ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਕਥਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੀਰਥ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ, ਜਿਸਨੂੰ ਯਕਸ਼ਣੀਸੰਗਮ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਅਤੇ ਦਾਨ ਦੇਣ ਨਾਲ, ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਿੱਥੇ ਸ਼ੰਭੂ ਜੀ, ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵਾ ਦੇ ਸਾਥ, ਵਿਸ਼ਵਾਵਸੁ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ, ਉਹ ਥਾਂ ਵੀ ਉੱਚਤਮ ਸ਼ੈਵ ਤੀਰਥ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਈ, ਜਿਸਨੂੰ ਦੁਰਗਾਤੀਰਥ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਤੀਰਥ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਸਾਰੀ ਦੁੱਖ-ਕਲੇਸ਼ ਮਿਟਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਮੂਲ ਤੀਰਥ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਮਹਿਮਾ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਸਿੱਧੀਆਂ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਥਾਂ ਸ਼ੁਕਲਤੀਰਥ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਲਾਭ ਦਿੰਦੀ ਹੈ; ਕੇਵਲ ਇਸਦੀ ਯਾਦ ਕਰਣ ਨਾਲ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਹਰ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਕਿ ਉੱਥੇ ਭਰਦਵਾਜ ਨਾਮਕ ਮਹਾਨ ਧਰਮੀ ਰਿਸ਼ੀ ਵੱਸਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਪੈਠੀਨਸੀ ਸੀ, ਜੋ ਉੱਤਮ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਹ ਗੌਤਮੀ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਰਹਿੰਦੀ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਪਤੀਵ੍ਰਤਾ ਭਾਵ ਨਾਲ ਸਮਰਪਿਤ ਸੀ ਅਤੇ ਅੱਗ, ਸੋਮ, ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਅੱਗੀ ਲਈ ਹੋਮ ਦੀਆਂ ਪਿਠੀਆਂ ਤਿਆਰ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਇੱਕ ਵਾਰ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਯਜਨ ਦੀ ਪਿਠੀ ਪਕਾ ਰਹੀ ਸੀ, ਧੂੰਏਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਤਿੰਨੋ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਡਰਾਉਣਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਪਿਠੀ ਖਾ ਲਈ। ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ ਭਰਦਵਾਜ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਯਜਨ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਨ ਆਇਆ ਹੈ?" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਦੈਤਿਆ ਉਸ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, "ਮੈਨੂੰ ਹਵ੍ਯਘਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਪ੍ਰਚੀਨਬਰਹਿਸ ਦਾ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ ਹਾਂ, ਜੋ ਸੰਧਿਆ ਵੇਲੇ ਜੰਮਿਆ ਸੀ।" ਉਹ ਦੈਤਿਆ ਆਖਦਾ ਹੈ, "ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਵਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਕਿ ਜਿਹੜਾ ਜੀ ਚਾਹੇ, ਉਹ ਯਜਨ ਖਾ ਸਕਦਾ ਹਾਂ। ਮੇਰਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਕਲੀ ਹੈ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਹੀ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਕਾਲਾ ਹਾਂ, ਮੇਰੇ ਮਾਪੇ ਕਾਲੇ ਹਨ, ਮੇਰਾ ਭਰਾ ਵੀ ਕਾਲਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਯਜਨ ਨਾਸ ਕਰਾਂਗਾ, ਯਜਨ-ਸਟੰਭ ਨੂੰ ਕੱਟਾਂਗਾ, ਮੈਂ ਰੀਤੀਆਂ ਦਾ ਅੰਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹਾਂ।" ਫਿਰ ਉਹ ਭਰਦਵਾਜ ਨੂੰ ਆਖਦਾ ਹੈ, "ਮੇਰੇ ਯਜਨ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ, ਤੂੰ ਜੋ ਸੱਚਾ ਦੋਜਾ-ਜੰਮਿਆ ਹੈਂ, ਧਰਮ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈਂ। ਮੈਂ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਤੂੰ ਯਜਨ ਨਾਸਕ ਹੈਂ—ਮੇਰੀ ਰੀਤ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ।" "ਸੁਣ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ, ਭਰਦਵਾਜ: ਕਈ ਸਮੇਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ, ਮੈਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਫਿਰ, ਜਦ ਮੈਂ ਉਸ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾਮਹ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ, ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ: 'ਜਦੋਂ ਵੱਡੇ ਰਿਸ਼ੀ ਤੈਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨਾਲ ਅਭਿਸ਼ਿਕਤ ਕਰਨਗੇ, ਤਦ ਤੇਰਾ ਸ਼ਾਪ ਮੁਕ ਜਾਵੇਗਾ।'" ਭਰਦਵਾਜ ਨੇ ਫਿਰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਮਿਤ੍ਰ ਹੈਂ, ਦੱਸ ਕਿ ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਤੇਰੇ ਯਜਨ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਉਹੀ ਕਰਾਂਗਾ।" ਦੈਤਿਆ ਆਖਦਾ ਹੈ, "ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਸਮੁੰਦਰ ਮਥਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਵੱਡੀ ਮਿਹਨਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ—ਫਿਰ ਸਾਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਮਿਲ ਜਾਵੇਗਾ?" ਭਰਦਵਾਜ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਜੇ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਮਿਤ੍ਰਤਾ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਦੱਸ ਕਿ ਕੀ ਅਸਾਨੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਹੈ?" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਦੈਤਿਆ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਆਖਦਾ ਹੈ, "ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਗੌਤਮੀ (ਗੋਦਾਵਰੀ) ਦਾ ਪਾਣੀ ਹੈ, ਸੋਨਾ ਹੈ, ਗਊਆਂ ਤੋਂ ਮਿਲਣ ਵਾਲਾ ਘੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਸੋਮ ਵੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਹੈ।" "ਮੈਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਜਾਂ ਤਿੰਨ ਚੀਜ਼ਾਂ—ਗੰਗਾ ਦਾ ਪਾਣੀ, ਘੀ ਅਤੇ ਸੋਨਾ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਅਭਿਸ਼ਿਕਤ ਕਰ। ਪਰ ਸਭ ਵਿੱਚੋਂ ਗੌਤਮੀ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਣੀ ਉੱਚਤਮ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਹੈ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਭਰਦਵਾਜ ਰਿਸ਼ੀ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਅਤੇ ਆਦਰ ਸਹਿਤ ਗੰਗਾ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ-ਸਮਾਨ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਹੱਥ ਵਿਚ ਲਿਆ। ਉਸ ਪਾਣੀ ਨਾਲ, ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਯਜਨ-ਸਥਲ ਤੇ, ਦੈਤਿਆ, ਯਜਨ-ਸਟੰਭ, ਪਸ਼ੂ, ਪੁਰੋਹਿਤ ਤੇ ਯਜਨ-ਭੂਮਿ ਉੱਤੇ ਅਭਿਸ਼ਿਕਤ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਨਾਲ ਸਭ ਕੁਝ ਚਿੱਟਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਦੈਤਿਆ ਵੀ ਚਿੱਟਾ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਵੱਡੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਦੁਬਾਰਾ ਜੰਮਿਆ। ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਕਾਲਾ ਸੀ, ਉਹ ਇਕ ਪਲ ਵਿਚ ਚਿੱਟਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਭਰਦਵਾਜ ਨੇ ਪੂਰਾ ਯਜਨ ਕਰਕੇ ਅਪਨਾ ਕਾਰਜ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ, ਪੁਰੋਹਿਤਾਂ ਨੇ ਯਜਨ-ਸਟੰਭ ਨੂੰ ਗੰਗਾ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਸਟੰਭ ਅੱਜ ਵੀ ਗੰਗਾ ਵਿਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਉਹ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨਾਲ ਸੰਸਕਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਅਜੇ ਵੀ ਹੈ। ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਤੇ, ਦੈਤਿਆ ਨੇ ਦੁਬਾਰਾ ਭਰਦਵਾਜ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਮੈਂ ਹੁਣ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ, ਭਰਦਵਾਜ; ਤੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਯਜਨ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਜੋ ਵੀ ਇੱਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ, ਦਾਨ ਤੇ ਪੂਜਾ ਕਰੇਗਾ, ਉਹਨੂੰ ਯਜਨ ਦੇ ਸਾਰੇ ਇੱਛਿਤ ਫਲ ਮਿਲਣਗੇ; ਕੇਵਲ ਯਾਦ ਕਰਨ ਨਾਲ ਵੀ ਪਾਪ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।" ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ, ਉਹ ਥਾਂ ਸ਼ੁਕਲਤੀਰਥ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਈ। ਗੌਤਮੀ ਨਦੀ ਵਿੱਚ, ਦੰਡਕ ਵਣ ਵਿੱਚ, ਸਵਰਗ ਦਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੁਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਦੋਹਾਂ ਕੰਢਿਆਂ ਉੱਤੇ, ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਹੋਰ ਸੱਤ ਹਜ਼ਾਰ ਤੀਰਥ ਹਨ, ਜੋ ਸਭ ਲਾਭ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਅੱਗੇ ਚਲ ਕੇ, ਇੱਕ ਹੋਰ ਤੀਰਥ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਚਕ੍ਰਤੀਰਥ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕੇਵਲ ਯਾਦ ਕਰਨ ਨਾਲ ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਬਾਰੇ ਸੁਣ, ਹੇ ਨਾਰਦ! ਸੱਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਵਸੀਸ਼ਠ ਆਦਿ, ਗੌਤਮੀ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਆ ਕੇ ਯਜਨ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਉੱਥੇ, ਜਦੋਂ ਡਰਾਉਣੇ ਦੈਤਿਆਂ ਨੇ ਵੱਡਾ ਵਿਘਨ ਪਾਇਆ, ਤਾਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆ ਕੇ ਇਹ ਸੰਕਟ ਦੱਸਿਆ। ਫਿਰ, ਹੇ ਨਾਰਦ, ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਇੱਕ ਅਤਿ ਸੁੰਦਰ ਨਾਰੀ ਰਚੀ। ਉਸ ਦੇ ਕੇਵਲ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਹੀ ਦੈਤਿਆ ਨਾਸ ਹੋ ਗਏ। ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਮੈਂ ਉਹ ਨਾਰੀ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤੀ। ਮੇਰੇ ਆਦੇਸ਼ ਤੇ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਮਾਇਆ ਨੂੰ ਲੈ ਲਿਆ। ਉਹ ਜਿਸਨੂੰ ਅਜੈਕਾ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਰੂਪ ਕਾਲਾ ਤੇ ਲਾਲ ਹੈ, ਮੁਕਤਕੇਸ਼ੀ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਉਹ ਅਜੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਵੱਸਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਉੱਤੇ ਮੋਹ ਪਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਰੂਪ ਚਾਹੇ ਧਾਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ; ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਸਭ ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਰਿਸ਼ੀ ਵੀ ਮਨ ਵਿਚ ਅਸਥਿਰ ਹੋ ਗਏ। ਫਿਰ, ਜਦ ਉਹ ਦੁਬਾਰਾ ਯਜਨ ਲਈ ਦীক্ষਾ ਲੈ ਕੇ, ਗੌਤਮੀ ਨਦੀ ਕੋਲ ਆਏ, ਤਦ ਫਿਰ ਦੈਤਿਆ ਯਜਨ ਨਾਸ ਕਰਨ ਆ ਗਏ। ਯਕਸ਼ਾ ਮੰਡਲ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਜਦ ਦੈਤਿਆ ਨੇ ਮਾਇਆ ਦੇ ਰੂਪ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਨੱਚਣ, ਗਾਉਣ, ਹੱਸਣ ਤੇ ਰੋਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਮਾਹੇਸ਼ਵਰੀ ਦੀ ਮਹਾਂਮਾਇਆ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਅਹੰਕਾਰੀ ਹੋ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ, ਦੈਤਿਆਂ ਦਾ ਮੁਖੀ ਸ਼ੰਬਰ ਨਾਮਕ ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਥਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਅਸਧਾਰਣ ਘਟਨਾਵਾਂ ਸਨਾਤਨ ਧਰਮ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।