ਪਾਣੀ ਅੱਗ ਦਾ ਸਰੋਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਹੀ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ, ਅੱਗ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੋਵੇਂ ਲਈ ਪਾਣੀ ਅਤਿ ਜਰੂਰੀ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਪਾਣੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਥੇ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਕਰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਯੋਗ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਦ ਤੱਕ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ, ਅਪਵਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਮਲਿਨ ਮਨੁੱਖ ਕਰਮ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਜੋ ਵਿਦਵਾਨ ਵਿਦਿਆਵਾਨ ਪੁਰਸ਼ ਠੰਡੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਆਸਥਾ ਦੇ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹੀ ਪਵਿਤ੍ਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਕਰਕੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ, ਮਾਤਾ ਵਾਂਗ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਾਤਾ ਵਾਂਗ, ਪਾਣੀ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਅੱਗ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ। ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਿਦਵਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਪਾਣੀ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ। ਨਾਰਦ ਜੀ, ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਘਟਨਾ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਹੋਈ, ਉਹ ਥਾਂ ਤਪੱਸਿਆ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਕਹਾਇਆ, ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਸਭਾ ਦਾ ਸਥਾਨ ਵੀ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ। ਉਹ ਥਾਂ ਅੱਗ ਦਾ ਤੀਰਥ ਵੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਾਰਸਵਤ ਤੀਰਥ ਵੀ; ਉਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਅਤੇ ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੁਭਾਗ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ ਚੌਦਾਂ ਸੋ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਅਤੇ ਦਾਨ ਕਰਕੇ ਸੁਵਰਗ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਉਥੇ, ਜਿੱਥੇ ਸਾਰਸਵਤੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਕੀਤੇ, ਗੰਗਾ ਵੀ ਆ ਮਿਲੀ; ਉਸ ਸੰਗਮ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਨਾ ਕਿਸੇ ਦੇ ਵੱਸ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ। ਗੰਗਾ ਦੇ ਉੱਤਰ ਤਟ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਥਾਂ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੇਵਤੀਰਥ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ, ਜੋ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਥੇ ਇੱਕ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਅਰਸ਼ਟੀਸ਼ੇਣ ਸੀ, ਜੋ ਸਭ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ; ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਜਯਾ ਸੀ, ਜੋ ਲਕਸ਼ਮੀ ਵਾਂਗ ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਗੁਣਵਤੀ ਸੀ। ਰਾਜਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਭਰਾ ਸੀ, ਜੋ ਬੁਧੀਮਾਨ, ਪਿਤਾ ਦੇ ਭਗਤ, ਧਨੁਰਵਿਦਿਆ ਅਤੇ ਵੈਦਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਅਤੇ ਸਭ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੀਂ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸੁਪ੍ਰਭਾ ਸੀ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਫਿਰ ਰਾਜਾ ਅਰਸ਼ਟੀਸ਼ੇਣ ਨੇ ਰਾਜ ਭਰਾ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤਾ। ਮੁੱਖ ਪੁਜਾਰੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਉਤਸਵ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ; ਫਿਰ, ਸਾਰਸਵਤੀ ਦੇ ਤਟ ਤੇ, ਉਸ ਨੇ ਘੋੜੇ ਦੇ ਯਜਨ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕੀਤੀ। ਵੈਦਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਵਾਲੇ ਮੁੱਖ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਹ ਰਾਜਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਅੱਗ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸੰਸਕਾਰਿਤ ਹੋਇਆ। ਪਰ ਮਿਥੁਰ, ਦਾਨਵਾਂ ਦਾ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਪਰ ਦੁਰਾਚਾਰੀ ਰਾਜਾ, ਆਇਆ ਅਤੇ ਰਾਜਾ, ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਪੁਜਾਰੀ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਯਜਨ ਵਿਘਨ ਕਰਕੇ ਲੈ ਗਿਆ। ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਪਾਤਾਲ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਲੈ ਗਿਆ; ਜਦ ਰਾਜਾ ਪਤਾਲ ਲੈ ਗਿਆ ਅਤੇ ਯਜਨ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ, ਤਦ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਸਭ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਥਾਂ ਚਲੇ ਗਏ। ਪਰ ਪੁਜਾਰੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਦੇਵਾਪੀ, ਰਾਜਾ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹਿ ਗਿਆ। ਦੇਵਾਪੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਪਰ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਨਹੀਂ; ਉਹ ਹੈਰਾਨ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਮਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਮਾਂ, ਪਿਤਾ ਕਿੱਥੇ ਗਿਆ? ਮੈਂ ਪਿਤਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਜੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਸਚ ਦੱਸੋ।" "ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨਹੀਂ, ਜਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੰਦਾ ਕਰਮ ਕੀਤਾ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਜਿੰਦਗੀ 'ਤੇ ਤਿਆਗ!" "ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਦੱਸੋ ਨਾ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਪਾਣੀ ਜਾਂ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਕੂਦ ਜਾਵਾਂਗਾ।" ਫਿਰ ਮਾਂ, ਜੋ ਰਾਜਾ ਦੀ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਪੁਜਾਰੀ ਦੀ ਘਰਵਾਲੀ ਸੀ, ਨੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ, "ਤੇਰਾ ਪਿਤਾ, ਰਾਜਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਦਾਨਵ ਪਤਾਲ ਲੈ ਗਿਆ।" "ਕਿੱਥੇ ਲੈ ਗਿਆ, ਕੌਣ ਲੈ ਗਿਆ, ਕਿਵੇਂ ਲੈ ਗਿਆ, ਤੇ ਕਿਸ ਕਾਰਨ? ਕਿਸ ਨੇ ਵੇਖਿਆ? ਦਾਨਵ ਦਾ ਥਾਂ ਦੱਸੋ।" "ਜਦ ਰਾਜਾ, ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਪੁਜਾਰੀ ਨਾਲ ਯਜਨ ਮੰਡਪ ਵਿੱਚ ਸੰਸਕਾਰਿਤ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਦ ਦੈਤ ਮਿਥੁਰ ਨੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸਭਾ, ਅੱਗ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾਲ ਲੈ ਗਿਆ।" ਮਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੇਵਾਪੀ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਹੁਣ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ: "ਕੀ ਮੈਂ ਦੇਵਤੇ, ਅੱਗ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜਾਂ ਅਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਲੱਭਾਂ?" "ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹੀ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਲੱਭਾਂਗਾ, ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਨਹੀਂ—ਇਹ ਮੇਰਾ ਨਿਸਚਯ ਹੈ।" ਐਸਾ ਨਿਸਚਯ ਕਰਕੇ, ਦੇਵਾਪੀ ਨੇ ਭਰਾ, ਰਾਜਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਤਪ, ਬ੍ਰਹਮਚਰਯ, ਵ੍ਰਤ ਅਤੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਪਤਾਲ ਲੈ ਗਏ ਸਭ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲਿਆਉਣਾ ਹੈ।" "ਜਦ ਕੋਈ ਭਿਆਨਕ ਹਾਰ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤੇ ਕੋਈ ਉਪਰਾਲਾ ਨਾ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਐਸੇ ਨਿਕੰਮਿਆਂ ਦੀ ਜਿੰਦਗੀ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਦੀ ਨਹੀਂ।" "ਤੂੰ ਪੂਰੀ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਰਾਜ ਕਰ, ਅਰਸ਼ਟੀਸ਼ੇਣ ਵਾਂਗ; ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਤੂੰ ਰਾਜਾ ਵਾਂਗ ਰੱਖੀਂ, ਜਦ ਤਕ ਮੈਂ ਵਾਪਸ ਆਵਾਂ, ਤੇ ਜਦ ਮੇਰਾ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਮੈਨੂੰ ਜਾਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦੇਵੀਂ, ਭਰਾ।" ਭਰਾ ਨੇ ਦੇਵਾਪੀ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਚਾਰਿਆ। "ਸਫਲਤਾ ਹਾਸਲ ਕਰ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਜਾ, ਤੇ ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰ।" ਫਿਰ ਦੇਵਾਪੀ, ਅਮਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਧਿਆਨ-ਧਾਰਨਾ ਵਿੱਚ ਲੱਗ ਕੇ, ਉਤਸਵ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਲੱਭਿਆ, ਅਤੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਹਰ ਇੱਕ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਬਚਨ ਕਹੇ: "ਤੁਸੀਂ ਸਭ, ਯਜਨ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ, ਸੰਸਕਾਰਿਤ ਰਾਜਾ, ਮੁੱਖ ਪੁਜਾਰੀ ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦੀ ਵੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ।" "ਜੇ ਤੁਹਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਦੈਤ ਰਾਜਾ ਯਜਨ ਨਸ਼ਟ ਕਰਕੇ, ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਂਦਾ, ਤਾਂ ਇਹ ਠੀਕ ਨਹੀਂ।" "ਫਿਰ ਵੀ, ਮੈਂ ਸੋਚਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਵਾਪਸ ਲਿਆਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ, ਤੁਸੀਂ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਹੱਕਦਾਰ ਹੋਵੋਗੇ।" "ਯਜਨ ਵਿੱਚ, ਪਹਿਲਾਂ ਅੱਗ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਅੱਗ ਹੀ ਇੱਥੇ ਦੇਵਤਾ ਹੈ; ਅਸੀਂ ਅੱਗ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਾਂ, ਇਸ ਲਈ ਸਾਨੂੰ ਹੋਰ ਨਹੀਂ ਪਤਾ।" "ਅੱਗ ਹੀ ਦਾਤਾ, ਭੋਗਤਾ, ਲੈਣ ਵਾਲਾ, ਕਰਤਾ ਅਤੇ ਹਵਨ ਲੈ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।" "ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਦੇਵਾਪੀ ਨੇ ਜਾਤਵੇਦਸ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਅੱਗ ਨੂੰ ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ।" "ਜਿਵੇਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੈਂ ਵੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਹਵਨ ਲਈ ਸਮਗਰੀ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ, ਤੇ ਦੇਵਤੇ ਭੋਗਤਾ ਅਤੇ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ।" "ਮੈਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਹਵਨ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦਿਆਂਗਾ; ਇਹ ਮੇਰੀ ਗਲਤੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਕੋਲ ਜਾਓ।" ਦੇਵਾਪੀ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਬਚਨ, ਅੱਗ ਦੇ ਬਚਨ ਅਤੇ ਸ਼ਾਪ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੁਣਾਇਆ।