ਇਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਕੁਰਬਾਨੀ ਲਈ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਗਾਵਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਇੱਕ ਕੁੱਤਣ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਹ ਕੁੱਤਣ, ਜੋ ਦੋ ਕੁੱਤਿਆਂ ਦੀ ਮਾਂ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ, ਦੈਤਿਆਂ ਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਚੱਲ ਰਹੀ ਸੀ। ਇਹ ਸਿਆਣੇ ਲੋਕ, ਉਸ ਕੁੱਤਣ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਬਾਤਾਂ ਤੇ ਉਪਹਾਰਾਂ ਨਾਲ ਲੁਭਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਮਨਸੂਬੇ ਪੂਰੇ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਕ ਦਿਨ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਸ਼ੁਭ ਗਾਵਾਂ, ਜੋ ਯਜਨ ਲਈ ਰੱਖੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ, ਪਾਪੀ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੇ ਚੋਰੀ ਕਰ ਲਈਆਂ। ਫਿਰ, ਉਹ ਕੁੱਤਣ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਪੀੜਾ ਲੈ ਕੇ ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਕੋਲ ਆਈ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗੀ, "ਮੈਨੂੰ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੇ ਰੱਸੀਆਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ, ਮਾਰ ਕੇ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਗਾਵਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ ਜਬਰ ਨਾਲ ਲਿਜਾਇਆ।" ਉਸ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਿਸਪਤੀ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, "ਇਹ ਕੁੱਤਣ ਆਪਣਾ ਰੂਪ ਬਦਲ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਮੈਂ ਇਸ ਦੀ ਅੰਦਰਲੀ ਪਾਪੀ ਨੀਅਤ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਇਹ ਗਾਵਾਂ ਇਸ ਦੇ ਮਨ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੀ ਚੋਰੀ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਪਾਪ ਸਾਫ਼ ਦਿਸ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਸਾਧਵੀ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਪਾਪ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ।" ਫਿਰ, ਅਧਿਆਪਕ ਦੇ ਹੁਕਮ 'ਤੇ ਇੰਦਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੈਰ ਨਾਲ ਉਸ ਕੁੱਤਣ ਨੂੰ ਲੱਤ ਮਾਰੀ। ਉਸ ਲੱਤ ਦੇ ਝਟਕੇ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿਚੋਂ ਦੁੱਧ ਵਗਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਇੰਦਰ, ਜੋ ਸ਼ਚੀ ਦੇ ਪਤੀ ਹਨ, ਆਖਣ ਲੱਗੇ, "ਤੂੰ ਦੁੱਧ ਪੀਤਾ ਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਮੇਰੀਆਂ ਗਾਵਾਂ ਚੋਰੀ ਹੋ ਗਈਆਂ।" ਕੁੱਤਣ ਬੇਕਸੂਰ ਹੋ ਕੇ ਬੇਨਤੀ ਕਰਨ ਲੱਗੀ, "ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਨਾਂ ਮੈਂ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਕੀਤਾ, ਨਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੇ। ਮੇਰੀ ਵਲੋਂ ਨਾਂ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਹੈ, ਨਾਂ ਬੇਪਰਵਾਹੀ। ਫਿਰ ਤੁਸੀਂ ਕਿਉਂ ਨਾਰਾਜ਼ ਹੋ? ਤੁਹਾਡੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਵਾਕਈ ਬਹੁਤ ਤਾਕਤਵਰ ਹਨ।" ਫਿਰ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ ਨੇ ਧਿਆਨ ਲਾ ਕੇ, ਉਸ ਦੇ ਕਰਤੂਤਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲਿਆ ਤੇ ਆਖਿਆ, "ਸਚ ਹੈ, ਹੇ ਸ਼ਕ੍ਰ, ਇਹ ਪਾਪੀ ਹੈ, ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੀ ਪੱਖਦਾਰ ਹੈ।" ਇਸ ਉੱਤੇ ਇੰਦਰ ਨੇ ਉਸ ਕੁੱਤਣ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ, "ਤੂੰ, ਹੇ ਕੁੱਤਣ, ਮਾਨਵ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪਾਪੀ, ਮੂਰਖ ਤੇ ਬੁਰੇ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੋਵੇਂ।" ਇੰਦਰ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਉਹ ਕੁੱਤਣ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈ ਆਈ। ਮਘਵਾਨ (ਇੰਦਰ) ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਾਪਾਂ ਕਰਕੇ ਬਹੁਤ ਡਰਾਉਣੀ ਹੋ ਗਈ। ਫਿਰ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ, ਜੋ ਗਾਵਾਂ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਵਲੋਂ ਚੋਰੀ ਹੋਈਆਂ ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲੈਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਤੇ ਇਹ ਗੱਲ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ। ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਦੈਤਿਆਂ, ਦਾਨਵਾਂ ਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲਈ ਆਪਣਾ ਮਹਾਨ ਧਨੁਸ਼ ਉਠਾਇਆ। ਉਹ ਧਨੁਸ਼, ਜੋ ਸ਼ਾਰੰਗ ਨਾਮ ਨਾਲ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ ਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਉਹ ਜਨਾਰਦਨ (ਵਿਸ਼ਣੂ) ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਫੜ ਲਿਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦਾ ਜੇਤੂ ਸੀ। ਦੰਡਕ ਅਰਣ੍ਯ ਵਿੱਚ, ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਸ਼ਾਰੰਗ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਫੜ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਤਾਕਤਵਰ ਦੈਤਿਆਂ, ਦਾਨਵਾਂ ਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕੀਤਾ। ਉਥੇ ਹੀ, ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗਾਵਾਂ ਚੋਰੀਆਂ ਸਨ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਥਾਂ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੂੰ "ਸ਼ਾਰੰਗਪਾਣਿ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਦਿਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨਾਲ ਲੜਾਈ ਕੀਤੀ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਡਰ ਕਰਕੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਭਜਣ ਉੱਤੇ ਮਜਬੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਵਿਸ਼ਣੂ, ਗਰੁੜ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਸ਼ਾਰੰਗ ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਵਾਰਿਆ। ਉੱਤਰੀ ਗੰਗਾ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਉੱਤੇ ਤੀਰ ਚਲਾਏ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਸ਼ਾਰੰਗ ਤੋਂ ਛੱਡੇ ਹੋਏ ਤੀਰ, ਜੋ ਤੇਜ਼, ਗੂੰਜਦਾਰ ਤੇ ਨਿਪੁੰਨਤਾ ਨਾਲ ਚਲਾਏ ਗਏ, ਉਹਨਾਂ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਸ ਕਰ ਗਏ। ਜਿੱਥੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਗਾਵਾਂ ਵਾਪਸ ਲਿਆ, ਉਹ ਥਾਂ ਬਾਣਤੀਰਥ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ Vaiṣṇava ਤੀਰਥ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਕੇ ਗੋਤੀਰਥ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਗਾਵਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਗੰਗਾ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਕੰਢੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਉਥੇ ਦੌੜ ਕੇ ਆਏ ਤੇ ਗਾਵਾਂ ਨੂੰ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਠਿਕਾਣਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗਾਵਾਂ ਲਈ ਗੰਗਾ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਟਾਪੂ ਬਣਾਇਆ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਰਣ ਬਣੀ। ਉਥੇ, ਗਾਵਾਂ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਵਿੱਚ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਯਜਨ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਥਾਂ ਯਜਨਤੀਰਥ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਗੰਗਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਗਾਵਾਂ ਦਾ ਟਾਪੂ ਹੈ। ਇਹ ਥਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਦਾ ਕੇਂਦਰ, ਮੰਗਲਮਈ ਤੇ ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੀਰਥ ਦਾ ਮਹਿਮਾ ਇਹ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਗੰਗਾ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ, ਸਵੈ-ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਬੇਅੰਤ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘਣ ਲਈ ਨੌਕਾ ਬਣ ਗਈ। ਵਿਸ਼ਵੇਸ਼ਵਰੀ, ਜੋ ਦਿਵਯ ਯੋਗਮਾਇਆ ਹੈ ਤੇ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਨਿਡਰਤਾ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਉਸ ਨੇ ਗੰਗਾ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਗੋਰਕਸ਼ ਤੀਰਥ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਦੋ ਕੁੱਤੇ, ਜੋ ਸਰਮਾ ਦੇ ਚਾਰ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ ਤੇ ਯਮ ਦੇ ਪਿਆਰੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਗੱਲ ਦੱਸੀ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸ ਕੇ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਯਮ ਦੇ ਕੋਲ ਆਪਣੀ ਖੁਸ਼ੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਤੇ ਸ਼ਾਪ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਉਪਾਅ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗੇ। ਫਿਰ, ਸੌਰੀ (ਯਮ) ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਸੂਰਜ ਦੇ ਕੋਲ ਗਿਆ। ਸੂਰਜ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਸੀ, ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਆਖਿਆ, "ਪੁੱਤ੍ਰ, ਤੂੰ ਦੰਡਕ ਅਰਣ੍ਯ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਗੋਦਾਵਰੀ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਪੂਰਨ ਭਗਤੀ ਤੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰ।" "ਫਿਰ, ਪੂਰੇ ਮਨ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਣੂ, ਮੈਨੂੰ (ਸੂਰਜ ਨੂੰ) ਤੇ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੂੰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸਤਿਕਾਰ ਦਿਓ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਤੂੰ ਸਾਡੇ, ਆਪਣੇ ਸਵਾਮੀਆਂ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਗਾ।" ਪਿਤਾ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਯਮ ਨੇ ਖੁਸ਼ ਮਨ ਹੋ ਕੇ, ਦੋਵੇਂ ਕੁੱਤਿਆਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਹੋਮ ਅਰਪਿਤ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਪੱਕੀ ਇਕਾਗ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਗੋਦਾਵਰੀ ਤੇ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਪਵਿੱਤਰ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਮੁੱਖ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ। ਦੱਖਣੀ ਕੰਢੇ, ਆਪਣੇ ਦੋ ਕੁੱਤਿਆਂ ਸਮੇਤ, ਯਮ ਨੇ ਤੇਜਸਵੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ। ਉੱਤਰੀ ਕੰਢੇ, ਧਰਮ ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਇਸ਼ਾਨ (ਸ਼ਿਵ) ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ, ਸਰਮਾ ਨੂਂ, ਜੋ ਵਿ ਨਾਸਕ ਹੈ, ਉੱਤਮ ਵਰ ਦਿਤਾ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਕਈ ਲਾਭਕਾਰਕ ਵਰ ਮੰਗੇ। ਜੋ ਲੋਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੀਰਥਾਂ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਲਈ ਜਾਂ ਦੂਜਿਆਂ ਲਈ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਣੂ ਅਤੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀ ਮੰਗਲਕਾਮਨਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਜੋ ਕੋਈ ਬਾਣਤੀਰਥ 'ਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਸ਼ਾਰੰਗਪਾਣੀ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਕੰਗਾਲੀ ਜਾਂ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ, ਜਨਮਾਂ ਜਨਮ ਤੱਕ। ਜੋ ਕੋਈ ਗੋਤੀਰਥ ਜਾਂ ਬ੍ਰਹਮਤੀਰਥ 'ਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਵਰਤ ਰੱਖ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਤੇ ਟਾਪੂ ਦੀ ਪ੍ਰਦੱਖਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇਸ ਧਰਤੀ ਦੇ ਸੱਤੋਂ ਦਵੀਪਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਦੱਖਣਾ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ ਜੇ ਕੋਈ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਦਾਨ ਵੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਕਰੇ...