ਇੰਦਰ ਨੇ ਜਿੱਥੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਉਹ ਥਾਂ ਕਮਲਾ-ਤੀਰਥ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਵਾਂ ਮਨ-ਚਾਹੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ, "ਸਭ ਕੁਝ ਹੋਵੇਗਾ," ਉਹ ਅਚਾਨਕ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਏ। ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਆਪਣਾ ਉਦੇਸ਼ ਪੂਰਾ ਕਰ ਚੁਕੇ ਸੀ, ਉਹ ਵੀ ਉਥੋਂ ਵਾਪਸ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਸ ਥਾਂ ਤੇ ਲੱਖਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ ਹਨ, ਜੋ ਪুণਯ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਅਗਲੇ ਤੀਰਥ ਦਾ ਨਾਮ ਯਮ-ਤੀਰਥ ਹੈ, ਜੋ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਦਿੱਖੀ ਤੇ ਅਦਿੱਖੀ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਿਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਇਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ালী ਕਬੂਤਰ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਅਨੁਹ੍ਰਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਹੇਤੀ, ਇੱਕ ਪੰਛੀ ਸੀ ਜੋ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਰੂਪ ਬਦਲ ਸਕਦੀ ਸੀ। ਅਨੁਹ੍ਰਦਾ ਮੌਤ ਦੇ ਪੋਤੇ ਸੀ, ਤੇ ਹੇਤੀ ਮੌਤ ਦੀ ਪੋਤੀ ਸੀ। ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਪੋਤੇ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵੈਰੀ ਇੱਕ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਉੱਲੂ ਸੀ, ਜੋ ਪੰਛੀਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਸੀ। ਉਸ ਉੱਲੂ ਦੇ ਵੀ ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਪੋਤੇ ਸੀ, ਜੋ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਦਾਖਲ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਉੱਚ ਕੁਲ ਦੇ ਪੰਛੀਆਂ ਵਿਚ ਲੰਮੀ ਵੈਰ-ਵੈਰਤਾ ਸੀ। ਗੰਗਾ ਦੇ ਉੱਤਰ ਕੰਢੇ ਤੇ ਕਬੂਤਰ ਦਾ ਆਸ਼ਰਮ ਸੀ, ਤੇ ਦੱਖਣ ਕੰਢੇ ਤੇ ਉੱਲੂ ਰਾਜਾ ਵੱਸਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਪੋਤਿਆਂ ਸਮੇਤ ਉਥੇ ਵੱਸਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਦੋਹਾਂ ਵਿਚ ਲੰਬਾ ਸੰਘਰਸ਼ ਚਲਿਆ। ਦੋਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ, ਪੋਤੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਯੁੱਧ ਕੀਤਾ; ਨਾ ਉੱਲੂ ਜਿੱਤ ਸਕਿਆ, ਨਾ ਕਬੂਤਰ ਹਾਰਿਆ। ਕਬੂਤਰ ਨੇ ਯਮ, ਮੌਤ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਕੇ ਯਮ-ਅਸਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹੋ ਗਿਆ। ਉੱਲੂ ਨੇ ਅੱਗ ਦੇਵਤਾ ਅਗਨੀ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਕੇ ਵੱਡੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ; ਦੋਹਾਂ ਵਿਚ ਭਿਆਨਕ ਯੁੱਧ ਹੋਇਆ। ਉਥੇ, ਉੱਲੂ ਨੇ ਅਗਨੀ-ਅਸਤਰ ਕਬੂਤਰ ਉੱਤੇ ਸੁੱਟਿਆ, ਤੇ ਕਬੂਤਰ ਨੇ ਯਮ ਦੀਆਂ ਫਾਹੀਆਂ ਆਪਣੇ ਵੈਰੀ ਉਤੇ ਸੁੱਟੀਆਂ। ਫਿਰ, ਉੱਲੂ ਉੱਤੇ ਮੌਤ ਦੀ ਲਾਠੀ ਤੇ ਫਾਹੀਆਂ ਛੱਡੀਆਂ ਗਈਆਂ; ਮੁੜ ਇੱਕ ਯੁੱਧ ਹੋਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਕਦੇ ਕਾਂ ਤੇ ਬਗਲੇ ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਹੇਤੀ, ਕਬੂਤਰ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਜਦੋਂ ਅੱਗ ਦਾ ਅਸਤਰ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਵਲ ਆਉਂਦਾ ਵੇਖਿਆ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਲਈ ਦੁੱਖੀ ਹੋ ਗਈ। ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗ ਵਿਚ ਘਿਰਿਆ ਵੇਖਿਆ, ਹੇਤੀ ਅੱਗ ਵੱਲ ਗਈ ਤੇ ਅੱਗ ਦੀ ਵੱਡੀ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਯਜਨ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਯਜਨਾ ਦੇ ਭੋਗੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਰੂਪ ਦਿੱਖੀ ਤੇ ਅਦਿੱਖੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਸਾਰ ਸਭ ਕੁਝ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਦੇਵਤੇ ਹਵਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੀ ਹਾਂ। ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਮੂੰਹ ਹੈ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਹਵਨ ਲੈ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਪੁਰੋਹਿਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਦੂਤ ਵੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਉਸ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਦੇਵਤਾ, ਵਿਭਾਵਸੁ, ਜੋ ਅੰਦਰ ਸਾਹ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ, ਬਾਹਰ ਖੁਰਾਕ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਤੇ ਯਜਨਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਆਸ਼ਰਯ ਲੈਂਦੀ ਹਾਂ।" ਅਗਨੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਇਹ ਅਸਤਰ ਮੇਰਾ ਅਟੱਲ ਹੈ, ਤੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਦੱਸੋ, ਇਹ ਅਸਤਰ ਕਿੱਥੇ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਕਰੇ?" ਹੇਤੀ ਨੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, "ਇਹ ਅਸਤਰ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਆਵੇ, ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਜਾਂ ਪਤੀ ਉੱਤੇ ਨਾ ਆਵੇ; ਸੱਚ ਦੱਸੋ, ਯਜਨ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਜਾਤਵੇਦਸ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।" ਅਗਨੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਤੇਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਤੇਰੇ ਪਤੀ ਲਈ ਭਗਤੀ ਦੇਖ ਕੇ ਮੈਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ; ਹੇਤੀ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਪਤੀ ਤੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਰੱਖਿਆ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ।" "ਇਹ ਅਗਨੀ-ਅਸਤਰ ਤੇਰੇ ਪਤੀ ਜਾਂ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸਾੜੇਗਾ, ਨਾ ਤੈਨੂੰ; ਇਸ ਲਈ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਜਾ, ਕਬੂਤਰ-ਪਤਨੀ।" ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਉੱਲੂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਯਮ ਦੀਆਂ ਫਾਹੀਆਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਤੇ ਯਮ ਦੀ ਲਾਠੀ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ ਵੇਖਿਆ; ਉਹ ਡਰ ਕੇ ਯਮ ਦੇ ਕੋਲ ਗਈ। ਉਸ ਨੇ ਯਮ ਨੂੰ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, "ਤੁਸੀਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਡਰ ਕੇ ਲੋਕ ਭੱਜਦੇ ਹਨ; ਤੁਹਾਡੇ ਡਰ ਕਰਕੇ ਲੋਕ ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ ਅਪਣਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਤੁਹਾਡੇ ਡਰ ਕਰਕੇ ਵਿਦਵਾਨ ਧਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਤੁਹਾਡੇ ਡਰ ਕਰਕੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਕਰਤਵਾਂ ਵਿਚ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।" "ਤੁਾਡੇ ਡਰ ਕਰਕੇ ਲੋਕ ਅਹਿੰਸਾ ਅਪਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਪਿੰਡ ਛੱਡ ਕੇ ਜੰਗਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਤੁਹਾਡੇ ਡਰ ਕਰਕੇ ਉਹ ਨਰਮ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਤੁਹਾਡੇ ਡਰ ਕਰਕੇ ਉਹ ਸੋਮਾ ਪੀਣ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।" ਜਦ ਉਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੇਨਤੀ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਦੱਖਣ ਦਿਸ਼ਾ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਯਮ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਇੱਕ ਵਰ ਮੰਗੋ, ਸੁਭਾਗਾ; ਜੋ ਤੇਰਾ ਮਨ ਚਾਹੇ, ਮੈਂ ਦੇਵਾਂਗਾ।" ਯਮ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਉੱਲੂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਮੇਰਾ ਪਤੀ ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਫਾਹੀਆਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਤੇ ਲਾਠੀ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੇ ਪਤੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ।" ਉਸ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਯਮ ਨੇ ਦਿਲੋਂ ਦਇਆ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਕਈ ਵਾਰੀ ਕਿਹਾ, "ਸੁਭਾਗਾ, ਦੱਸੋ, ਫਾਹੀਆਂ ਤੇ ਲਾਠੀ ਕਿੱਥੇ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਕਰਣ?" ਉਸ ਨੇ ਯਮ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਜੋ ਫਾਹੀਆਂ ਤੁਸੀਂ ਸੁੱਟੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਆ ਜਾਣ, ਹੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਵਾਮੀ; ਲਾਠੀ ਵੀ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਆਵੇ।" ਫਿਰ, ਯਮ ਨੇ ਦਇਆ ਕਰਕੇ ਕਿਹਾ, "ਤੇਰਾ ਪਤੀ ਤੇ ਪੁੱਤਰ ਸਾਰੇ ਜੀਵਣ ਰਹਿਣ, ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋਣ।" ਯਮ ਨੇ ਫਾਹੀਆਂ ਰੋਕ ਲੀਆਂ, ਤੇ ਅਗਨੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਅਸਤਰ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲਿਆ; ਕਬੂਤਰ ਤੇ ਉੱਲੂ, ਦੋਵੇਂ ਦੇਵ-ਸਮਾਨ, ਮਿਲ ਕੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਕਰ ਲੀ। ਦੋਵੇਂ ਦੁਜਾ-ਜਾਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਜੋ ਵਰ ਚਾਹੋ, ਮੰਗੋ।" "ਸਾਡਾ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਵੈਰ-ਵੈਰਤਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਮਿਲਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਸੀ; ਪਰ ਅਸੀਂ ਪਾਪੀ ਪੰਛੀ ਹਾਂ—ਸਾਨੂੰ ਤੁਹਾਡੇ ਵਰ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ?" "ਜੇ ਸਾਨੂੰ ਵਰ ਦੇਣਾ ਹੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਨੂੰ ਮਿਲੇ; ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਲਈ ਕੋਈ ਵਰ ਨਹੀਂ ਮੰਗਦੇ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਸੁਭਾਗਾ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਦਿੰਦੇ ਹੋ।" "ਜੋ ਆਪਣੇ ਲਈ ਮੰਗਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਉਹ ਦਇਆਯੋਗ ਹੈ; ਪਰ ਜਿਸ ਦੀ ਜਿੰਦਗੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਜਿੰਦਗੀ ਫਲਦਾਇਕ ਹੈ।" "ਅੱਗ, ਪਾਣੀ, ਸੂਰਜ, ਧਰਤੀ, ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਨਾਜ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਹਨ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਧਰਮਵਾਨਾਂ ਲਈ।" "ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਹੋਰ ਵੀ ਮੌਤ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹਨ; ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਆਪਣੇ ਲਈ ਜਤਨ ਕਰਨਾ ਵਿਅਰਥ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਯਮ-ਤੀਰਥ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਧਰਮ-ਭਗਤੀ, ਤੇ ਦਇਆ, ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਉੱਘੜੀ।