ਵੈਦਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿਸ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਹੋਈ ਹੈ, ਉਹ ਪਰਮਾਤਮਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ—ਉਹ ਜੋ ਮਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨੀਵਾਂ ਹੈ; ਪਰ ਜੋ ਅਮਰ ਹੈ, ਉਹ ਉੱਚਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਦਾ ਕੋਈ ਰੂਪ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਉੱਚਾ ਜਾਣੋ; ਜਿਸ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ, ਉਹ ਨੀਵਾਂ ਹੈ। ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਪਰਮਾਤਮਾ ਆਪਣੇ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਕਰਕੇ ਤਿੰਨ ਕਿਸਮਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਣੁ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ—ਇਹ ਤਿੰਨ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਿਆਪਕ ਹੈ; ਇਹ ਤਿੰਨ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ, ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਉਹੀ ਪਰਮ ਹੈ। ਇੱਕ ਪਰਮਾਤਮਾ ਗੁਣਾਂ ਅਤੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਅੰਤਰ ਨਾਲ ਕਈ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਵਿਆਪਕ ਹੈ; ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਉਹ ਤਿੰਨ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਪਰਮ ਸਤ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹੀ ਗਿਆਨੀ ਹੈ; ਜੋ ਅੰਤਰ ਮੰਨਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਰੂਪਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਰਣ ਵਾਲਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਤਿੰਨ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਕੋਈ ਪ੍ਰਾਇਸ਼ਚਿਤ ਨਹੀਂ; ਤਿੰਨ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਵੱਖਰੀ ਵੰਡ ਹੈ। ਵੈਦ ਸਭ ਜਗ੍ਹਾ, ਆਪਣੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਮਾਣ ਹੈ; ਪਰ ਉਹ ਇੱਕ ਨਿਰਾਕਾਰ ਸੱਤ ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਪਰਮ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੱਕ, ਮੈਂ ਕੋਈ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਨਤੀਜਾ ਨਹੀਂ ਪਾਇਆ; ਪਰ ਇੱਥੇ ਵੀ ਇੱਕ ਰਾਜ਼ ਹੈ—ਉਸਨੂੰ ਜਲਦੀ ਤੇ ਸਪਸ਼ਟ ਕਿਹਾ ਜਾਵੇ, ਜੋ ਨਿਸ਼ਚਲ, ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਸੁਖਾਂ ਦਾ ਪਾਤਰ ਹੈ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਾਨਯੋਗ ਅਗਸਤਿ ਨੇ ਇਹ ਵਚਨ ਕਹੇ: "ਯਾਦ ਰੱਖੋ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਪਰ ਸਾਰੇ ਸਿੱਧੀਆਂ ਕੇਵਲ ਸ਼ਿਵ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਆਨੰਦ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ।" ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣ ਦਾ ਕਾਰਣ ਹੈ, ਉਹ ਪਰਮ ਜੋਤਿ ਸ਼ਿਵ ਹੈ; ਉਸ ਦੀ ਹੀ ਉੱਚੀ ਭਕਤੀ ਕਰ, ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ। ਗੌਤਮੀ ਵਿੱਚ, ਡੰਡਕ ਅਰਣ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਭੋਗ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—ਚਾਹੇ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਿਰਾਕਾਰ—ਉਸ ਨੇ ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਰਚਨਾ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਣ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਸੰਭਾਲ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਨਾਸ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ—ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਉਸੀ ਦੇ ਦੁਆਰਾ ਪੂਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਰਚਨਾ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ, ਵਿਸ਼ਣੁ ਸੰਭਾਲ ਦਾ, ਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਨਾਸ ਦਾ—ਇਹ ਸਿੱਖਿਆ ਵੈਦਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਫਿਰ ਆਪਸਤੰਬਾ, ਗੰਗਾ ਤੇ ਜਾਂ ਕੇ, ਨ੍ਹਾ ਕੇ ਤੇ ਵ੍ਰਤ ਧਾਰ ਕੇ, ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਨਾਰਦ। ਜਿਵੇਂ ਲੱਕੜ ਵਿੱਚ ਅੱਗ, ਫੁੱਲ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ਬੂ, ਬੀਜ ਵਿੱਚ ਤੇਲ, ਧਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸੋਨਾ—ਉਹ ਹਰ ਜੀਵ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਮੈਂ ਸੋਮਨਾਥ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ। ਜੋ ਖੇਡ-ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਰਚਿਆ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਧਾਰਕ ਤੇ ਰਚਿਯਤਾ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਵ-ਰੂਪ ਹੈ, ਜੋ ਅਸਤਿਤਵ ਤੇ ਅਨਸਤਿਤਵ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ—ਉਸ ਸੋਮਨਾਥ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਵੱਡੀਆਂ ਲਾਨਤਾਂ ਜਿਵੇਂ ਗਰੀਬੀ, ਰੋਗ ਆਦਿ ਨਹੀਂ ਛੁਹਦੇ; ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ—ਉਸ ਸੋਮਨਾਥ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ। ਜਿਸ ਨੇ ਤਿੰਨ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੇ ਵੈਦਿਕ ਧਰਮ ਦੀ ਸੋਚ ਕਰਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਜਿਸ ਨੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਦੋ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ—ਉਸ ਸੋਮਨਾਥ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੰਤਰਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧ ਕੀਤੀਆਂ ਆਹੁਤੀਆਂ, ਭੋਗ ਤੇ ਪੂਜਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਜਿਸ ਦੁਆਰਾ ਦੇਵਤਾ ਭੋਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਉਸ ਸੋਮਨਾਥ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ। ਜਿਸ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਕੋਈ ਨਹੀਂ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਸੁਖਮ ਕੋਈ ਨਹੀਂ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕੋਈ ਵੱਡਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ—ਉਸ ਸੋਮਨਾਥ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ। ਜਿਸ ਦੇ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਇਹ ਅਚੰਭਤ, ਵੱਖ-ਵੱਖ, ਤੇ ਅਗੋਚਰ ਸੰਸਾਰ, ਵੱਡਾ ਤੇ ਛੋਟਾ, ਇੱਕ ਹੀ ਰਾਹ ਤੇ ਚੱਲਦਾ ਹੈ—ਉਸ ਸੋਮਨਾਥ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਸ਼ਕਤੀਆਂ, ਸਾਰਾ ਪ੍ਰਭੁਤਾ, ਰਚਿਯਤਾ ਤੇ ਦਾਤਾ ਹੋਣ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ, ਪ੍ਰੇਮ, ਯਸ਼, ਸੁਖ, ਤੇ ਆਦਿ ਧਰਮ ਹੈ—ਉਸ ਸੋਮਨਾਥ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ। ਉਹ ਸਦਾ ਸ਼ਰਨ ਹੈ, ਸਦਾ ਸਭ ਦੀ ਪੂਜਾ ਯੋਗ ਹੈ, ਸਦਾ ਸ਼ਰਨ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਹੈ, ਸਦਾ ਮੰਗਲਮਈ ਹੈ, ਸਭ ਰੂਪਾਂ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ—ਉਸ ਸੋਮਨਾਥ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ। ਫਿਰ, ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਨਾਰਦ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ; ਆਪਣੇ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਲਾਭ ਲਈ, ਆਪਸਤੰਬਾ ਨੇ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਜੋ ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਦੇਵੀ ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਹਨ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਇੱਛਿਤ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ—ਇਹ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ, ਉਹ ਤੀਰਥ 'ਆਪਸਤੰਬਾ' ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਅਗਿਆਨ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਅਨੇਕਾਂ ਅੰਧਕਾਰ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ 'ਯਮ ਦਾ ਤੀਰਥ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਹੁਣ ਸੁਣੋ, ਉਥੇ ਕੀ ਹੋਇਆ। ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੀ ਕਥਾ ਸੀ, ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ 'ਸਰਮੇਤੀ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਜੋ ਦਿਵਿਆ ਕੁੱਤੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਦੋ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਜੋ ਕੁੱਤੇ ਸਦੀਵ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚਲਦੇ, ਹਵਾ ਤੇ ਜੀਵਨ ਕਰਦੇ, ਚਾਰ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ, ਤੇ ਯਮ ਦੇ ਪਿਆਰੇ। ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਯਜਨਾ ਲਈ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀ ਰਖਵਾਲੀ ਕਰਦੀ ਸੀ; ਉਹਦੇ ਪਿੱਛੇ ਰਾਕਸ਼ਸ, ਦੈਤ, ਤੇ ਦਾਨਵ ਚਲਦੇ ਸੀ। ਉਹ ਗਿਆਨੀ, ਜੋ ਦੋ ਕੁੱਤਿਆਂ ਦੀ ਮਾਂ, ਰਖਵਾਲੀ ਕੁੱਤੀ, ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਬਚਨਾਂ ਤੇ ਦਾਨਾਂ ਨਾਲ ਲੁਭਾ ਕੇ, ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ। ਯਜਨਾ ਲਈ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਤੇ ਮੰਗਲਮਈ ਪਸ਼ੂ ਪਾਪੀ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੇ ਚੁਰਾ ਲਏ; ਫਿਰ, ਉਹ ਕੁੱਤੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਕੋਲ ਆ ਕੇ ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਬੋਲਣ ਲੱਗੀ। "ਮੈਂ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਵੱਲੋਂ ਰੱਸੀਆਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹੀ, ਮਾਰੀ ਗਈ, ਤੇ ਲੈ ਜਾਈ ਗਈ; ਯਜਨਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪਸ਼ੂ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ।" ਉਸਦੇ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ ਨੇ ਜਲਦੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। "ਇਹ ਕੁੱਤੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਗਈ ਹੈ; ਮੈਂ ਇਸ ਦਾ ਪਾਪ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ। ਇਸ ਦੀ ਨੀਅਤ ਨਾਲ ਪਸ਼ੂ ਲੈ ਜਾਏ ਗਏ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਪਾਪ ਸਪਸ਼ਟ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਧਰਮਵਤੀ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਇਸਦੇ ਸਰੀਰਕ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਪਾਪ ਦਿਸਦਾ ਹੈ।" ਫਿਰ, ਅਧਿਆਪਕ ਦੇ ਆਗਿਆ ਤੇ, ਇੰਦਰ ਨੇ ਕੁੱਤੀ ਨੂੰ ਪੈਰ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ; ਪੈਰ ਦੀ ਚੋਟ ਨਾਲ, ਉਸਦੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਦੂਧ ਵਗਿਆ। ਫਿਰ, ਸ਼ਚੀਪਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਤੂੰ ਦੂਧ ਪੀ ਲਿਆ, ਹੇ ਕੁੱਤੀ, ਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ; ਇਸ ਲਈ ਮੇਰੇ ਪਸ਼ੂ ਲੈ ਜਾਏ ਗਏ।" "ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਂ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਨਾ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਨੇ; ਮੇਰੇ ਵਲੋਂ ਨਾ ਦੋਸ਼ ਹੈ, ਨਾ ਉਲੰਘਣਾ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ। ਫਿਰ ਤੁਸੀਂ ਕਿਉਂ ਗੁੱਸੇ ਹੋ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ? ਤੁਹਾਡੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਵਾਕਈ ਸ਼ਕਤਸ਼ালী ਹਨ।" ਫਿਰ, ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ ਨੇ, ਉਸਦੇ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਕਿਹਾ: "ਸਚ ਹੈ, ਹੇ ਸ਼ਕ੍ਰ, ਇਹ ਕੁੱਤੀ ਦੁਸ਼ਟ ਹੈ, ਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦਾ ਪੱਖ ਲੈ ਰਹੀ ਹੈ।