ਇੱਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਭਰਗੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਮਹਾਨ ਮਹਾਰਥੀ ਰੁਚੀਕ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਸੁਰ ਗਾਧੀ ਨੂੰ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮ ਲਵੇਗਾ ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਕਸ਼ਤਰੀਆਂ ਲਈ ਅਜੇਤ ਰਹੇਗਾ ਅਤੇ ਅੱਗੇ ਵਧ ਕੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਸ਼ਤਰੀਆਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰੇਗਾ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰੁਚੀਕ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸਤ੍ਯਵਤੀ ਨੂੰ ਵੀ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਇੱਕ ਸਥਿਰ, ਤਪਸਵੀ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮ ਲਵੇਗਾ। ਇਹ ਸਭ ਦੱਸਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਰੁਚੀਕ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਦੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਵਨ ਦੀਆਂ ਆਹੁਤੀਆਂ ਦਿੱਤੀਆਂ—ਇੱਕ ਆਪਣੇ ਲਈ, ਦੂਜੀ ਆਪਣੇ ਸਸੁਰਾਲੀਆਂ ਲਈ। ਰੁਚੀਕ, ਜੋ ਸਦਾ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਉਧਰ, ਗਾਧੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਰੁਚੀਕ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚੇ। ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਗਾਧੀ ਆਪਣੀ ਧੀ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਆਇਆ। ਉਸ ਵੇਲੇ, ਸਤ੍ਯਵਤੀ ਨੇ ਰੁਚੀਕ ਤੋਂ ਦੋ ਆਹੁਤੀਆਂ ਲੈ ਲਈਆਂ। ਸਤ੍ਯਵਤੀ ਨੇ ਉਹ ਆਹੁਤੀਆਂ ਬੜੀ ਸੰਭਾਲ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀਆਂ, ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਨੇ, ਦੇਵਤਾਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ, ਆਪਣੀ ਆਹੁਤੀ ਆਪਣੀ ਧੀ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਆਹੁਤੀਆਂ ਅਣਜਾਣੇ ਹੀ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਸਤ੍ਯਵਤੀ ਨੇ ਉਹ ਆਹੁਤੀ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਧਾਰ ਲੈ ਲਈ ਜੋ ਕਸ਼ਤਰੀਆਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸੀ। ਉਹ ਆਹੁਤੀ ਉਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਦਹਕਦੀ, ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਵਿਚ ਵੱਸ ਗਈ। ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ, ਰੁਚੀਕ ਨੇ ਯੋਗ ਬਲ ਨਾਲ ਆ ਕੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸੋਹਣੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ, ਤੇਰੀ ਮਾਂ ਨੇ ਆਹੁਤੀਆਂ ਦੇ ਬਦਲੇ ਨਾਲ ਤੈਨੂੰ ਠੱਗ ਲਿਆ ਹੈ। ਹੁਣ ਤੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਬੜਾ ਕਰੂੜ, ਭਿਆਨਕ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਪਰ ਉਸ ਦਾ ਭਰਾ ਤਪਸਵੀ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਣ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਸਾਰਾ ਬ੍ਰਹਮ ਉਸ ਵਿਚ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਤ੍ਯਵਤੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਮਨਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, "ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਤੁਹਾਡੇ ਵਾਂਗ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿਚ ਨਿਕੰਮਾ ਨਾ ਹੋਵੇ।" ਰੁਚੀਕ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਇਹ ਮੇਰੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਪਰ ਹੁਣ ਜੋ ਹੋਇਆ, ਸੋ ਹੋਇਆ। ਤੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਮਾਂ-ਪਿਉ ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਤਿੱਖਾ ਤੇ ਕਰੂੜ ਹੋਵੇਗਾ।" ਸਤ੍ਯਵਤੀ ਨੇ ਫਿਰ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਮੁਨੀ, ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਚਾਹੋ ਤਾਂ ਸੰਸਾਰ ਰਚ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਫਿਰ ਇਕ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਕੀ ਗੱਲ ਹੈ? ਮੈਨੂੰ ਇੱਕ ਸ਼ਾਂਤ, ਸਿੱਧਾ ਪੁੱਤਰ ਦਿਓ; ਉਹ ਮੇਰਾ ਤੇ ਤੁਹਾਡਾ ਪੁੱਤਰ ਹੋਵੇ।" ਜੇ ਹੋਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ, ਤਾਂ ਰੁਚੀਕ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਦੇ ਫਲ ਵਜੋਂ ਇਹ ਵਰ ਦਿੱਤਾ। "ਮੇਰੇ ਲਈ ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਪੌਤਰ ਵਿਚ ਕੋਈ ਫਰਕ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਆਖਿਆ, ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਤ੍ਯਵਤੀ ਨੇ ਭਰਗੁ ਵੰਸ਼ ਵਿਚ ਇਕ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ—ਜਮਦਗਨੀ—ਜੋ ਤਪਸਿਆ, ਸਯਾਮਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਜਮਦਗਨੀ, ਭਰਗੁ ਵੰਸ਼ ਵਿਚ ਜਨਮਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਸਤ੍ਯਵਤੀ ਸੀ, ਜੋ ਸੱਚ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੀ ਪੂਰੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਸਤ੍ਯਵਤੀ ਹੀ ਆਗੇ ਚਲ ਕੇ ਮਹਾਨ ਦਰਿਆ "ਕੌਸ਼ਿਕੀ" ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਈ। ਇਸੇ ਸਮੇਂ, ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਰਾਜਾ ਰੇਣੁ ਦੀ ਧੀ ਕਾਮਲੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਰੇਣੁਕਾ ਵੀ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਵਿਚ ਤਪੱਸਿਆ ਤੇ ਗਿਆਨ ਸੀ। ਰੁਚੀਕ ਨੇ ਰੇਣੁਕਾ ਵਿਚ ਜਮਦਗਨਿਆ ਨਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਤਿੱਖਾ, ਸਭ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਦਾ ਗਿਆਤਾ ਤੇ ਧਨੁਰਵਿਦਿਆ ਦਾ ਮਾਹਰ ਸੀ। ਇਹੀ ਜਮਦਗਨੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ ਸੀ—ਕਸ਼ਤਰੀਆਂ ਦਾ ਸੰਘਾਰਕ, ਜੋ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਦਹਕਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰੁਚੀਕ ਤੇ ਸਤ੍ਯਵਤੀ ਦੇ ਘਰ, ਔਰਵ ਵੰਸ਼ ਵਿਚ, ਮਹਾਨ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮੇ। ਜਮਦਗਨੀ ਤਪੱਸਿਆ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਜਨਮਿਆ, ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿਚ ਅੱਗੇ। ਉਸ ਦੇ ਭਰਾ ਸੁਨਹਸ਼ੇਫਾ ਮੱਧਲੇ ਤੇ ਸੁਨਹਪੁੱਚਾ ਛੋਟੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ। ਗਾਧੀ, ਕੁਸ਼ਿਕ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਨੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਤਪੱਸਿਆ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਮਾਨ ਦਰਜਾ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਿਆ। ਉਹ ਧਰਮੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਵਿਸ਼ਵਰਥਾ ਨਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਰਗੁ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਕਉਸ਼ਿਕ ਵੰਸ਼ ਵਿਚ ਇਕ ਵਾਧੂ ਜਨਮਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਵੰਸ਼ ਵਧਿਆ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿਚ ਦੇਵਰਥਾ ਆਦਿ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਦੇਵਰਥਾ ਤੇ ਕਾਟੀ ਤੋਂ ਕਾਟਿਆਨ ਵੰਸ਼ ਚਲਿਆ। ਸ਼ਾਲਵਤੀ ਵਿਚ ਹਿਰਣਯਾਕਸ਼ ਜਨਮਿਆ, ਫਿਰ ਰੇਣੁ ਤੇ ਰੇਣੁਕਾ; ਸੰਕ੍ਰਿਤੀ, ਗਾਲਵ ਤੇ ਮੁਦਗਲ ਵੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ। ਮਧੁਛੰਦ, ਜਯਾ, ਦੇਵਲ, ਅਸ਼ਟਕ, ਕੱਛਪ ਤੇ ਹਰੀਤਾ—ਇਹ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ। ਕਉਸ਼ਿਕ ਵੰਸ਼ ਦੀਆਂ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀਆਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ; ਪਾਣਿਨੀ, ਬਭ੍ਰਵ ਅਤੇ ਜੋ ਧਿਆਨ ਤੇ ਪਾਠ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ। ਪਾਰਥਿਵ, ਦੇਵਰਥ, ਸ਼ਾਲੰਕਾਇਨ, ਬਸ਼ਕਲ, ਲੋਹਿਤ, ਯਮਦੂਤ ਤੇ ਕਰੁਸ਼ਕ ਵੀ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪੌਰਵ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਕਉਸ਼ਿਕ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜਾਂ ਵਿਚ ਬ੍ਰਹਮਕਸ਼ਤਰੀ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਸੰਬੰਧਤਾ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿਚ ਸੁਨਹਸ਼ੇਫਾ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ; ਮਹਾਨ ਭਾਰਗਵ ਨੇ ਕਉਸ਼ਿਕ ਰਿਸ਼ੀ ਦਾ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਿਆ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੁਨਹਸ਼ੇਫਾ ਸੀ, ਜੋ ਹਰਿਦਸ਼ਵਾ ਦੇ ਯਜਨ ਵਿਚ ਯਜਨ ਪਸ਼ੂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਸੁਨਹਸ਼ੇਫਾ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ; ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਦੇਵਰਥਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ। ਦੇਵਰਥਾ ਆਦਿ, ਕੁੱਲ ਸੱਤ ਪੁੱਤਰ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੇ ਹਨ। ਡ੍ਰਿਸ਼ਦਵਤੀ ਅਤੇ ਅਸ਼ਟਕ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵੀ ਵੈਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਹਨ। ਲੌਹੀ ਅਸ਼ਟਕ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਤੇ ਜਹਨੂ ਵੰਸ਼ ਵੀ ਇੱਥੇ ਵਰਣਿਆ ਗਿਆ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਮਹਾਨ ਆਯੋ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਾਂਗਾ। ਆਯੋ ਦੇ ਪੰਜ ਪੁੱਤਰ ਸਨ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਤੇ ਰਥਯੋਧਾ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਪ੍ਰਭਾ ਸੀ, ਜੋ ਸਵਰਭਾਨੂ ਦੀ ਧੀ ਸੀ। ਪਹਿਲਾਂ ਨਹੁਸ਼ਾ ਜਨਮਿਆ, ਫਿਰ ਵ੍ਰਿਦਧਸ਼ਰਮਾ, ਫਿਰ ਰੰਭਾ, ਰਾਜੀ ਤੇ ਅਨੇਨਾ। ਇਹ ਪੰਜੋਂ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਏ। ਰਾਜੀ ਨੇ ਇੱਥੇ ਪੰਜ ਸੌ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮਾਏ; ਇਹ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਇੰਦਰ ਲਈ ਭੀ ਡਰ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਿਆ—ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਹ ਕਸ਼ਤਰੀ ਵੰਸ਼ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਇਆ।