ਇਸ ਕਥਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਉਸ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਸੋਮਾ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਕੋਈ ਨਹੀਂ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਸੁਕਸ਼ਮ ਕੋਈ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਜਿਸ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਵੱਡਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੋਈ ਨਹੀਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈਣੀ ਹੈ। ਇਹ ਵਸੁਧਾ, ਜੋ ਅਦਭੁਤ, ਵਿਭਿੰਨ ਅਤੇ ਅਕਲਪਨੀਆ ਹੈ—ਵੱਡੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਛੋਟੀ—ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਹੀ ਇਕ ਹੀ ਰਾਹ 'ਤੇ ਚੱਲ ਰਹੀ ਹੈ; ਉਸ ਸੋਮਾ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਦੀ ਹੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈਣੀ ਹੈ। ਉਸ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਸ਼ਕਤੀ, ਸਾਰੇ ਸੰਪੂਰਨਤਾ, ਰਚਨਹਾਰ ਅਤੇ ਦਾਨੀ ਹੋਣ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ, ਪ੍ਰੇਮ, ਯਸ਼, ਸੁਖ ਅਤੇ ਆਦਿ-ਧਰਮ ਵੱਸਦੇ ਹਨ; ਉਸ ਸੋਮਾ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਦੀ ਹੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈਣੀ ਹੈ। ਉਹ ਸਦਾ ਸਰਣ ਦਾਤਾ, ਸਦਾ ਪੂਜਣਯੋਗ, ਸਰਣ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਸਦਾ ਪ੍ਰੀਤਮ, ਸਦਾ ਮੰਗਲਮਈ, ਅਤੇ ਸਭ ਰੂਪਾਂ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ; ਉਸ ਸੋਮਾ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਦੀ ਹੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈਣੀ ਹੈ। ਫਿਰ, ਭਗਵਾਨ ਨੇ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨਾਰਦ ਨੂੰ ਬਚਨ ਆਖਿਆ। ਆਪਣੇ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਆਪਸਤੰਬ ਨੇ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੇ ਨਾਰਦ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਦਿਵ੍ਯ ਭਗਵਾਨ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰੇ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ "ਆਪਸਤੰਬ" ਨਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਿਆ, ਜੋ ਅਗਿਆਨ ਦੇ ਅਨਾਦਿ ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਥਾਨ "ਯਮ ਦਾ ਤੀਰਥ" ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਸੁਣੋ, ਉਥੇ ਕੀ ਹੋਇਆ। ਇਕ ਪੁਰਾਤਨ ਕਥਾ ਸੀ, 'ਸਰਮੇਤੀ' ਨਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਜੋ ਦਿਵ੍ਯ ਕੁੱਤੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਦੋ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੁੱਤਰ ਸਨ—ਕੁੱਤੇ, ਜੋ ਸਦਾ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਦੇ, ਹਵਾ 'ਤੇ ਜੀਵਨ ਕਰਦੇ, ਚਾਰ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ, ਯਮ ਦੇ ਪਿਆਰੇ। ਸਰਮੇਤੀ ਦੇ ਉੱਤੇ, ਉਹ ਇਸ਼ਟ ਦੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੀ ਸੀ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਯਜਨਾ ਲਈ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੇ। ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਰਾਕਸ਼ਸ, ਦੈਤ, ਅਤੇ ਦਾਨਵ ਸਨ। ਉਹ ਚਤੁਰ ਲੋਕ, ਮਾਤਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਕੁੱਤੀ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਬਚਨਾਂ ਅਤੇ ਉਪਹਾਰਾਂ ਨਾਲ ਲੁਭਾ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ। ਇਸ਼ਟ ਲਈ ਨਿਰਧਾਰਤ, ਮੰਗਲਮਈ ਪਸ਼ੂ, ਪਾਪੀ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੇ ਚੁਰਾ ਲਏ। ਤਦ, ਕੁੱਤੀ ਨੇ ਧੀਰੇ-ਧੀਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: "ਮੈਂ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਵਲੋਂ ਰੱਸੀਆਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹੀ, ਮਾਰੇ ਗਈ, ਅਤੇ ਇਸ਼ਟ ਪੂਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪਸ਼ੂ ਲੈ ਜਾਏ।" ਉਸ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ ਨੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ: "ਇਹ ਕੁੱਤੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਗਈ ਹੈ; ਮੈਂ ਇਸ ਦੀ ਗਲਤੀ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਇਸ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ, ਪਸ਼ੂ ਲੈ ਜਾਏ ਗਏ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਪਾਪ ਸਪਸ਼ਟ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਧਰਮਵਤੀ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਸਰੀਰਕ ਕਰਤਬਾਂ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।" ਫਿਰ, ਅਧਿਆਪਕ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ 'ਤੇ, ਇੰਦਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਲੱਤ ਨਾਲ ਕੁੱਤੀ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ; ਉਸ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਦੁੱਧ ਵਗਿਆ। ਫਿਰ, ਸ਼ਚੀਪਤੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: "ਤੂੰ ਦੁੱਧ ਪੀਤਾ, ਕੁੱਤੀਏ, ਅਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ; ਇਸ ਲਈ, ਮੇਰੇ ਪਸ਼ੂ ਲੈ ਜਾਏ।" ਕੁੱਤੀ ਨੇ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕੀਤੀ: "ਮੈਂ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਨਾ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੇ; ਮੇਰੀ ਪਾਸੋਂ ਨਾ ਦੋਸ਼ ਹੈ, ਨਾ ਅਲਸਤਾ। ਫਿਰ, ਤੁਸੀਂ ਕਿਉਂ ਕ੍ਰੋਧ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਪ੍ਰਭੂ? ਤੁਹਾਡੇ ਵਿਰੋਧੀ ਵਾਕਈ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹਨ।" ਫਿਰ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ ਨੇ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਦੇ ਕਰਤਬ ਜਾਣ ਕੇ ਆਖਿਆ: "ਸੱਚ ਹੈ, ਸ਼ਕ੍ਰ, ਇਹ ਪਾਪੀ ਹੈ, ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਦੀ ਪੱਖਦਾਰੀ ਕਰਦੀ ਹੈ।" ਫਿਰ, ਇੰਦਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ: "ਤੂੰ, ਕੁੱਤੀਏ, ਮਾਨਵ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪਾਪੀ, ਅਗਿਆਨ, ਅਤੇ ਬੁਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਬਣ ਜਾ।" ਇੰਦਰ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ, ਉਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮੀ; ਮਘਵਾਨ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਕਾਰਨ, ਉਹ ਗੰਭੀਰ ਪਾਪ ਕਰਕੇ ਡਰਾਉਣੀ ਹੋ ਗਈ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਨੇ, ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਵਲੋਂ ਚੁਰਾਏ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਇਹ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ। ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਦੈਤ, ਦਾਨਵ, ਅਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਪਸ਼ੂ ਚੁਰਾ ਲੈ ਗਏ ਸਨ, ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਮਹਾਨ ਧਨੁਸ਼ ਚੁੱਕਿਆ। ਉਹ ਧਨੁਸ਼, ਸ਼ਾਰੰਗ, ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਤੇ ਦੈਤਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਜਨਾਰਦਨ ਨੇ ਆਪ ਚੁੱਕਿਆ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਲੋਂ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਦਾ ਜੇਤੂ। ਦੰਡਕ ਅਰਣ ਵਿੱਚ, ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਰੰਗ ਫੜ ਕੇ, ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਦੈਤ, ਦਾਨਵ, ਅਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕੀਤਾ। ਉਥੇ ਹੀ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਉਹ ਰਾਕਸ਼ਸ ਮਾਰੇ, ਜੋ ਪਸ਼ੂ ਲੈ ਗਏ ਸਨ; ਇਸ ਲਈ, ਉਹ ਥਾਂ "ਸ਼ਾਰੰਗਪਾਣੀ" ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ, ਦਿਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨਾਲ ਲੜਦਿਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਡਰ ਤੋਂ, ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਭਜਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ, ਵਿਸ਼ਨੂ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਸਵਾਮੀ, ਗਰੁੜ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ, ਸ਼ਾਰੰਗ ਦੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ, ਜੋ ਮਨ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼ ਸਨ, ਵੱਜਿਆ। ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗੰਗਾ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਵੱਜਿਆ; ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀ, ਮਹਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂ ਵਲੋਂ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ। ਸ਼ਾਰੰਗ ਦੇ ਛੱਡੇ ਤੇਜ਼, ਗੂੰਜੇਦਾਰ, ਅਤੇ ਨਿਪੁੰਨਤਾ ਨਾਲ ਲਗੇ ਬਾਣਾਂ ਦੁਆਰਾ, ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਨਾਸ ਹੋ ਗਏ। ਜਿੱਥੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਪਸ਼ੂ ਵਾਪਸ ਲਏ, ਉਹ ਥਾਂ "ਬਾਣਤੀਰਥ" ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਵੈष्णਵ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ "ਗੋਤੀਰਥ" ਵੀ ਹੈ। ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਗੰਗਾ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ; ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ ਉਥੇ ਦੌੜੇ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਵਸਾਇਆ। ਉਸ ਵਿਚ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਲਈ ਇਕ ਟਾਪੂ ਬਣਾਇਆ; ਉਸ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ, ਪਸ਼ੂਆਂ ਸਮੇਤ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਯਜਨਾ ਹੋਈ। ਉਹ ਥਾਂ "ਯਜਨਤੀਰਥ" ਕਹਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਗੰਗਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਗੋ-ਦਵੀਪ—ਇਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਦਾ ਸਥਾਨ, ਮੰਗਲਮਈ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰੇ ਕਰਨ ਵਾਲਾ। ਗੰਗਾ ਦੀ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ, ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਰੋਸ਼ਨ ਮਨੁੱਖ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਅਸਮੁੰਦਰ, ਅਥਾਹ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਨਾਵ ਬਣ ਗਈ। ਵਿਸ਼ਵੇਸ਼ਵਰੀ, ਦਿਵ੍ਯ ਯੋਗਮਾਇਆ, ਸੱਚੇ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਨਿਰਭੈਤਾ ਦੇਣ ਵਾਲੀ, ਨੇ ਗੰਗਾ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਗੋਰੱਖ ਤੀਰਥ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਦੋ ਕੁੱਤੇ, ਸਰਮਾ ਦੇ ਚਾਰ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਪੁੱਤਰ, ਯਮ ਦੇ ਪਿਆਰੇ, ਆਪਣੀ ਮਾਤਾ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਕਥਾ ਦੱਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ, ਸਾਰੀ ਗੱਲ ਠੀਕ-ਠੀਕ ਦੱਸ ਕੇ ਅਤੇ ਸੁਖ ਦੀ ਇੱਛਾ ਜਤਾਈ, ਯਮ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦੂਰ ਕਰਨ ਦੀ ਵਿਧੀ ਪੁੱਛੀ। ਫਿਰ, ਸੌਰੀ ਨੇ, ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਬਚਨ ਆਖਿਆ; ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਸੂਰਜ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਨੂੰ ਗੰਗਾ 'ਤੇ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਕਥਾ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਕਰਕੇ, ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਲੀਲਾ, ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ।