੇ ਸਨਾਨ ਤੇ ਦਾਨ ਕਰਕੇ, ਯਜ੍ਯ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਫਲ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਉਥੇ ਪੰਜ ਸੌ ਪਵਿੱਤਰ ਸਨਾਨ ਸਥਾਨ ਹਨ, ਜਿਹੜੇ ਪਾਪ ਨਾਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਹਰ ਇਕ ਤੇ ਸਨਾਨ ਤੇ ਦਾਨ ਕਰਕੇ, ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਥਾਨ ਵਾਣੀ-ਸੰਗਮ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਵਾਕ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਹਰ (ਸ਼ਿਵ), ਵੱਸਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਅਤੇ ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ ਸਨਾਨ ਤੇ ਦਾਨ ਕਰਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਹਤਿਆ ਵਰਗੇ ਭਾਰੀ ਪਾਪ ਵੀ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਣੁ ਦੀ ਆਪਸੀ ਵਡਿਆਈ ਅਤੇ ਸੰਵਾਦ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਹੈ। ਉਥੇ, ਦੋਵਾਂ ਵਿਚੋਂ, ਮਹਾਨ ਦੇਵਤਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ; ਉਥੇ, ਵੈਦਿਕ ਵਾਣੀ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੰਗਲਕਾਰੀ ਧੀ ਸੀ, ਨੇ ਇਹ ਬਚਨ ਆਖੇ। ਉਥੇ, ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹਾਂ," ਤਾਂ ਵੈਦਿਕ ਵਾਣੀ ਨੇ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਜੋ ਇਸ ਦਾ ਅੰਤ ਵੇਖ ਲਵੇ, ਉਹ ਵੱਡਾ ਹੋਵੇਗਾ।