ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਗੁਹਿੜ ਵਿਚ, ਡੰਡਕ ਅਰਣਯ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿਚ, ਗੰਗਾ ਜੀ ਵੱਸਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਪਾਲਣਹਾਰ ਹਨ। ਉਥੇ, ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨ ਦੀ ਸਿਫਾਰਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਜੀ, ਜੋ ਦੁੱਖੀ ਅਤੇ ਪੀੜਤ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪੀੜਾ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸਮੁੰਦਰ ਵਰਗੇ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਰਹੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਮਹਾਨ ਆਸਰਾ ਹਨ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰੀਦੀ ਜਾਵੇ। ਇਸ ਜਗਤ ਵਿਚ ਹਰਾ, ਹਰੀ ਜਾਂ ਗੰਗਾ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਆਸਰਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਸਾਰੀ ਲਗਨ ਅਤੇ ਯਤਨ ਨਾਲ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਭਗਤੀ, ਸਤੁਤੀ ਅਤੇ ਤਪਸਿਆ ਨਾਲ, ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰੋ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ ਮੰਗਲ ਮਿਲੇਗਾ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਕਰਮ ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਸਦਾ ਆਮ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਉਹ ਸੌ ਗੁਣਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਅਖੂਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਪਤਨੀ ਹੀ ਪੁਰਸ਼ ਦੀ ਸਾਥਣੀ ਹੈ; ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਬਿਨਾ ਸਫਲਤਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਕਰਮ ਇਕੱਲਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅੱਧਾ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਜਦ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਵਧੀਆ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਇਹ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝ ਲਵੋ ਕਿ ਪਤਨੀ ਆਪਣੀ ਅੱਧੀ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਡੰਡਕ ਅਰਣਯ ਵਿੱਚ, ਉੱਤਮ ਨਦੀ ਗੌਤਮੀ ਵੱਸਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਗੌਤਮੀ ਨਦੀ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰੇ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਉਥੇ ਚਲੋ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਫਲ ਵਾਲੇ ਪੁੰਨ ਕਰਮ ਕਰੋ। ਫਿਰ, ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਮਿਲੇਗੀ। ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ “ਜੈ ਹੋਵੇ” ਆਖ ਕੇ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ, ਸ਼ਤਕ੍ਰਤੁ ਗੰਗਾ ਜੀ ਕੋਲ ਗਿਆ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਪਾਲਣਹਾਰ ਅਤੇ “ਗੌਤਮੀ” ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਹਰਿ ਜੀ ਵੀ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਡੰਡਕ ਅਰਣਯ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਸ਼ੰਭੂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਤਪਸਿਆ ਕਰਨ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕੀਤਾ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਜੋੜੇ ਹੱਥ ਖੜਾ ਹੋਇਆ। ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੂੰ ਆਸਰਾ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਸਤੁਤੀ ਉਚਾਰੀ: “ਪਿਨਾਕਪਾਣੀ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਚਲਦੇ-ਫਿਰਦੇ ਤੇ ਅਚਲ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ, ਪਾਲਣਾ ਅਤੇ ਸੰਹਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਅਦਵੈਤ, ਸੁਤੰਤਰ, ਅਤੇ ਆਨੰਦ ਸਰੂਪ ਹਨ, ਉਹ ਸਾਡੇ ਉੱਤੇ ਕ੍ਰਿਪਾ ਕਰਨ।” “ਸਨਕ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬੜੇ ਰਿਸ਼ੀ ਵੀ, ਜੋ ਵੇਦਾਂਤ ਦੇ ਭੇਦ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਸਦੀ ਅਸਲੀ ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਸਕੇ; ਉਹ ਪਾਰਵਤੀਪਤੀ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਵਾਂਛਿਤ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੇਰੀ ਅਗਿਆਨਤਾ ਦੂਰ ਕਰਨ।” “ਜਦੋਂ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੋਈ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਡਰਾਉਣੀ ਸਿਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਖਾਂ ਨਾਲ ਕੱਟ ਕੇ ਫੈਂਕ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ; ਉਸ ਕਰਮ ਤੋਂ ਧਰਮ, ਅਰਥ ਅਤੇ ਕਾਮ ਦੇ ਤਿੰਨ ਲਕਸ਼ ਬਣੇ। ਫਿਰ ਪਾਪ, ਗਰੀਬੀ, ਲੋਭ, ਮੋਹ ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਲਗਾਤਾਰ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਦੁਖ ਰੂਪ ਹੋ ਕੇ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਗਏ।” ਇਹ ਸਭ ਦੇਖ ਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਡਰ ਗਏ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: “ਸੰਸਾਰ ਡੁੱਬ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਇਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ, ਹੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮਾਂ, ਉਮਾ, ਸਭ ਦੀ ਸ਼ਰਣ, ਮੰਗਲਮਈ ਅਤੇ ਦਯਾਲੂ!” “ਹੇ ਵਿਸ਼ਵ ਦੀ ਨੀਵ, ਵਰਦਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲੀ, ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੋ! ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਭੋਗ, ਧਿਆਨ, ਮੋਖ, ਸਵਾਹਾ ਅਤੇ ਸਵਧਾ, ਮੰਗਲ, ਆਦਿ-ਸਿਧੀ, ਵਾਣੀ, ਗਿਆਨ, ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਅਤੇ ਅਮਰਤਾ ਹੋ।” “ਤੁਸੀਂ ਗਿਆਨ ਆਦਿ ਰੂਪ ਹੋ ਕੇ ਮੇਰੇ ਆਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹੋ; ਤੁਹਾਡੇ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਤਿੰਨ ਲੋਕ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਹਾਡੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ਅਨੋਖੀ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਹੈ।” ਹਰਿ ਵਲੋਂ ਐਸਾ ਸਤਿਕਾਰ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ, ਜੋ ਭਾਵਾ ਦੇ ਅਰਧ ਅੰਗ ਨਾਲ ਲੱਗੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਗੂੜ੍ਹੀ ਗੱਲਬਾਤ ਅਤੇ ਮਿਲਾਪ ਵਿਚ ਥੱਕ ਗਈ, ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਉਂਗਲਾਂ ਤੋਂ ਪਸੀਨੇ ਦੇ ਬੂੰਦਾਂ ਛਿੜਕੀਆਂ। ਉਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਧਰਮ, ਫਿਰ ਲਕਸ਼ਮੀ, ਫਿਰ ਦਾਨ, ਚੰਗੀ ਵਰਖਾ, ਉੱਤਮ ਗੁਣ, ਪਾਣੀ, ਅਨਾਜ, ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਫਲ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਮੰਗਲਮਈ ਵਸਤੂਆਂ, ਸੁੰਦਰਤਾ, ਸੋਹਣੇ ਵਸਤ੍ਰ, ਪ੍ਰੇਮ ਦੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ, ਮਹਾਨ ਔਸ਼ਧੀਆਂ, ਨਾਚ, ਗੀਤ, ਅੰਮ੍ਰਿਤ, ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਗਿਆਨ, ਵੇਦ ਅਤੇ ਸਮ੍ਰਿਤੀਆਂ, ਨੈਤਿਕਤਾ, ਖਾਣ-ਪੀਣ—all ਇਹ ਸਭ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਹਥਿਆਰ, ਵਿਦਿਆਵਾਂ, ਘਰ ਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ, ਅਸਤਰ-ਸ਼ਸਤਰ, ਤੀਰਥ, ਜੰਗਲ, ਯਜ੍ਯ, ਦਾਨ, ਮੰਗਲਮਈ ਕਰਮ, ਵਾਹਨ, ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਗਹਿਣੇ ਤੇ ਆਸਨ ਵੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਭਾਵਾ ਦੇ ਅੰਗ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ-ਪੂਰਨ ਮਿਲਾਪ, ਮਿੱਠੀ ਗੱਲਬਾਤ ਅਤੇ ਹੌਲੀ ਹਾਸੇ ਨਾਲ, ਸਾਰੇ ਚਲਦੇ-ਫਿਰਦੇ ਤੇ ਅਚਲ ਜੀਵ ਜਨਮੇ, ਅਤੇ ਉਥੋਂ ਹੀ ਪਾਪ ਰਹਿਤ ਵਸਤੂਆਂ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ। ਖੁਸ਼ੀ, ਵਧਾਈ ਅਤੇ ਸਦੀਵੀ ਭਲਾਈ, ਤੇਰੀ ਕੁਦਰਤ ਤੋਂ ਚਮਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਹੇ ਮਾਤਾ; ਇਸ ਲਈ, ਮੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ, ਮੈਂ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸੰਕਟਾਂ ਤੋਂ ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹਾਂ। ਕੁਝ ਲੋਕ ਤਰਕਾਂ ਵਿੱਚ ਉਲਝ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਕੁਝ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਮੈਂ ਉਸ ਸੁੰਦਰ ਅਦਵੈਤ ਰੂਪ ਸ਼ਿਵ-ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਜਦ ਉਹ ਐਸਾ ਗੁਣਗਾਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਉਸਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਗਏ। ਫਿਰ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਹੇ ਹਰਿ, ਤੂੰ ਕਿਹੜਾ ਵਰ ਮੰਗਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ? ਆਪਣੀ ਸਰਵੋੱਚ ਇੱਛਾ ਦੱਸ।” ਹਰਿ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਮੇਰਾ ਦੁਸ਼ਮਣ ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸੀ, ਉਹ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਸ਼ਨੀ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਬਾਂਧ ਕੇ, ਵਧੇਰੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਹੇਠਾਂ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਦੇ ਬੋਲਾਂ ਅਤੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਮੈਂ ਘਾਇਲ ਹੋਇਆ; ਉਸ ਦੀ ਨਾਸ਼ ਲਈ ਹੀ ਮੈਂ ਇਹ ਕਰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਵਿਸ਼ਵਪਤੀ, ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ ਦੇ।” “ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ, ਜੋ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰੇ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਜੋ ਕੁਝ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਾਸ਼ ਵਾਸਤੇ ਲੋੜੀਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਹਾਰ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਇਹੀ ਚੰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਾਸ਼ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮੁੜ ਮੈਨੂੰ ਯਸ਼ ਅਤੇ ਜਿੱਤ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਮਿਲੇ।” ਤਦ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੇ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਤੇਰਾ ਦੁਸ਼ਮਣ ਸਿਰਫ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਮਰ ਸਕਦਾ। ਇਸ ਲਈ, ਤੂੰ ਵੀ ਵਿਸ਼ਨੂ, ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਹਰੀ ਦੇ ਨਾਲ—” “—ਪੌਲੋਮੀ ਸਮੇਤ, ਜਨਾਰਦਨ, ਨਾਰਾਇਣ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਇੱਕੋ ਆਸਰਾ ਹੈ, ਦੀ ਅਟੱਲ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰੋ।” “ਤਾਂ, ਤੈਨੂੰ ਮੇਰੇ ਅਤੇ ਹਰੀ ਵਲੋਂ, ਜੋ ਕੁਝ ਪ੍ਰੀਤਿਕਰ ਹੈ, ਉਹ ਮਿਲੇਗਾ।” ਫਿਰ, ਮਹਾਨ ਮਹੇਸ਼ਵਰ, ਮੁੱਖ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕਰਤਾ, ਮੁੜ ਬੋਲੇ: “ਮੰਤਰ, ਤਪਸਿਆ ਜਾਂ ਯੋਗ ਦੀ ਅਭਿਆਸ—ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਇਹ ਸੰਗਮ ਤੇ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਥੇ ਸਫਲਤਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਰਿਸ਼ੀ ਜਾਣਦੇ ਹਨ।” “ਫਿਰ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਗੌਤਮੀ ਅਤੇ ਸਿੰਧੂ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਸੰਗਮ ਤੇ, ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਗੁਫਾਵਾਂ ਵਿਚ ਜਾਂ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਤੇ, ਇਹ ਹੋਰ ਵਧੇਰੇ ਫਲਦਾਇਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।” “ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜੇਕਰ ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਮੁਕੁੰਦ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਐਸਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਗੰਗਾ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ, ਆਪਸਤੰਬ, ਜੋ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਹਨ, ਉਥੇ ਵੱਸਦੇ ਸਨ।” “ਮੈਂ ਵੀ ਉਥੇ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਹੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਮਾਰਨ ਵਾਲੇ। ਇਸ ਲਈ, ਤੂੰ ਵੀ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਗਦਾਧਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰ।” ਆਪਸਤੰਬ ਦੇ ਨਾਲ, ਗੰਗਾ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ, ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਸੰਗਮ ਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ।