ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਸਾਰਾ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਕਿਰਪਾ ਪਰਮੇਸ਼ਰ ਸ਼ਿਵ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਾਕਪੀ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਜਲ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਮਿੱਤਰ, ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਕਮਲ ਦੀ ਡੰਡ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦਇਆ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਹੇ ਸੁਭਾਗਵਤੀ, ਮੈਂ ਦੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ; ਇੱਥੇ ਹੁਣ ਮੈਂ ਇੰਦਰ ਹਾਂ, ਅਡੋਲ। ਜਿੱਥੇ ਪਤਨੀ ਪਤੀ ਦੇ ਮਨ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਕੋਈ ਵੀ ਅਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ। ਉਥੇ, ਮੋਖਸ਼ ਸਾਡੇ ਲਈ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ; ਪਰ ਹੇ ਮੰਗਲਮਈ, ਜੀਵਨ ਦੇ ਤਿੰਨ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ, ਪਤਨੀ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮਿੱਤਰ ਹੈ, ਜੋ ਦੋਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਉਹ ਚੰਗੇ ਕੁਟੰਬ ਦੀ, ਮਿੱਠਾ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀ, ਪਤੀ-ਪਰਾਇਣ, ਸੁੰਦਰ, ਗੁਣਵਾਨ ਅਤੇ ਸੁਖ-ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਸਮਾਨ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਹੋਵੇ—ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਲਈ ਕੀ ਅਸੰਭਵ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਸੁੰਦਰਿ, ਤੇਰੀ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਇਹ ਚੰਗਾ ਭਾਗ ਆਇਆ ਹੈ; ਅਤੇ ਜੋ ਤੂੰ ਆਖਿਆ, ਉਹੀ ਕਰਨਾ ਹੈ—ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ। ਪਰਲੋਕ ਅਤੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ, ਸੱਚਾ ਪੁੱਤਰ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ; ਅਤੇ ਇੱਥੇ, ਕਿਸੇ ਦੁਖੀ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਪਤਨੀ ਵਰਗਾ ਕੋਈ ਉਪਾਏ ਨਹੀਂ। ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਅਤੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਲਈ, ਗੰਗਾ ਵਰਗੀ ਕੋਈ ਨਹੀਂ; ਹੋਰ ਸੁਣ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਮੁਖ ਵਾਲੀ। ਧਰਮ, ਅਰਥ, ਕਾਮ ਅਤੇ ਮੋਖਸ਼—ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਅਤੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਲਈ, ਇੱਥੇ ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਅਭੇਦਤਾ ਦਾ ਗਿਆਨ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸਾਧਨ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਧਰਮਵਤੀ, ਤੇਰੀ ਸਮਝ ਨਾਲ, ਜੋ ਕੁਝ ਤੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਮੈਨੂੰ ਸ਼ਿਵ, ਵਿਸ਼ਣੂ ਤੇ ਗੰਗਾ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮਿਲ ਗਿਆ। ਹੁਣ ਮੇਰੀ ਇੰਦਰ ਦੀ ਪਦਵੀ ਫਿਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋ ਗਈ ਹੈ, ਇਹ ਵੀ ਮੇਰੇ ਮਿੱਤਰ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ; ਵ੍ਰਿਸ਼ਾਕਪੀ, ਜੋ ਜਲ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ, ਉਹ ਮੇਰਾ ਸਾਥੀ ਹੈ, ਹੇ ਸੁੰਦਰਿ। ਤੂੰ ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਸਦੀਵੀ ਪ੍ਰੀਤਮ ਮਿੱਤਰ ਹੈ; ਤੇਰੇ ਵਰਗੀ ਮੈਨੂੰ ਹੋਰ ਕੋਈ ਪਿਆਰੀ ਨਹੀਂ। ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਗੌਤਮੀ ਗੰਗਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ; ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹਰੀ ਅਤੇ ਸ਼ੰਕਰ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਮੈਨੂੰ ਜੋ ਕੁਝ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਮਿਲ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਇਹ ਤੀਰਥ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਮੈਨੂੰ ਅਤਿ ਆਨੰਦ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਇਹ ਅਰਜ਼ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਕੋਲ ਕਰਾਂਗਾ, ਤਾਂ ਜੋ ਰਿਸ਼ੀ, ਗੰਗਾ, ਹਰੀ ਅਤੇ ਸ਼ੰਕਰ ਵੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦੇਣ। ਇਥੇ ਦੋ ਤੀਰਥ ਹਨ—ਇੰਦਰੈਸ਼ਵਰ ਅਤੇ ਅਬਜਕਾ—ਜਿੱਥੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਹੈ; ਇੱਕ ਤੇ ਸ਼ੰਕਰ, ਦੂਜੇ ਤੇ ਜਨਾਰਦਨ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਦੰਡਕ ਅਰਣ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦਿਆਂ, ਵਿਸ਼ਣੂ ਆਪ ਤ੍ਰਿਵਿਕ੍ਰਮ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹਨ; ਅਤੇ ਇਥੇ ਦੇ ਤੀਰਥ ਸਭ ਪੂਣ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ, ਸਿਰਫ਼ ਨ੍ਹਾ ਲੈਣ ਨਾਲ ਵੀ, ਵੱਡੇ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪਾਪੀ ਮੁਕਤੀ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਪਾਪੀ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਧਰਮਵਾਨ ਵੀ ਮੋਖਸ਼ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਲਈ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਮੁਕਤੀ ਪੰਜ ਪੀੜੀਆਂ ਪੁਰਖਿਆਂ ਸਮੇਤ ਮਿਲਦੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਜੋ ਇੱਥੇ ਮੰਗਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਤਿਲ ਵੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਦਾਨੀ ਲਈ ਉਹ ਅਖੁੱਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਮਨਚਾਹੀ ਵਸਤੂ ਅਤੇ ਮੋਖਸ਼ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਸੁਖ, ਯਸ਼, ਲੰਮੀ ਉਮਰ, ਚੰਗੀ ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਪੂਣ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਵਿਸ਼ਣੂ ਅਤੇ ਸ਼ੰਭੂ ਦੀ ਕਥਾ, ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਨ੍ਹਾ ਲੈਣ ਦੀ ਮੋਖਸ਼-ਦਾਇਕ ਮਹਿਮਾ ਸੁਣਦੇ ਜਾਂ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਹੀ ਪੂਣ ਦੇ ਹੱਕਦਾਰ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ-ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਜੋ ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸਿਮਰਨ ਹੈ, ਉਹ ਇਥੇ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਕਾਮਨਾ ਰਿਸ਼ੀ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਅਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰਕੇ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਤਦ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇ।” ਗੌਤਮੀ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਕੰਢੇ, ਜਿੱਥੇ ਮੁਕਤੀ ਦਾਇਕ ਤੀਰਥ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਸੱਤ ਹਜ਼ਾਰ ਤੀਰਥ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਦੇਵਤੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਅਤੇ ਸਿੱਧ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਦੱਖਣੀ ਕੰਢੇ ਤੇ ਗਿਣਤੀ-ਮੁਤਾਬਕ ਗਿਆਰਾਂ ਤੀਰਥ ਹਨ। ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਅਬਜਕਾ ਗੋਦਾਵਰੀ ਦਾ ਹਿਰਦਾ ਹੈ, ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ ਸਥਾਨ, ਵਿਸ਼ਣੂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਵੀ। ਫਿਰ, ਜੋ ਤੀਰਥ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਉਹ ਹੈ ਆਪਸਤੰਬ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਿਰਫ਼ ਸਿਮਰਨ ਵੀ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਨਾਸ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਆਪਸਤੰਬ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਯਸ਼ ਵਾਲਾ ਰਿਸ਼ੀ ਸੀ, ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਅਕਸ਼ਸੂਤ੍ਰਾ ਸੀ, ਜੋ ਪਤੀ ਦੇ ਕਰਤਵਿਆਂ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਵਿਦਵਾਨ ਤੇ ਗਿਆਨਵਾਨ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਸੀ ਕਰਕੀ। ਉਸ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਅਗਸਤਯ ਆਏ। ਆਪਸਤੰਬ ਨੇ, ਆਪਣੇ ਚੇਲਿਆਂ ਸਮੇਤ, ਰਿਸ਼ੀ ਅਗਸਤਯ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, “ਹੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਿਸ਼ੀ, ਤਿੰਨ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਨੂੰ ਪੂਜਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ? ਸੁਖ ਅਤੇ ਮੋਖਸ਼ ਕਿਸ ਤੋਂ ਮਿਲਦੇ ਹਨ? ਕੌਣ ਅਨਾਦਿ ਹੈ? ਅਤੇ, ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਅਨੰਤ ਕੌਣ ਹੈ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਦੇਵਤਾ ਕੌਣ ਹੈ? ਕਿਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਯਜਨਾਂ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ? ਕਿਸ ਦੀ ਵੈਦਿਕ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵਡਿਆਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ? ਹੇ ਮਹਾਨ ਅਗਸਤਯ, ਮੇਰਾ ਇਹ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਕਰੋ।” ਧਰਮ, ਅਰਥ, ਕਾਮ ਅਤੇ ਮੋਖਸ਼ ਲਈ ਸ਼ਾਸਤਰ ਪ੍ਰਮਾਣ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵੈਦਿਕ ਸ਼ਾਸਤਰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਦੀ ਵੈਦ ਵਿੱਚ ਗੀਤਾਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਪਰਮ ਤੋਂ ਵੀ ਉੱਚਾ ਹੈ; ਜੋ ਮਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨੀਚਾ ਹੈ, ਪਰ ਜੋ ਅਮਰ ਹੈ, ਉਹ ਉੱਚਾ ਹੈ। ਜੋ ਨਿਰਾਕਾਰ ਹੈ, ਉਹ ਉੱਚਾ ਜਾਣੋ; ਜੋ ਸਾਕਾਰ ਹੈ, ਉਹ ਨੀਚਾ। ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਕਟਾਵਾਂ ਕਰਕੇ, ਸਾਕਾਰ ਤਿੰਨ ਕਿਸਮਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਣੂ, ਤੇ ਸ਼ਿਵ—ਉਹੀ ਤਿੰਨ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਤਿੰਨ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ, ਉਹ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੀ ਜਾਣੋ। ਉਹ ਇਕ, ਗੁਣਾਂ ਅਤੇ ਕਰਤਵਾਂ ਦੇ ਅੰਤਰ ਨਾਲ, ਕਈ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਵਿਆਪਕ ਹੈ; ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਤਿੰਨ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਇਹ ਪਰਮ ਤੱਤ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹੀ ਗਿਆਨੀ ਹੈ; ਜਿਹੜਾ ਉਥੇ ਭਿੰਨਤਾ ਮੰਨਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਰੂਪਾਂ ਦਾ ਵੱਖਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਕੋਈ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਨਹੀਂ; ਤਿੰਨ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੱਖਰੀ ਹੈ। ਵੇਦ ਹਰ ਥਾਂ ਪ੍ਰਮਾਣ ਹਨ, ਆਪਣੇ ਸਭ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ; ਪਰ ਉਹ ਨਿਰਾਕਾਰ ਤੱਤ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੈਨੂੰ ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਨਤੀਜਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ; ਪਰ ਇੱਥੇ ਵੀ ਇੱਕ ਰਾਜ਼ ਹੈ—ਉਹ ਜਲਦੀ ਤੇ ਸਾਫ਼-ਸੁਥਰਾ ਦੱਸੋ, ਜੋ ਨਿਸ਼ਚਲ, ਨਿਸ਼ਕੰਪ, ਸਭ ਸੁਖਾਂ ਦਾ ਪਾਤਰ ਹੈ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਆਦਰਨੀਅ ਅਗਸਤਯ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: “ਜਦੋਂ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਭਿੰਨਤਾ ਨਹੀਂ, ਫਿਰ ਵੀ ਸਾਰੇ ਸਿਧੀਆਂ ਕੇਵਲ ਸ਼ਿਵ ਤੋਂ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਆਨੰਦ ਦੇ ਮੂਲ ਰੂਪ ਹਨ।