ਫੇਨਾ ਅਤੇ ਗੰਗਾ ਦੇ ਸੰਗਮ ਤੇ, ਉਸ ਨੇ ਵੈਦਿਕ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਅਤੇ ਤਪੱਸਿਆ ਦੇ ਨਾਲ ਭਗਵਾਨ ਜਨਾਰਦਨ ਦਾ ਉਪਚਾਰ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦੀ ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਤਪੱਸਿਆ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ਣੁ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਅਤੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਕੀ ਦਿੰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ?" ਉਸ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਮੈਨੂੰ ਦੁਸ਼ਮਨਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰੋ," ਇੰਝ ਭਗਵਾਨ ਹਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ। ਜਨਾਰਦਨ ਨੇ ਆਸ਼ਵਾਸਨ ਦਿੱਤਾ, "ਮੰਨੋ ਇਹ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ," ਅਤੇ ਉਥੇ, ਗੰਗਾ ਦੇ ਵਿਸ਼ਣੁ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਇਹ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਲਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਜਨਮਿਆ, ਜਿਸ ਦੇ ਅੰਗਾਂ 'ਚ ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਣੁ ਦੀਆਂ ਰੂਪਾਵਲੀਆਂ, ਹੱਥ 'ਚ ਚਕਰ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਸੀ; ਉਹ ਫਿਰ ਪਾਤਾਲ ਲੋਕ ਵੱਲ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਉਥੇ, ਉਸ ਨੇ ਇੰਦ੍ਰ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਨ, ਦੈਤ ਨੂੰ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਵਜਰ ਨਾਲ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਇੰਦ੍ਰ ਦਾ ਦੋਸਤ ਬਣ ਗਿਆ—ਅਬਜਕਾ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਾਕਪੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇੰਦ੍ਰ ਸਵਰਗ ਵਿਚ ਵਸਦਾ ਸੀ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵ੍ਰਿਸ਼ਾਕਪੀ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਸ਼ਚੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਇੰਦ੍ਰ ਨੂੰ ਗੱਲ ਕੀਤੀ। ਸ਼ਤਕ੍ਰਤੁ, ਹੱਸਦੇ ਹੋਏ, ਉਸ ਨੂੰ ਇੰਝ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ: "ਹੇ ਇੰਦ੍ਰਾਣੀ, ਮੇਰੇ ਲਈ ਵ੍ਰਿਸ਼ਾਕਪੀ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕੋਈ ਆਸਰਾ ਨਹੀਂ। ਉਸ ਦਾ ਜਲ ਜਾਂ ਹੋਮ ਅਗਨਿ ਲਈ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪ੍ਰੀਤਮ ਹੈ। ਪਿਆਰੀ, ਮੈਂ ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਨਹੀਂ ਜਾਵਾਂਗਾ; ਤੇਰੇ ਹੀ ਨਾਮ ਦੀ ਸੌਂਹ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹਾਂ। ਇਸ ਲਈ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਸ਼ੱਕ ਨਾਲ ਨਾ ਬੋਲ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ।" "ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਪਿਆਰੀ ਹੈ, ਧਰਮ ਅਤੇ ਮੰਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਠਾ ਵਾਲੀ, ਮੇਰੀ ਸਾਥੀ, ਉੱਚ ਕੁਲ ਦੀ, ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਾਲੀ; ਹੋਰ ਕੌਣ ਮੇਰੇ ਲਈ ਪ੍ਰੀਤਮ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?" "ਇਸ ਲਈ, ਤੇਰੀ ਸਲਾਹ ਅਨੁਸਾਰ, ਮੈਂ ਗੰਗਾ, ਮਹਾਨ ਨਦੀ, ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਅਤੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਚਕਰਧਾਰੀ ਵਿਸ਼ਣੁ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ—" "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼ਿਵ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਾਕਪੀ, ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਦੋਸਤ, ਜੋ ਲੋਕਾਂ 'ਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮੈਨੂੰ ਮਿਲ ਗਿਆ।" "ਹੇ ਸੁਭਾਗੀ, ਮੈਂ ਦੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ; ਇਥੇ ਮੈਂ ਇੰਦ੍ਰ ਹਾਂ, ਅਡੋਲ—ਜਿੱਥੇ ਪਤਨੀ ਪਤੀ ਦੇ ਮਨ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਉਥੇ ਕੀ ਅਸੰਭਵ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?" "ਉਥੇ, ਮੋਖਸ਼ ਸਾਡੇ ਲਈ ਔਖਾ ਹੈ; ਪਰ, ਹੇ ਮੰਗਲਮਈ, ਤਿੰਨ ਪੁਰਸ਼ਾਰਥਾਂ 'ਚ, ਪਤਨੀ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਮਿਤ੍ਰ ਹੈ, ਜੋ ਦੋਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ।" "ਜੇਕਰ ਉਹ ਚੰਗੇ ਕੁਲ ਦੀ, ਮਿੱਠੀ ਬੋਲੀ ਵਾਲੀ, ਪਤੀ ਦੀ ਭਗਤ, ਸੁੰਦਰ, ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਪਰਿਪੂਰਨ, ਅਤੇ ਸੁਖ-ਦੁੱਖ 'ਚ ਸਮਾਨ ਹੈ—ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ 'ਚ ਉਸ ਲਈ ਕੀ ਅਸੰਭਵ ਹੈ?" "ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ, ਤੇਰੀ ਬੁਧੀ ਨਾਲ ਇਹ ਚੰਗੀ ਕਿਸਮਤ ਮੈਨੂੰ ਮਿਲੀ ਹੈ; ਜੋ ਤੂੰ ਕਿਹਾ, ਉਹ ਕਰਨਾ ਹੀ ਹੈ—ਮੇਰੇ ਲਈ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ।" "ਅਗਲੇ ਲੋਕ ਅਤੇ ਧਰਮ 'ਚ, ਸੱਚਾ ਪੁੱਤਰ ਬਰਾਬਰ ਹੋ ਸਕਦਾ; ਅਤੇ ਇਥੇ, ਦੁੱਖੀ ਮਨੁੱਖ ਲਈ, ਪਤਨੀ ਵਰਗਾ ਕੋਈ ਉਪਚਾਰ ਨਹੀਂ।" "ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਅਤੇ ਪਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਲਈ, ਗੰਗਾ ਵਰਗਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ; ਸੁਣ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਮੁਖ ਵਾਲੀ।" "ਧਰਮ, ਅਰਥ, ਕਾਮ ਅਤੇ ਮੋਖਸ਼ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਅਤੇ ਪਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਲਈ, ਇਥੇ ਸ਼ਿਵ-ਵਿਸ਼ਣੁ ਦੀ ਅਭੇਦ ਗਿਆਨ ਵਰਗਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ।" "ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਗੁਣਵਾਨੀ, ਤੇਰੀ ਸਮਝ ਨਾਲ, ਜੋ ਤੇਰੇ ਮਨ 'ਚ ਸੀ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਸ਼ਿਵ, ਵਿਸ਼ਣੁ ਅਤੇ ਗੰਗਾ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮਿਲ ਗਿਆ।" "ਮੇਰਾ ਇੰਦ੍ਰ ਦਾ ਅਹੁਦਾ ਹੁਣ ਪੱਕਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਮੈਂ ਸੋਚਦਾ ਹਾਂ, ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਦੋਸਤ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ; ਵ੍ਰਿਸ਼ਾਕਪੀ ਮੇਰਾ ਸਾਥੀ ਹੈ, ਜੋ ਪਾਣੀ 'ਚ ਜਨਮਿਆ ਸੀ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ।" "ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਪਿਆਰੀ ਮਿਤ੍ਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਰਹੀ ਹੈ; ਮੇਰੇ ਲਈ ਕੋਈ ਹੋਰ ਪ੍ਰੀਤਮ ਨਹੀਂ। ਤੀਰਥਾਂ 'ਚ ਗੌਤਮੀ ਗੰਗਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ; ਦੇਵਾਂ 'ਚ ਹਰੀ ਅਤੇ ਸ਼ੰਕਰ।" "ਇਸ ਲਈ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਜੋ ਚਾਹਿਆ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮਿਲ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਇਹ ਤੀਰਥ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ 'ਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਮੈਨੂੰ ਆਨੰਦ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।" "ਇਸ ਲਈ, ਮੈਂ ਇਹ ਮੰਗ ਸਭ ਦੇਵਾਂ ਤੋਂ ਕਰਾਂਗਾ; ਸਾਥੀ, ਗੰਗਾ, ਹਰੀ ਅਤੇ ਸ਼ੰਕਰ ਆਪਣੀ ਮੰਜ਼ੂਰੀ ਦੇਣ।" "ਇੰਦਰੈਸ਼ਵਰ ਅਤੇ ਅਬਜਕਾ, ਦੋ ਤੀਰਥਾਂ 'ਤੇ, ਦੇਵ ਮੌਜੂਦ ਹਨ; ਇੱਕ 'ਤੇ ਸ਼ੰਕਰ, ਦੂਜੇ 'ਤੇ ਜਨਾਰਦਨ।" "ਦੰਡਕ ਅਰਣ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਵਿਸ਼ਣੁ ਆਪ ਤ੍ਰਿਵਿਕਰਮ ਰੂਪ 'ਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ; ਅਤੇ ਇਥੇ ਦੇ ਤੀਰਥ ਸਭ ਪੂਣ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।" "ਇਥੇ, ਸਿਰਫ਼ ਇਸ਼ਨਾਨ ਨਾਲ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਪਾਪੀ ਵੀ ਮੁਕਤੀ ਪਾ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਪਾਪੀਆਂ ਪਾਪ ਤੋਂ ਛੁਟਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਧਰਮਵਾਨ ਵੀ ਮੋਖਸ਼ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।" "ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਮੁਕਤੀ ਪਿਤਰਾਂ, ਪੰਜ ਪੀੜੀਆਂ ਤੱਕ, ਮਿਲਦੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਜੋ ਇਥੇ ਮੰਗਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਤਿਲ ਵੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ—" "ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾਤਿਆਂ ਲਈ, ਉਹ ਅਖੂਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ, ਇੱਛਾ ਅਤੇ ਮੋਖਸ਼ ਦਿੰਦਾ; ਵਧੇਰੇ ਧਨ, ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ, ਲੰਬੀ ਉਮਰ, ਸਿਹਤ, ਅਤੇ ਪੂਣ ਵਧਦਾ ਹੈ।" "ਜੋ ਵਿਸ਼ਣੁ ਅਤੇ ਸ਼ੰਭੂ ਦੀ ਕਥਾ, ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਦੀ ਮੁਕਤੀ-ਦਾਇਕ ਸ਼ਕਤੀ, ਸੁਣਦੇ ਜਾਂ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਸ ਤੀਰਥ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਗਾਇਨ ਕਰਦੇ ਹਨ—" "ਉਹ ਪੂਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਥੇ ਹੀ, ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਣੁ ਦੀ ਯਾਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਸੰਯਮਿਤ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਅਤੇ ਮਨ ਵਾਲੇ, ਲਾਲਚ ਕਰਦੇ ਹਨ।" "ਦੇਵ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, 'ਇਹ ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇਗਾ।' ਗੌਤਮੀ ਦੇ ਉੱਤਰ ਕੰਢੇ, ਮੁਕਤੀ-ਦਾਇਕ ਤੀਰਥਾਂ 'ਚ—" "ਉਥੇ, ਸਤ ਹਜ਼ਾਰ ਤੀਰਥ ਹਨ, ਜੋ ਦੇਵਾਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਸਿੱਧਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸੇਵੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਐਸਾ ਹੀ, ਦੱਖਣ ਕੰਢੇ 'ਤੇ, ਠੀਕ ਗਿਆਰਾਂ ਤੀਰਥ ਹਨ।" "ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਅਬਜਕਾ ਗੋਦਾਵਰੀ ਦਾ ਹਿਰਦਾ ਹੈ, ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਨੁ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਸਥਾਨ।" "ਤੀਰਥ ਜੋ ਆਪਸਤੰਬਾ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ 'ਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਸਿਰਫ਼ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਵੀ, ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।" "ਆਪਸਤੰਬਾ, ਵੱਡਾ ਰਿਸ਼ੀ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਵਾਲਾ, ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਅਕਸ਼ਸੂਤਰਾ ਸੀ, ਜੋ ਪਤੀ ਦੀ ਸੇਵਾ 'ਚ ਨਿਸ਼ਠਾ ਵਾਲੀ ਸੀ।" "ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਗਿਆਨਵਾਨ, ਕਾਰਕੀ, ਸੀ; ਉਸ ਦੇ ਆਸ਼੍ਰਮ 'ਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਿਸ਼ੀ ਅਗਸਤਿਆ ਆਏ।" "ਅਗਸਤਿਆ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਆਪਸਤੰਬਾ, ਆਪਣੇ ਸ਼ਿਸ਼ਿਆਂ ਸਮੇਤ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗੇ—" "ਹੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਤਿੰਨ ਦੇਵਾਂ 'ਚੋਂ ਕਿਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ? ਕਿਸ ਤੋਂ ਭੋਗ ਅਤੇ ਮੋਖਸ਼ ਮਿਲਦੇ ਹਨ? ਅਤੇ ਕੌਣ ਆਦਿ ਰਹਿਤ ਹੈ?" "ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਕੌਣ ਅਨੰਤ ਹੈ, ਦੇਵਾਂ ਦਾ ਦੇਵ? ਕਿਹੜਾ ਦੇਵਤਾ ਯਜਨਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ? ਕਿਹੜਾ ਵੈਦਾਂ 'ਚ ਸਤਕਾਰੀ ਹੈ? ਹੇ ਮਹਾਨ ਅਗਸਤਿਆ, ਮੇਰੀ ਇਹ ਸ਼ੰਕਾ ਦੂਰ ਕਰੋ।" "ਧਰਮ, ਅਰਥ, ਕਾਮ ਅਤੇ ਮੋਖਸ਼ ਲਈ ਅਧਿਕਾਰ ਸ਼ਾਸਤਰ ਹੈ; ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਚ, ਵੈਦਿਕ ਸ਼ਾਸਤਰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਕਥਾ, ਸ਼ਿਵ, ਵਿਸ਼ਣੁ, ਗੰਗਾ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਾਕਪੀ, ਇੰਦ੍ਰ, ਅਤੇ ਆਪਸਤੰਬਾ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਬੁਧੀ ਅਤੇ ਉੱਤਰਾਂ ਨਾਲ, ਪਿਆਰ, ਭਗਤੀ, ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਦੀ ਲੜੀ 'ਚ ਵਹਿ ਰਹੀ ਹੈ।