ਸੌਮਿਤ੍ਰਿ, ਅਸੀਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਹਵਨ ਨਹੀਂ ਪਾਈ; ਧਰਤੀ ਦੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਜਾਂ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਵੀ ਅਸੀਂ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਭੁੱਖ ਲੱਗੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਅਜਿਹੇ ਹੀ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਇਸ਼ਨਾਨ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰ ਕੇ, ਹਵਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਸਮੇਂ ਤੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਅਸੀਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰੇਗਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੋ ਭਰਾਵਾਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥਾ, ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ, ਉਸ ਥਾਂ ਤੇ ਆ ਗਿਆ। ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਤੁਰੰਤ ਕਿਹਾ, "ਰੁਕੋ, ਰੁਕੋ!" ਅਤੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਧਨੁਸ਼ ਚੁੱਕ ਕੇ ਕਿਹਾ, "ਤੂੰ ਕੋਈ ਦੈਤ ਜਾਂ ਰਾਖਸ਼ਸਾ ਹੈ!" ਪਰ ਰਾਮ ਨੇ, ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਉਂਦੇ ਵੇਖ ਕੇ ਕਿਹਾ, "ਜਾ, ਜਾ! ਇਹ ਧਰਮਕ ਰਾਜਾ ਹੈ, ਨੇਕ ਆਦਮੀ ਹੈ; ਵੇਖ ਕਿ ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਖੜਾ ਹੈ।" ਜਿੱਥੇ ਰਾਘਵ ਖੜਾ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਵੱਡਿਆਂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ, ਸੱਚ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ, ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੈ। ਉਥੇ ਤੇਰੇ ਵਰਗਿਆਂ, ਜੋ ਮੰਦ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਦਾ ਦਾਖਲਾ ਨਹੀਂ; ਜੇ ਤੂੰ ਅੰਦਰ ਆਇਆ, ਤਾਂ ਨਿਸਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਮੌਤ ਮਿਲੇਗੀ। ਪਿਤਾ ਨੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਬੁਲਾਇਆ ਅਤੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਪਤ੍ਰੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਬਾਰ-ਬਾਰ ਮੰਦ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੀ ਦੁਰਗਤੀ ਬਾਰੇ ਸੋਚਿਆ। "ਮੈਂ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥਾ ਹਾਂ; ਮੇਰੇ ਬਚਿਆਂ, ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣੋ। ਤਿੰਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹਤਿਆ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਮੈਂ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ ਹਾਂ। ਮੇਰਾ ਸਰੀਰ ਵੇਖੋ, ਵੱਖ ਹੋ ਕੇ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।" ਤਦ ਰਾਮ, ਸੀਤਾ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ; ਸਾਰੇ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲ ਕੀਤੀ: "ਪਿਤਾ, ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਇਹ ਕਰਮ ਦਾ ਫਲ ਕਿਸ ਦਾ ਹੈ?" ਫਿਰ ਦਸ਼ਰਥਾ ਨੇ, ਜਿਵੇਂ ਹੋਇਆ, ਤਿੰਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹਤਿਆ ਦੇ ਕਰਮ ਸੁਣਾਏ। "ਬਚਿਆ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਹਤਿਆ ਕੀਤੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਕਿਤੇ ਵੀ ਪ੍ਰਾਇਸ਼ਚਿਤ ਨਹੀਂ ਹੈ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਭ ਵੱਡੇ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਆ ਗਏ—ਰਾਜਾ, ਵਨਵਾਸੀ, ਮਾਤਾ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਵੀ। ਦੁੱਖ ਦੀ ਆਮਦ, ਕਰਮ ਦਾ ਚੱਕਰ, ਅਤੇ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਣ ਦੀ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਰਾਜਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ; ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਬੇਹੋਸ਼ ਵੇਖ ਕੇ, ਸੀਤਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਵੱਡੇ ਆਤਮਾ ਕਦੇ ਵੀ ਮੁਸੀਬਤ ਆਉਣ 'ਤੇ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ; ਉਹ ਇਲਾਜ ਲੱਭਦੇ ਹਨ, ਦੈਵੀ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਦੋਵੇਂ।" "ਹزارਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦੁੱਖ ਕਰ ਕੇ ਵੀ, ਮੁਸੀਬਤ ਕਦੇ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਇਥੇ ਭਟਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਕਦੇ ਵੀ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਨਹੀਂ ਬਣਦੇ।" "ਇਹ ਬੇਕਾਰ ਦੁੱਖ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ, ਰਾਜਾ? ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸੋ ਕਿ ਕਿਹੜੀ ਹਤਿਆ ਹੋਈ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਹੀ ਭਿਆਨਕ ਸੀ।" "ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਸੀ, ਨੇਕ, ਵੇਦਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਨਿਰਦੋਸ਼, ਜਿਸ ਦੀ ਹਤਿਆ ਹੋਈ—ਉਸ ਪਾਪ ਦਾ ਇਥੇ ਪ੍ਰਾਇਸ਼ਚਿਤ ਕੀ ਹੈ?" "ਮੈਂ ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਾਂਗਾ; ਤੁਸੀਂ ਦੁੱਖ ਨਾ ਕਰੋ। ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੂਜੀ ਹਤਿਆ ਲੈ ਲਵੇ, ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ ਹੋਰ।" ਸੀਤਾ ਨੇ ਧਰਮ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਇਹ ਗੱਲ ਪੱਕੀ ਕਹਿ ਦਿੱਤੀ। ਦੋਵੇਂ ਨੇ ਸਹਿਮਤ ਹੋ ਕੇ ਕਿਹਾ, "ਜੋ ਹੋਵੇ।" ਫਿਰ ਦਸ਼ਰਥਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਤੂੰ ਜਨਕ ਦੀ ਪੁਤਰੀ ਹੈ, ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨ ਵਾਲੀ, ਗਰਭ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਜਨਮੀ, ਅਤੇ ਰਾਮ ਦੀ ਪਤਨੀ ਹੈ। ਜੋ ਤੂੰ ਸਹੀ ਗੱਲ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਅਜੀਬ ਕੀ ਹੈ?" "ਤੁਸੀਂ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਕੋਈ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਗੌਤਮੀ ਨੂੰ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਾਉਣ, ਹਵਨ ਦੇਣਾ, ਅਤੇ ਪਿੰਡ-ਦਾਨ ਕਰਨਾ, ਇਹ ਘੱਟ ਜਤਨ ਹੈ।" "ਤਿੰਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹਤਿਆ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਮੈਂ ਸਵਰਗ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ; ਜਨਕ ਦੀ ਪੁਤਰੀ, ਜੋ ਤੂੰ ਕਿਹਾ, ਉਹ ਤੇਰੇ ਵੰਸ਼ ਲਈ ਯੋਗ ਹੈ।" "ਉੱਚ ਵੰਸ਼ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ, ਗੋਦਾਵਰੀ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਅਸਤਿਤਵ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਪਾਰ ਲੈ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਕੀ ਮਿਲਣਾ ਔਖਾ ਹੈ?" ਜਦ ਪਿੰਡ-ਦਾਨ ਦੀ ਰਸਮ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ, ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਨੂੰ ਕੋਈ ਭੋਜਨ ਜਾਂ ਸਮਗਰੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ। ਉਸ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਕਿਹਾ। ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, "ਇੰਗੁਦੀ ਦੇ ਫਲ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਆਟਾ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਲਗਭਗ ਤੁਰੰਤ।" ਫਿਰ, ਆਟੇ ਨਾਲ, ਰਾਮ ਨੇ ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਲਈ ਪਿੰਡ-ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਉਹ ਹੌਲਾ ਅਤੇ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਥੇ, ਇੱਕ ਦੈਵੀ ਆਵਾਜ਼ ਆਈ: "ਦੁੱਖ ਛੱਡ ਦੇ, ਰਾਜਕੁਮਾਰ! ਤੂੰ ਰਾਜ ਗਵਾ ਕੇ ਵਨ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ; ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਕੀ ਘਾਟ ਹੈ?" "ਤੂੰ ਠੱਗ ਨਹੀਂ, ਧਰਮ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਦੁਖੀ ਨਾ ਹੋ। ਜਿਹੜਾ ਧਨ ਬਾਰੇ ਠੱਗੀ ਨਾਲ ਧਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਾਪੀ ਹੈ।" "ਸਾਰੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਰਾਮ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ: ਜਿਹੜਾ ਭੋਜਨ ਮਨੁੱਖ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਭੋਜਨ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਰ-ਦੇਵਤਾ ਵੀ ਖਾਂਦੇ ਹਨ।" ਜਦ ਪਿੰਡ-ਦਾਨ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਡਿੱਗਿਆ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਪਿਤਾ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਿਆ, ਨਾ ਹੀ ਲਾਸ਼, ਜਿੱਥੇ ਮਹਾਨ ਸੰਸਕਾਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਥੇ, ਯਾਦ ਆਈ ਜੋ ਵੱਡੇ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਲੋਕ-ਪਾਲ, ਰੁਦ੍ਰ, ਆਦਿਤ, ਅਤੇ ਅਸ਼ਵਿਨ ਆ ਗਏ। ਹਰ ਕੋਈ ਆਪਣੀ-ਆਪਣੀ ਦੈਵੀ ਸਵਾਰੀ 'ਤੇ ਸੀ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਚਮਕਦਾਰ, ਸਰਵੋਤਮ ਸਵਾਰੀ 'ਤੇ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਕਿਨਨਰ ਵੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਰਾਮ ਦਾ ਪਿਤਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਸੀ; ਪਰ ਰਾਮ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਪਿਤਾ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਿਆ, ਸਗੋਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਵਾਰੀਆਂ 'ਤੇ ਵੇਖਿਆ। ਰਾਮ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ: "ਮੇਰਾ ਪਿਤਾ ਕਿੱਥੇ ਹੈ?" ਫਿਰ ਇੱਕ ਦੈਵੀ ਆਵਾਜ਼ ਨੇ ਸੀਤਾ ਰਾਹੀਂ ਰਾਮ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ: "ਤਿੰਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹਤਿਆ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਵੇਖ, ਪੁੱਤਰ," ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ। "ਤੂੰ ਧਨਵਾਨ ਹੈ, ਨਿਪੁੰਨ ਹੈ, ਰਾਮ; ਤੇਰਾ ਪਿਤਾ ਸਵਰਗ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਜਿਹੜਾ ਆਪਣੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਨਰਕਾਂ ਦੇ ਭੰਡਾਰ ਤੋਂ ਉੱਠਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਡਿਆਈ ਵਾਲਾ ਹੈ।" "ਉਹ ਧਨਵਾਨ ਹੈ, ਉਸ ਉੱਤੇ ਉਹ ਪੁਣਿਆ ਦਾ ਆਭੂਸ਼ਣ ਹੈ, ਹੇ ਵੱਡੇ ਬਾਹਾਂ ਵਾਲੇ; ਵੇਖ, ਉਹ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ, ਪਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ।" "ਜੇਕਰ ਪਾਪੀ ਸਭ ਧਨ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਜਲਿਆ ਹੋਇਆ ਰੁੱਖ ਹੈ; ਪਰ ਜੇਕਰ ਨੇਕ ਆਦਮੀ ਕੋਲ ਕੁਝ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਚੰਦ-ਸ਼ੀਸ਼ ਵਾਲੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਸੀਤਾ, ਅਤੇ ਦਸ਼ਰਥਾ ਦੇ ਪਰਮ ਦੁੱਖ, ਪਸ਼ਚਾਤਾਪ, ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਕਥਾ, ਵੱਡੇ ਸੰਸਕਾਰ, ਅਤੇ ਆਤਮਿਕ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਰਾਹ 'ਤੇ ਪੂਰੀ ਹੋਈ।