ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਇੰਦਰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਕ੍ਰ ਵੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨੇ ਇੱਕ ਕੁੱਤਰੀ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ: “ਤੂੰ, ਹੇ ਕੁੱਤਰੀ, ਮਾਨਵ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪਾਪੀ, ਅਗਿਆਨੀ ਤੇ ਦੁਸ਼ਟ ਕਿਰਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੋ ਜਾ।” ਇੰਦਰ ਦੇ ਇਸ ਸ਼ਾਪ ਕਾਰਨ, ਉਹ ਕੁੱਤਰੀ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈ ਲੈਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮਘਵਾਨ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ ਉਹ ਪਾਪਾਂ ਕਰਕੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਭਿਆਨਕ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਇੰਦਰ, ਜਦੋਂ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਵੱਲੋਂ ਚੋਰੀ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਗਾਂਵਾਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲਿਆਂਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲ ਵਿਸ਼ਣੂ ਜੀ ਨੂੰ ਦੱਸੀ। ਵਿਸ਼ਣੂ ਜੀ ਨੇ ਦੈਤਿਆਂ, ਦਾਨਵਾਂ ਅਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਵਾਸਤੇ ਆਪਣਾ ਮਹਾਨ ਧਨੁਸ਼—ਸ਼ਾਰੰਗ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ ਅਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ—ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਫੜ ਲਿਆ। ਜਨਾਰਦਨ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਦਾ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦਾ ਜੇਤੂ ਹੈ, ਉਸ ਸ਼ਾਰੰਗ ਧਨੁਸ਼ ਨੂੰ ਲੈਕੇ, ਦੰਡਕ ਆਰਣ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਦੈਤਿਆਂ, ਦਾਨਵਾਂ ਅਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜਾ ਹੋਇਆ। ਉਥੇ, ਦੰਡਕ ਆਰਣ ਵਿੱਚ, ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਉਹ ਰਾਕਸ਼ਸ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗਾਂਵਾਂ ਚੋਰੀ ਕੀਤੀਆਂ ਸਨ, ਮਾਰ ਮੁਕਾਏ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਸ ਥਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਰੰਗਪਾਣੀ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਵਿਸ਼ਣੂ, ਦਿਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨਾਲ ਲੜਦੇ ਹੋਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਡਰ ਨਾਲ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਭੱਜਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਵਿਸ਼ਣੂ, ਗਰੁੜ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸ਼ਾਰੰਗ ਤੋਂ ਮਨ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼ ਤੀਰ ਚਲਾਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਧ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਗੰਗਾ ਦੇ ਉੱਤਰਲੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦੇਵ-ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿਤਾ। ਸ਼ਾਰੰਗ ਤੋਂ ਛੱਡੇ ਹੋਏ ਤੇਜ਼, ਗੂੰਜਦੇ ਅਤੇ ਨਿਪੁੰਨ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਵਲੋਂ ਨਾਸ ਹੋ ਗਏ। ਜਿਥੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਗਾਂਵਾਂ ਵਾਪਸ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ, ਉਹ ਥਾਂ ਬਾਣਤੀਰਥ, ਵੈਸ਼ਣਵ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗੋਤੀਰਥ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਗਾਂਵਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ, ਗਾਂਵਾਂ ਨੂੰ ਗੰਗਾ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਕੰਢੇ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਉਥੇ ਦੌੜ ਕੇ ਗਾਂਵਾਂ ਨੂੰ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਵਸਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗਾਂਵਾਂ ਦੀ ਸ਼ਰਣ ਲਈ ਗੰਗਾ ਵਿਚਕਾਰ ਇਕ ਟਾਪੂ ਬਣਾਇਆ, ਜਿਥੇ ਗਾਂਵਾਂ ਸਮੇਤ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਯਜ੍ਯ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਹ ਥਾਂ ਯਜ੍ਯਤੀਰਥ ਕਹਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਗੰਗਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਗਾਂਵਾਂ ਦਾ ਟਾਪੂ ਹੈ—ਇਹੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਦਾ ਸਥਾਨ, ਮੰਗਲਮਈ ਅਤੇ ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਗੰਗਾ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੇ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਸੰਸਾਰ-ਸਾਗਰ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘਣ ਵਾਲੀ ਨੌਕ ਬਣੀ। ਵਿਸ਼ਵੈਸ਼ਵਰੀ, ਜੋ ਦਿਵ੍ਯ ਯੋਗਮਾਇਆ ਅਤੇ ਸੱਚੇ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਅਭੈ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੰਗਾ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਕੰਢੇ ਤੇ ਗੋ-ਰਕ੍ਸ਼ਾ ਤੀਰਥ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਸਰਮਾ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤੇ, ਚਾਰ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ, ਜੋ ਯਮ ਦੇ ਪਿਆਰੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਦੋਸ਼ ਯਮ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੇ। ਆਪਣਾ ਮਾਮਲਾ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਤੇ ਸੁਖ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ, ਦੋਵੇਂ ਯਮ ਜੀ ਕੋਲੋਂ ਸ਼ਾਪ ਮੁਕਤ ਹੋਣ ਦਾ ਉਪਾਅ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ। ਤਦ ਯਮ ਜੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਕੇ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਸੂਰਜ ਦੇ ਕੋਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸੂਰਜ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ, ਨੇ ਗੰਗਾ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: “ਪੁੱਤਰ, ਤੂੰ ਦੰਡਕ ਆਰਣ ਵਿੱਚ ਗੌਤਮੀ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਭਾਵਨਾ ਅਤੇ ਏਕਾਗ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰ। ਫਿਰ, ਤੂੰ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਣੂ, ਮੈਨੂੰ (ਸੂਰਜ) ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੀ ਸਾਰਥਕ ਪੂਜਾ ਕਰ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਤੂੰ ਸਾਡੇ ਅਨੁਗ੍ਰਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਂਗਾ।” ਪਿਤਾ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਯਮ ਜੀ ਖੁਸ਼ ਮਨ ਨਾਲ, ਦੋਵੇਂ ਕੁੱਤਿਆਂ ਦੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਲਈ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਹਵਨ ਅਰਪਣ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਮਨ ਨੂੰ ਏਕਾਗ੍ਰ ਕਰਕੇ, ਯਮ ਜੀ ਨੇ ਗੌਤਮੀ ਅਤੇ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ। ਦੱਖਣੀ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ, ਦੱਖਣ ਦੇ ਇਸ਼ਵਰ ਯਮ, ਆਪਣੇ ਦੋ ਕੁੱਤਿਆਂ ਸਮੇਤ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉੱਤਰੀ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ, ਧਰਮ ਨੇ ਖੁਦ ਹੀ ਇਸ਼ਾਨ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਸਰਮਾ (ਜੋ ਵਿਸ਼ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ) ਨੂੰ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਵਰਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ। ਜੋ ਕੋਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੀਰਥਾਂ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਲਈ ਜਾਂ ਹੋਰਨਾਂ ਲਈ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਣੂ ਅਤੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਨ-ਚਾਹੇ ਫਲ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਕੋਈ ਬਾਣਤੀਰਥ 'ਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਸ਼ਾਰੰਗਪਾਣੀ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਦੌਲਤ ਜਾਂ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਵੰਚਿਤ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ, ਜਨਮੋਂ-ਜਨਮ। ਜੇ ਕੋਈ ਗੋਤੀਰਥ ਜਾਂ ਬ੍ਰਹਮਤੀਰਥ 'ਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਵਰਤ ਰੱਖੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਭਾਵਪੂਰਵਕ ਵੰਦਨਾ ਕਰੇ ਅਤੇ ਟਾਪੂ ਦੀ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਧਰਤੀ ਦੇ ਸੱਤੋਂ ਮਹਾਦੀਪਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ ਜੇ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਦਾਨ ਵੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਜਾਂ ਹਵਨ ਵਿੱਚ ਲਘੁ ਅਰਪਣ ਕਰੀਏ, ਤਾਂ ਅਸ਼੍ਵਮੇਧ ਆਦਿ ਮਹਾਨ ਯਜ੍ਯਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਉਥੇ ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਮਾਤਾ ਦਾ ਇਕ ਵਾਰ ਵੀ ਜਾਪ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਨਿਰਮੋਹ ਹੋ ਕੇ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਯੋਗ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੱਖਣੀ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਜੇ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਭਾਵਪੂਰਵਕ, ਵਿਧੀਅਨੁਸਾਰ ਪੂਜਾ ਕਰੀਏ, ਤਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਿਹੜੀ ਮਾਤਾ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਣੂ ਅਤੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਤਿੰਨੋ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰੇ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਧਨ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਵਿਧੀ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਦੱਖਣੀ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਆਦਿਤਯ (ਸੂਰਜ) ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਵਾਂਛਿਤ ਯਜ੍ਯਾਂ ਦੇ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਉੱਤਰੀ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਦੈਤ੍ਯਸੂਦਨ (ਵਿਸ਼ਣੂ) ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਤੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰੇ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਪਰਮ ਧਾਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਯਮਤੀਰਥ ਉੱਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਯਮੇਸ਼ਵਰ ਦਾ ਵਿਧੀਅਨੁਸਾਰ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰੇ, ਉਹ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰਾ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਉਥੇ ਅਖੁੱਟ ਪੁੰਨ, ਵਾਧੂ ਫਲ ਅਤੇ ਯਸ਼ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਇਸ਼ਨਾਨ, ਦਾਨ, ਜਾਪ ਅਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਪਾਪੀ ਪਿਤਰ ਵੀ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਨਾਰਦ! ਇੱਥੇ ਅੱਠ ਹਜ਼ਾਰ ਤੀਰਥ ਹਨ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਹਨ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਅਤੇ ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਅਖੁੱਟ ਪੁੰਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵੀ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਜੋ ਅਨੇਕ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਆਪਣੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨਾਲ ਸੁਣ ਕੇ ਜਾਂ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਉਚਾਰਨ ਕਰਕੇ ਵੀ, ਇਹ ਮਹਾਨ ਲਾਭ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।