ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਜਿੱਥੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਤਰਪਣ ਦੇ ਕੇ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਸੋਨਾ ਦਾਨ ਕਰਕੇ, ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਦੂਸਰਿਆਂ ਦੀ ਅਮਾਨਤ ਚੁਰੀਦੇ ਹਨ, ਜਵੇਹਰ ਲੁਕਾਉਂਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਕਰਤਵਾਂ ਦੀ ਉਪੇਖਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਵੰਸ਼-ਵਾਢ ਕਦੇ ਵੀ ਫਲ-ਫੂਲ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੁਝ ਦੋਸ਼ ਕੀਤੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹੀ ਰਾਹ ਹੈ, ਪਰ ਜਿਹੜੇ ਮਨੁੱਖ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਵਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਚੰਗੀ ਵੰਸ਼ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਦਿਤੀ ਅਤੇ ਗੰਗਾ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਸੰਗਮ ਤੇ, ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਦਿ-ਅੰਤ ਰਹਿਤ, ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ, ਸੱਚੀ ਚੇਤਨਾ ਅਤੇ ਆਨੰਦ ਦੇ ਮੂਲ ਰੂਪ, ਸਿੱਧੇਸ਼ਵਰ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰੇ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਦੇਵਤਾ, ਜੋ ਲਿੰਗ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਰਹਿਤ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਦੇਵਤੇ, ਰਿਸ਼ੀ, ਸਿੱਧ, ਗੰਧਰਵ ਅਤੇ ਯੋਗੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਨਿਯਮ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਭੇਟਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਤੇ ਅਠਮੀ ਨੂੰ ਇਸ ਸਤੋਤ੍ਰ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਉਥੇ ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਸੋਨਾ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੌ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰੇ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੇ ਨਗਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਵੀ ਇਹ ਸਤੋਤ੍ਰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਥਾਂ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਕੋਈ ਬਾਂਝ ਔਰਤ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਵੀ ਸ਼ੱਕ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਤੋਂ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਪੁੱਤਰ-ਤੀਰਥ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਅਤੇ ਦਾਨ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰੇ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਮਰੁਤਾਂ ਨਾਲ ਮਿੱਤਰਤਾ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਥਾਂ ਨੂੰ ਮਿਤ੍ਰ-ਤੀਰਥ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇੰਦਰ ਦੀ ਪਾਪ-ਰਹਿਤਤਾ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਸ਼ਕ੍ਰ-ਤੀਰਥ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਇੰਦਰ ਨੇ ਵਾਧੂਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਉਹ ਥਾਂ ਕਮਲਾ-ਤੀਰਥ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਤੀਰਥ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਚਾਹੇ ਹੋਏ ਸਾਰੇ ਫਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਸਭ ਕੁਝ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ," ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਹ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਏ। ਜਿਹੜੇ-ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਆਪਣਾ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰਾ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਸਨ, ਉਹ ਵੀ ਜਿਵੇਂ ਆਏ ਸਨ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਚਲੇ ਗਏ। ਉੱਥੇ ਲੱਖਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ ਹਨ, ਜੋ ਪੁੰਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਅਗਲੇ, ਇੱਕ ਹੋਰ ਮਹਾਨ ਤੀਰਥ 'ਯਮ-ਤੀਰਥ' ਕਹਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਦਿੱਖੇ ਤੇ ਅਦਿੱਖੇ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰੇ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਿਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਸ ਦੀ ਉਸ ਮਹਾਨ ਸ਼ਕਤੀ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਨਾਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਕਬੂਤਰ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਅਨੁਹ੍ਰਾਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਇੱਕ ਪੰਛੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਹੇਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਰੂਪ ਧਾਰ ਸਕਦੀ ਸੀ। ਅਨੁਹ੍ਰਾਦਾ ਮੌਤ ਦੇ ਪੋਤੇ ਅਤੇ ਹੇਤੀ ਉਸ ਦੀ ਪੋਤਰੀ ਸੀ। ਸਮੇਂ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਪੋਤੇ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵੈਰੀ ਇੱਕ ਬੜਾ ਤਾਕਤਵਰ ਉੱਲੂ ਸੀ, ਜੋ ਪੰਛੀਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਸੀ। ਉਸ ਉੱਲੂ ਦੇ ਵੀ ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਪੋਤੇ ਹੋਏ, ਜੋ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਤਿੱਖੇ ਅਤੇ ਬਲਵਾਨ ਸਨ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਉੱਚ ਕੁਲ ਦੇ ਪੰਛੀ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਵੈਰ ਰੱਖਦੇ ਰਹੇ। ਗੰਗਾ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਕਬੂਤਰ ਦਾ ਆਸ਼ਰਮ ਸੀ, ਜਦਕਿ ਦੱਖਣੀ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਉੱਲੂ ਰਾਜਾ ਵੱਸਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਉੱਥੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਪੋਤਿਆਂ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਦੋਹਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਲੰਬਾ ਵਿਵਾਦ ਚਲ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਮਹਾਨ ਪੰਛੀ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ, ਪੋਤਿਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਹਿਯੋਗੀਆਂ ਨਾਲ ਲੜਦੇ ਰਹੇ; ਨਾ ਤਾਂ ਉੱਲੂ ਜਿੱਤ ਸਕਿਆ ਨਾਂ ਹੀ ਕਬੂਤਰ ਹਾਰਿਆ। ਫਿਰ, ਕਬੂਤਰ ਨੇ ਯਮਰਾਜ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਕੇ, ਯਮ-ਅਸਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸਭ ਉੱਤੇ ਵੱਧ ਗਿਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਾਂਗ, ਉੱਲੂ ਨੇ ਅੱਗ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਕੇ ਅਤਿ ਬਲਵਾਨ ਹੋ ਗਿਆ; ਦੋਹਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਭਿਆਨਕ ਜੰਗ ਛਿੜ ਗਈ। ਉੱਥੇ, ਉੱਲੂ ਨੇ ਅੱਗ ਦਾ ਅਸਤਰ ਕਬੂਤਰ ਉੱਤੇ ਸੁੱਟਿਆ, ਅਤੇ ਕਬੂਤਰ ਨੇ ਯਮ ਦੇ ਫੰਦੇ ਆਪਣੇ ਵੈਰੀ ਉੱਤੇ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤੇ। ਫੇਰ, ਉੱਲੂ ਉੱਤੇ ਯਮ ਦਾ ਦੰਡ ਅਤੇ ਫੰਦੇ ਛੱਡੇ ਗਏ; ਫਿਰ ਇਕ ਵਾਰ ਫਿਰ, ਕਾਂ ਅਤੇ ਸਾਰਸ ਵਾਂਗ ਜੰਗ ਹੋਈ। ਹੇਤੀ, ਜੋ ਕਬੂਤਰ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸੀ, ਜਦ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਉੱਤੇ ਅੱਗ ਦਾ ਅਸਤਰ ਆਉਂਦਾ ਵੇਖਿਆ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਕਰਕੇ ਦੁੱਖੀ ਹੋ ਗਈ। ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ, ਜਦ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਵੇਖਿਆ, ਉਹ ਅੱਗ ਦੇ ਨੇੜੇ ਗਈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਸਤੁਤੀ ਕਰਨ ਲੱਗੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਮੈਂ ਭੋਗਾਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ, ਯਜਨਾ ਦੇ ਆਸਵਾਦਕ, ਜਿਸ ਦਾ ਰੂਪ ਨ ਦਿੱਖਦਾ ਨ ਲੁਕਦਾ, ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਦੇਵਤੇ ਹਵਨ ਸਮੱਗਰੀ ਗ੍ਰਹਣ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੀ ਹਾਂ। ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਮੂੰਹ, ਭੇਟਾਂ ਦਾ ਵਾਹਕ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਪੁਰੋਹਿਤ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦੂਤ ਵੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਉਸ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਦੇਵਤਾ ਵਿਭਾਵਸੁ ਵਿਚ ਸ਼ਰਨ ਲੈਂਦੀ ਹਾਂ, ਜੋ ਅੰਦਰ ਪ੍ਰਾਣ ਰੂਪ ਹੈ ਤੇ ਬਾਹਰ ਭੋਜਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਮੈਂ ਉਸ ਯਜਨਾ-ਕਰਤਾ, ਜਿੱਤੂ ਦੇਵਤਾ ਵਿਚ ਸ਼ਰਨ ਲੈਂਦੀ ਹਾਂ।" ਅੱਗ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਇਹ ਮੇਰਾ ਅਸਤਰ ਅਟੱਲ ਹੈ ਅਤੇ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਦੱਸੋ, ਹੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸੂ ਪਤਨੀ, ਇਹ ਅਸਤਰ ਕਿੱਥੇ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ ਕਰੇ?" ਹੇਤੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਇਹ ਅਸਤਰ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਆ ਜਾਵੇ, ਨਾ ਕਿ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਜਾਂ ਪਤੀ ਉੱਤੇ; ਹੇ ਯਜਨਾ ਦੇ ਭੋਗਤਾ, ਜਾਤਵੇਦਸ, ਸੱਚ ਬੋਲ ਰਹੀ ਹਾਂ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।" ਅੱਗ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਤੇਰੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਅਤੇ ਪਤੀ-ਭਗਤੀ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ; ਹੇ ਹੇਤੀ, ਤੇਰੇ ਪਤੀ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਰੱਖਿਆ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ। ਮੇਰਾ ਇਹ ਅਗਨਿ-ਅਸਤਰ ਤੇਰੇ ਪਤੀ, ਪੁੱਤਰ ਜਾਂ ਤੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸਾੜੇਗਾ; ਇਸ ਲਈ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਜਾ, ਹੇ ਕਬੂਤਰ-ਪਤਨੀ।" ਇਸੇ ਸਮੇਂ, ਉੱਲੂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਪਤੀ ਯਮ ਦੇ ਫੰਦੇ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਯਮ ਦੇ ਦੰਡ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ; ਉਹ ਡਰ ਗਈ ਅਤੇ ਯਮ ਦੇ ਕੋਲ ਗਈ। ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਤੁਹਾਡੀ ਭੀੜ ਕਰਕੇ ਲੋਕ ਭੱਜਦੇ ਹਨ; ਤੁਹਾਡੀ ਭੀੜ ਕਰਕੇ ਲੋਕ ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ ਅਪਣਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਤੁਹਾਡੀ ਭੀੜ ਕਰਕੇ ਗਿਆਨੀ ਧਰਮ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਤੁਹਾਡੀ ਭੀੜ ਕਰਕੇ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਕਰਤਵਾਂ ਵਿਚ ਅਡਿੱਗ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਤੁਹਾਡੀ ਭੀੜ ਕਰਕੇ ਲੋਕ ਅਹਿੰਸਾ ਅਪਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਪਿੰਡ ਛੱਡ ਕੇ ਜੰਗਲ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਤੁਹਾਡੀ ਭੀੜ ਕਰਕੇ ਮ੍ਰਿਦੁਤਾ ਅਪਣਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਤੁਹਾਡੀ ਭੀੜ ਕਰਕੇ ਸੋਮ ਪਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।" ਜਦ ਉਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੇਨਤੀ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਦੱਖਣ ਦਿਸ਼ਾ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਯਮ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਵਰ ਮੰਗ, ਹੇ ਮੰਗਲਮਈ! ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਇਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਵਰ ਦਿਆਂਗਾ।" ਯਮ ਦੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਸ ਭਗਤ ਪਤਨੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਮੇਰਾ ਪਤੀ ਤੇਰੇ ਫੰਦਿਆਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਅਤੇ ਦੰਡ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਪਤੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ।