ਜਿੱਥੇ ਸੁਮੀਤਰਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕੀਤਾ ਤੇ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ, ਉਹ ਥਾਂ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦਾ ਤੀਰਥ ਬਣ ਗਿਆ। ਇੱਥੇ ਹੀ ਸੀਤਾ ਜੀ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ ਸਨ। ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੇ ਸਪਰਸ਼ ਨਾਲ ਗੰਗਾ ਇੰਨੀ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਗਈ ਕਿ ਉਹ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਅਣਗਿਣਤ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਬਣ ਗਈ, ਤੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਬਣੀ। ਜਿੱਥੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕੀਤਾ, ਉਸ ਤੀਰਥ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਬਿਆਨ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ; ਰਾਮ ਦੇ ਤੀਰਥ ਵਾਂਗ ਕੋਈ ਹੋਰ ਤੀਰਥ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ ਪੁੱਤਰ-ਤੀਰਥ ਦੇ ਨਾਂਅ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਈ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਨਾਲ, ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰੇ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਨਾਰਦ! ਮੈਂ ਹੁਣ ਤੈਨੂੰ ਇਸ ਤੀਰਥ ਦੀ ਅਸਲੀ ਮਹਾਤਤਾ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ। ਜਦੋਂ ਦਿਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦਾਨਵ ਘੱਟ ਹੋ ਗਏ, ਤੇ ਅਦਿਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਰ ਪਾਸੇ ਵਧਣ ਲੱਗ ਪਏ, ਤਾਂ ਦਿਤੀ ਨੇ ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਹਾਲ ਦੱਸੇ। ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਸਾਡੇ ਬੱਚੇ ਘੱਟ ਰਹਿ ਗਏ ਹਨ, ਹੇ ਸੁਜਨ! ਅਸੀਂ ਕੀ ਕਰੀਏ? ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਕਰਮ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਦੇਖੋ, ਅਦਿਤੀ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਕਦੇ ਨਾ ਟੁੱਟਣ ਵਾਲੀ, ਰਾਜ, ਯਸ਼ ਤੇ ਜਿੱਤ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਜਿੱਤ ਲਏ ਗਏ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਤੇ ਚੰਗੇ ਗੁਣ ਸਭ ਵਧ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਉਹ ਮੇਰੇ ਮਨ ਦੀ ਪੀੜ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹਨ; ਜਦ ਕਿ ਅਸੀਂ ਪਤੀ, ਆਚਰਨ, ਵੰਸ਼, ਤੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਰਾਬਰ ਹਾਂ, ਫਿਰ ਵੀ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਾਧੂ ਉन्नਤੀ ਦੇਖ ਕੇ ਥੱਕ ਗਈ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਅਦਿਤੀ ਦੀ ਵੱਡੀ ਸਮਪੱਤਾ ਵੇਖ ਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਨੀਚਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੀ ਹਾਂ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਸ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਬਹੁਤ ਉਦਾਸ ਹੋ ਗਿਆ, ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਡੂੰਘੀ ਸਾਹ ਭਰੀ। ਤਦ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ, ਉਸ ਦੀ ਆਦਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਮਿੱਠੇ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਢਾਢਸ ਦਿੱਤੀ। “ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰ, ਹੇ ਸੁਜਨ! ਜੋ ਇੱਛਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਿਰਫ ਪੂਰਨ ਪুণ੍ਹ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਉਪਾਏ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਜਾਣਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਣਗੇ।” ਦਿਤੀ ਨੇ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਸਿਰ ਨਵਾ ਕੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਦਾਨੂ ਨੇ ਦਿਤੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਹੇ ਸੁਜਨ, ਆਪਣੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਕਸ਼੍ਯਪਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰ। ਜੇ ਪਤੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ।” ਦਿਤੀ ਨੇ “ਠੀਕ ਹੈ” ਆਖ ਕੇ ਪੂਰੇ ਮਨ ਨਾਲ ਕਸ਼੍ਯਪਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਕਸ਼੍ਯਪਾ ਨੇ ਦਿਤੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਹੇ ਦਿਤੀ, ਦੱਸ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਕੀ ਦਿਵਾਂ? ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਬਿਆਨ ਕਰ, ਹੇ ਨਿਰਮਲ ਚਰਿਤ੍ਰ ਵਾਲੀ।” ਦਿਤੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਮੈਨੂੰ ਇੱਕ ਐਸਾ ਪੁੱਤਰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਲੋਂ ਆਦਰਯੋਗ ਹੋਵੇ। ਉਸ ਦੀ ਪੈਦਾਇਸ਼ ਨਾਲ ਮੈਂ ਵੀਰ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਮਾਂ ਬਣ ਜਾਵਾਂ—ਇਹੀ ਵਰ ਮੰਗਦੀ ਹਾਂ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਭਰਤਾ।” ਕਸ਼੍ਯਪਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇੱਕ ਉੱਤਮ ਵਰਤ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਬਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਫਲ ਮਿਲਣਗੇ। ਫਿਰ ਮੈਂ ਆ ਕੇ ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਬੀਜ ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਰੱਖਾਂਗਾ। ਜਦ ਕੋਈ ਨਿਰਪਾਪ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।” ਪਤੀ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਦਿਤੀ ਨੇ ਵੱਡੀ ਲਗਨ ਨਾਲ ਉਹ ਵਰਤ ਕੀਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਕਸ਼੍ਯਪਾ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਸੀ। ਜੋ ਲੋਕ ਤੀਰਥਾਂ ਤੇ ਸੇਵਾ, ਯੋਗਯਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ, ਤੇ ਵਰਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਆਪਣੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਕਿਵੇਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ? ਜਦ ਵਰਤ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਕਸ਼੍ਯਪਾ ਨੇ ਦਿਤੀ ਵਿੱਚ ਬੀਜ ਰੱਖਿਆ। ਫਿਰ ਇਕਾਂਤ ਵਿੱਚ ਕਸ਼੍ਯਪਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਿਯਾ ਦਿਤੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਮੁਸਕਾਨ ਵਾਲੀ, ਜੇ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਕਰਤਵਿਆਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦੇਵੇ, ਤਾਂ ਵੱਡੇ ਤਪੱਸਵੀ ਵੀ ਆਪਣੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਦੇ। ਦੋਵੇਂ ਸੰਧੀਆਂ—ਸਵੇਰ ਤੇ ਸ਼ਾਮ—ਵਿੱਚ ਨਿੰਦਾ ਯੋਗ ਕੰਮ ਨਾ ਕਰ। ਨਾ ਸੋ, ਨਾ ਘਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਜਾ, ਨਾ ਵਾਲ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਰੱਖ। ਸੰਧੀ ਵੇਲੇ ਨਾ ਖਾ, ਨਾ ਉਬਾਸੀ ਲੈ, ਨਾ ਅੰਗ ਖਿੱਚ। ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਜਦ ਰੂਹਾਂ ਤੇ ਜੀਵ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਾਸਾ ਛੁਪਾ ਕੇ ਰੱਖ, ਤੇ ਘਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸੰਧੀ ਵੇਲੇ ਨਾ ਰਹਿ। ਮਸਾਲਾ ਪੀਸਣ ਵਾਲਾ, ਝਾੜਣ, ਚੌਕੀ ਜਾਂ ਚਾਦਰ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਕਦੇ ਨਾ ਚੜ੍ਹ, ਨਾ ਦਿਨ, ਨਾ ਰਾਤ। ਮੱਥਾ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਕਰਕੇ ਨਾ ਸੋ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਸੰਧੀ ਵੇਲੇ; ਝੂਠ ਨਾ ਬੋਲ, ਨਾ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇ ਘਰ ਜਾ। ਪਤੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਔਰਤ ਵੱਲ ਨਾ ਵੇਖ, ਜੇ ਤੂੰ ਇਹ ਨਿਯਮ ਮੰਨੇ, ਤਾਂ ਤੂੰ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਮਰਾਟੀ ਦੇ ਯੋਗ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇਵੇਂਗੀ।” ਦਿਤੀ ਨੇ “ਠੀਕ ਹੈ” ਆਖ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਆਗਿਆ ਮਨ ਲਈ। ਫਿਰ ਕਸ਼੍ਯਪਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਇਜ਼ਤ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਉਥੋਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਦਿਤੀ ਦਾ ਗਰਭ ਵਧਣ ਲੱਗ ਪਿਆ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਤੇ ਪੂਰਨ ਪੁੰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਇਹ ਸਾਰੀ ਗੱਲ ਦਾਨਵ ਮਾਇਆ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਜਾਣ ਲਿਆ। ਇੰਦਰ ਤੇ ਮਾਇਆ ਵਿੱਚ ਮਿੱਤਰਤਾ ਹੋ ਗਈ। ਮਾਇਆ ਨੇ ਗੁਪਤ ਤੌਰ ਤੇ ਇੰਦਰ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਦਿਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ, ਉਸ ਦਾ ਵਰਤ, ਗਰਭ ਦੀ ਵਾਧੂ ਸ਼ਕਤੀ—ਸਾਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਚੰਗੇ ਮਨ ਨਾਲ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਸੱਚਾ ਮਿੱਤਰ ਉਹ ਹੈ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਪੂਰਾ ਭਰੋਸਾ ਹੋਵੇ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਜੋ ਚੰਗੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲੇ। ਮਾਇਆ, ਜੋ ਵੱਡਾ ਦਾਨਵ ਸੀ, ਨਮੁਚੀ ਦਾ ਪਿਆਰਾ ਭਰਾ ਸੀ। ਪਰ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਮਾਇਆ ਕਿਵੇਂ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੇ ਮਾਰਨ ਵਾਲੇ ਇੰਦਰ ਨਾਲ ਮਿੱਤਰਤਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਸੀ? ਨਮੁਚੀ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਦਾਨਵਾਂ ਦਾ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਉਸ ਦੀ ਇੰਦਰ ਨਾਲ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਰੋਮਾਂਚਕ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਸੀ। ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਜਦੋਂ ਜੰਗ ਮੁਕ ਗਈ, ਤਦ ਨਮੁਚੀ ਨੇ ਇੰਦਰ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕੀਤਾ, ਜਦ ਉਹ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਨਮੁਚੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿੱਛੇ ਆਉਂਦੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਇੰਦਰ, ਜੋ ਸ਼ਚੀ ਦਾ ਪਤੀ ਸੀ, ਡਰ ਕਰ ਏਰਾਵਤ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਝੱਗ ਵਿੱਚ ਲੁਕ ਗਿਆ। ਇੰਦਰ ਨੇ ਵਜਰ ਨਾਲ, ਸਿਰਫ ਝੱਗ ਦੇ ਜਰੀਏ, ਆਪਣੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਨਮੁਚੀ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਤੇ ਮਾਇਆ ਉਸ ਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਸੀ। ਭਰਾ ਦੇ ਕਾਤਲ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਲਈ, ਮਾਇਆ ਨੇ ਵੱਡਾ ਤਪ ਕੀਤਾ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਉੱਤੇ ਭਿਆਨਕ ਮਾਇਆਵੀਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਈਆਂ। ਵਿਸ਼ਨੂ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਆਸਰਾ ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ ਵਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ, ਮਾਇਆ ਦਾਨ ਕਰਨ ਤੇ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲਣ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋ ਗਿਆ।