ਇੱਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਅਗਨੀ ਦੇ ਹਥਿਆਰ ਦਾ ਖਤਰਾ ਆਇਆ, ਕਬੂਤਰ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੇ ਬੜੀ ਨਮਰਤਾ ਅਤੇ ਸੱਚਾਈ ਨਾਲ ਅਰਦਾਸ ਕੀਤੀ, “ਹੇ ਜਾਤਵੇਦਸ, ਹੇ ਹਵਨ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਇਹ ਹਥਿਆਰ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਆ ਜਾਵੇ, ਮੇਰੇ ਪਤੀ ਜਾਂ ਪੁੱਤਰਾਂ ਉੱਤੇ ਨਾ ਆਵੇ। ਤੁਸੀਂ ਸੱਚੇ ਹੋ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੀ ਹਾਂ।” ਅਗਨੀ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤੀ-ਵ੍ਰਤਾ ਭਾਵਨਾ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਠਾ ਵੇਖ ਕੇ ਕਿਹਾ, “ਹੇ ਹੇਤੀ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਪਤੀ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ। ਮੇਰਾ ਇਹ ਅਗਨੀ-ਹਥਿਆਰ ਨਾ ਤੇਰੇ ਪਤੀ ਨੂੰ, ਨਾ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ, ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਤੈਨੂੰ ਸਾੜੇਗਾ। ਹੁਣ ਤੂੰ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਜਾ, ਹੇ ਕਬੂਤਰ-ਪਤਨੀ।” ਇਸੇ ਸਮੇਂ, ਉੱਲੂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਪਤੀ ਯਮ ਦੇ ਫਾਂਸਿਆਂ ਨਾਲ ਬੱਝਿਆ ਹੋਇਆ ਤੇ ਯਮ ਦੇ ਦੰਡ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਹ ਡਰੀ ਹੋਈ, ਚਿੰਤਤ ਹੋ ਕੇ ਯਮ ਦੇ ਕੋਲ ਗਈ। ਉਸ ਨੇ ਯਮ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, “ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੁਹਾਡੇ ਡਰ ਕਰਕੇ ਲੋਕ ਭੱਜਦੇ ਹਨ, ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ ਅਪਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਧਰਮ-ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਆਪਣੇ ਕਰਤਵਿਆਂ ਵਿਚ ਡਟਦੇ ਹਨ। ਤੁਹਾਡੇ ਡਰ ਕਰਕੇ ਲੋਕ ਹਿੰਸਾ ਛੱਡ ਕੇ ਜੰਗਲ ਵਸਦੇ ਹਨ, ਮਰਿਆਦਾ ਅਤੇ ਕੋਮਲਤਾ ਅਪਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਸੋਮਾ ਪਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।” ਜਦ ਉਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੇਨਤੀ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਦੱਖਣੀ ਦਿਸਾ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਯਮ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ, “ਹੇ ਮੰਗਲਮਈ, ਕੋਈ ਵਰ ਮੰਗ, ਜੋ ਤੇਰੇ ਮਨ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਹੋਵੇ, ਮੈਂ ਦੇਵਾਂਗਾ।” ਯਮ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਉੱਲੂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੇ ਨਮਰਤਾ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਮੇਰਾ ਪਤੀ ਤੁਹਾਡੇ ਫਾਂਸਿਆਂ ਨਾਲ ਬੱਝਿਆ ਤੇ ਦੰਡ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਮੇਰੇ ਪਤੀ ਤੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ।” ਉਸ ਦੀਆਂ ਦਇਆ-ਭਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ ਯਮ ਦਾ ਹਿਰਦਾ ਪਿਘਲ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਕਈ ਵਾਰ ਦਇਆ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ, “ਹੇ ਸੁਭਾਗਾ, ਦੱਸ, ਇਹ ਫਾਂਸੀਆਂ ਅਤੇ ਦੰਡ ਕਿੱਥੇ ਲਾਗੂ ਕਰੀਏ?” ਉਸ ਨੇ ਯਮ ਨੂੰ ਅਰਜ ਕੀਤੀ, “ਹੇ ਜਗਤਪਤੀ, ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਫਾਂਸੀਆਂ ਸੁੱਟਦੇ ਹੋ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਆ ਜਾਣ; ਦੰਡ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਹੀ ਸਹਿਣ ਦਿਓ।” ਯਮ ਨੇ ਦਇਆ ਨਾਲ ਮੁੜ ਕਿਹਾ, “ਤੇਰਾ ਪਤੀ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ ਸਭ ਸੁਖੀ ਰਹਿਣ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਦੁੱਖ ਨਾ ਹੋਵੇ।” ਯਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਫਾਂਸੇ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲਏ, ਅਤੇ ਅਗਨੀ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣਾ ਹਥਿਆਰ ਹਟਾ ਲਿਆ। ਹੁਣ ਕਬੂਤਰ ਅਤੇ ਉੱਲੂ, ਜੋ ਦੋਵੇਂ ਦਿਵ੍ਯ ਪੰਛੀ ਸਨ, ਆਪਸ ਵਿਚ ਮਿਠਾਸ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਦੋਵੇਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਵਰ ਮੰਗੋ।” ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡੀ ਦਰਸ਼ਨ-ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕਰ ਲਈ, ਜੋ ਵੈਰੀ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਮਿਲਦੀ ਨਹੀਂ। ਅਸੀਂ ਪਾਪੀ ਪੰਛੀ ਹਾਂ, ਸਾਡੇ ਲਈ ਤੁਹਾਡੇ ਵਰ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।” ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਸਾਨੂੰ ਵਰ ਦੇਣਾ ਹੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਆਪਸ ਵਿਚ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿਓ; ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਲਈ ਕੋਈ ਵਰ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੇ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਮੰਗਲਮਈ ਤੇ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੋਵੇ। ਜਿਹੜਾ ਆਪਣੇ ਲਈ ਮੰਗਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਤਰਸਯੋਗ ਹੈ; ਪਰ ਜਿਹੜਾ ਸਦਾ ਹੋਰਨਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਸਫਲ ਹੈ। ਅਗਨੀ, ਪਾਣੀ, ਸੂਰਜ, ਧਰਤੀ, ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਅਨਾਜ—all ਹੋਰਨਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਹੀ ਹਨ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਸਤਪੁਰਖਾਂ ਲਈ। ਇ enven ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿਕ ਵੀ ਮੌਤ ਦੇ ਵਸ਼ ਹਨ; ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਲਈ ਮਿਹਨਤ ਕਰਨੀ ਵਿਅਰਥ ਹੈ। ਜਿਸ ਲਈ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਕਿਸੇ ਦੀ ਜਨਮ-ਵੇਲੇ ਲਿਖਿਆ, ਉਹ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਟਲਦਾ; ਜੀਵ ਵਿਅਰਥ ਹੀ ਦੁੱਖ ਸਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਆਉਂ, ਅਸੀਂ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਸਭ ਤੋਂ ਮੰਗਲਮਈ ਅਤੇ ਧਰਮ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੀ ਵਰ ਮੰਗੀਏ; ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਇਸ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦਿਓ। ਫਿਰ ਦੋਵੇਂ ਦਿਵ੍ਯ ਪੰਛੀਆਂ ਨੇ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਨ, ਕਿਹਾ, “ਧਰਮ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਅਤੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਅਸੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਗੰਗਾ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਕੰਢਿਆਂ ਉੱਤੇ ਸਾਨੂੰ ਤੀਰਥ-ਆਸ਼ਰਮ ਮਿਲਣ, ਤਾਂ ਜੋ ਅਸੀਂ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਬਣੀਏ—ਇਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਵਰ ਹੈ।” ਜੋ ਵੀ ਇੱਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ, ਦਾਨ, ਜਪ, ਹੋਮ ਜਾਂ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਪਾਪੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਪੁੰਨਾਤਮਾ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਪੁੰਨ ਖਤਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ—ਇਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਵਰ ਹੈ। “ਤਾਂ ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਚਾਹਿਆ, ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇ,” ਦਿਵ੍ਯ ਪੰਛੀਆਂ ਨੂੰ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਮਿਲ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹੋਰ ਦਇਆ-ਭਰੇ ਬਚਨ ਕਹੇ, “ਜੇ ਕੋਈ ਗੌਤਮੀ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਕੰਢੇ ਤੇ ਯਮ ਦਾ ਸਤੋਤ੍ਰ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਸੱਤ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਅਕਾਲ ਮੌਤ ਨਹੀਂ ਮਰੇਗਾ। ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਸਦਾ ਯਮ ਦਾ ਇਹ ਸਤੋਤ੍ਰ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਸੁਖਾਂ ਦਾ ਪਾਤਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ 88,000 ਰੋਗਾਂ ਤੋਂ ਬਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ, ਜੇ ਕੋਈ ਗਰਭਵਤੀ ਔਰਤ ਤੀਜੇ ਮਹੀਨੇ ਜਾਂ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਝ ਰਹੀ, ਉਹ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ ਸੱਤ ਦਿਨ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਵੀਰਪੁੱਤਰ ਜਣੇਗੀ, ਜੋ ਸੌ ਸਾਲ ਜੀਵੇਗਾ।” ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਧਨਵਾਨ, ਗਿਆਨੀ, ਤੇ ਬਹਾਦਰ ਹੋਵੇਗਾ, ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਪੌਤਰੇ ਵਧੇਗੇ। ਇੱਥੇ ਪਿੰਡ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਪਿਤਰ ਮੁਕਤੀ ਪਾ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨ, ਬੋਲੀ ਤੇ ਕਰਮ ਦੇ ਪਾਪ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਯਮ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਅਗਨੀ ਨੇ ਦੋਵੇਂ ਪੰਛੀਆਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਜੋ ਦੱਖਣੀ ਕੰਢੇ ਤੇ ਮੇਰਾ ਸਤੋਤ੍ਰ ਨਿਯਮ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਆਰੋਗਤਾ, ਧਨ, ਭਾਗ, ਤੇ ਰੂਪ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ। ਜੇ ਕੋਈ ਇਹ ਸਤੋਤ੍ਰ ਕਿਤੇ ਵੀ ਪੜ੍ਹੇ ਜਾਂ ਘਰ ਵਿੱਚ ਲਿਖ ਕੇ ਰੱਖੇ, ਉਸਨੂੰ ਅਗਨੀ ਤੋਂ ਡਰ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ। ਜੇ ਕੋਈ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ ਅਗਨੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਤੇ ਦਾਨ ਕਰੇ, ਉਹ ਅਗ્નਿਸ਼ਟੋਮ ਯਜਨਾ ਦਾ ਫਲ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਤੀਰਥ ਯਾਮ੍ਯਮ ਅਤੇ ਆਗ੍ਨੇਯਮ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਿਆ। ਗਿਆਨੀ ਲੋਕ ਕਬੂਤਰ, ਉੱਲੂ ਅਤੇ ਉੱਲੂ ਦੇ ਭੈੰਕਰ ਰੂਪ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ। ਉੱਥੇ ਤਿੰਨ ਹਜ਼ਾਰ ਨਵੇਂ ਤੀਰਥ ਹਨ, ਹਰ ਇੱਕ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਪਾਤਰ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਤੇ ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਜਿਹੜੇ ਪਿਤਰ ਭੀ ਭੂਤ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਸੁੱਖ, ਪੁੱਤਰ, ਧਨ ਨਾਲ ਸੁਖੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਤੀਰਥ ਤਪਸ ਤੀਰਥ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਵੱਡਾ ਤੀਰਥ ਤਪ ਨਾਲ ਵਧਦਾ, ਸਾਰੇ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰੇ ਕਰਦਾ, ਪੁੰਨ ਵਧਾਉਂਦਾ ਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਸੁਣੋ, ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ ਤੇ ਕੀ ਹੋਇਆ—ਜਿੱਥੇ ਪਾਪ ਨਾਸ਼ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਅਗਨੀ ਵਿਚਾਲੇ ਸੰਵਾਦ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਮਹਾਂਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਆਪਸੀ ਗੱਲਬਾਤ ਵੀ ਹੋਈ।