ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਜੀ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ, ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਨਾਲ ਗੌਤਮੀ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਆ ਪਹੁੰਚੇ। ਇਸ ਕਾਰਨ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਪੁਰਖ, ਤੁਸੀਂ ਭਿਆਨਕ ਨਰਕ ਤੋਂ ਬਚ ਗਏ ਹੋ। ਜੇ ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਸਮੇਤ, ਉਥੇ ਗੌਤਮੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਤੁਹਾਡੀ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਨ੍ਹਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਆਦਿ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਵੋਗੇ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਯਮ ਦੇ ਦੂਤਾਂ ਨੇ ਦਇਆ ਕਰਕੇ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੂੰ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਕੋਲ ਜਾ ਸਕਣ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਭਿਆਨਕ ਅਤੇ ਦੁਖੀ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ, ਘਣੀ ਘਣੀ ਆਹ ਭਰੀ, ਆਪਣੇ ਕੀਤੇ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਸ਼ਰਮ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੀ। ਉੱਧਰ, ਰਾਘਵ ਰਾਮ ਮਨਮਰਜ਼ੀ ਘੁੰਮਦੇ ਹੋਏ ਗੰਗਾ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਗੌਤਮੀ ਨਦੀ ਉੱਤੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਨਾਲ ਆ ਪੁੱਜੇ। ਉਥੇ, ਸੀਤਾ ਜੀ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸਨ। ਤਿੰਨੇ ਨੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਨ੍ਹਾਉਣ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਗੌਤਮੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਨਾ ਤਾਂ ਕੋਈ ਭੋਜਨ ਸੀ, ਨਾ ਹੀ ਕੁਝ ਖਾਣ ਨੂੰ। ਉਸੇ ਦਿਨ, ਜਦ ਉਹ ਉਥੇ ਨਦੀ ਕੰਢੇ ਵੱਸਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਹੇ ਸਨ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਇਹ ਹਾਲਤ ਵੇਖ ਕੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਅਸੀਂ ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਾਂ, ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਇੰਨੀ ਤਾਕਤ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੀ ਨਾ ਸਾਡੇ ਲਈ, ਨਾ ਇਥੋਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਭੋਜਨ ਹੈ।" ਰਾਮ ਨੇ ਸਮਝਾਇਆ, "ਭਰਾ, ਜੋ ਕਰਮ ਨਿਯਤ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਹੋ ਕੇ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਭੋਜਨ ਭਰਪੂਰ ਹੈ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਅਸੀਂ ਭੁੱਖੇ ਹਾਂ। ਅਸੀਂ ਸ਼ਾਇਦ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਹਵਨ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ। ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਹਮੇਸ਼ਾ ਭੁੱਖੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਪਿਛਲੇ ਕਰਮਾਂ ਕਰਕੇ ਅਜਿਹਾ ਹੁੰਦਾ। ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਹਵਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਠੀਕ ਸਮੇਂ ਤੇ ਭੋਜਨ ਮਿਲੇਗਾ।" ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦਿਆਂ, ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਉਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚੇ। ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਤੁਰੰਤ ਕਿਹਾ, "ਰੁਕੋ, ਰੁਕੋ!" ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਧਨੁਸ਼ ਚੁੱਕ ਲਿਆ, "ਤੂੰ ਕੋਈ ਦੈਤ ਜਾਂ ਰਾਖਸ਼ਸ ਤਾਂ ਨਹੀਂ?" ਪਰ ਰਾਮ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ, "ਜਾ, ਜਾ! ਇਹ ਧਰਮੀ ਰਾਜਾ ਹੈ, ਨੇਕ ਆਦਮੀ ਹੈ, ਵੇਖੋ ਕਿਵੇਂ ਖੜਾ ਹੈ। ਜਿਥੇ ਰਘੁਕੁਲ ਰਾਮ ਵੱਡਿਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ, ਸੱਚ ਤੇ ਅਡੋਲ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਥੇ ਮੰਦ ਕਰਮ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਕੋਈ ਅਧਿਕਾਰ ਨਹੀਂ। ਜੇ ਤੂੰ ਅੰਦਰ ਆਇਆ, ਤਾਂ ਮਰ ਜਾਵੇਂਗਾ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੇ ਪੁੱਤ੍ਰਵਧੂ ਨੂੰ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਦੁਖੀ ਮਨ ਨਾਲ, ਆਪਣਾ ਦੋਖ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਆਵਾਜ਼ ਮਾਰੀ। "ਮੈਂ ਦਸ਼ਰਥ ਹਾਂ, ਸੁਣੋ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰੋ! ਤਿੰਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਵਧ ਦੇ ਪਾਪਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ। ਮੇਰਾ ਸਰੀਰ ਦੇਖੋ, ਕੱਟਿਆ ਹੋਇਆ ਤੇ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟਿਆ ਗਿਆ।" ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਮ, ਸੀਤਾ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਤਿੰਨੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ, "ਪਿਤਾ ਜੀ, ਇਹ ਫਲ ਕਿਸ ਕਰਮ ਦਾ ਹੈ?" ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਤਿੰਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਵਧ ਦੇ ਘਟਨਾ ਜਿਵੇਂ ਦੀ ਵਾਪਰੀ, ਸੁਣਾਈ। "ਪੁੱਤਰੋ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਵਧ ਦਾ ਕੋਈ ਪ੍ਰਾਇਸ਼ਚਿੱਤ ਨਹੀਂ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੁਖ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਰਾਜਾ, ਰਾਮ, ਮਾਤਾ, ਪਿਤਾ—all ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਏ। ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਯਾਦ, ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਣ ਦੀ ਸੋਚ, ਦੁਖ ਦੀ ਆਮਦ ਨੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਬੇਹੋਸ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਬੇਹੋਸ਼ ਵੇਖ ਕੇ, ਸੀਤਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਦੁਖ ਆਉਣ ਤੇ ਵਿਅਥਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਉਹ ਇਲਾਜ ਲੱਭਦੇ ਹਨ—ਦੇਵਤਾਈ ਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਦੋਵੇਂ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲ ਰੋਣ ਨਾਲ ਵੀ ਦੁਖ ਨਹੀਂ ਮੁੱਕਦਾ; ਅਕਲ ਵਾਲੇ ਵਿਅਥਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਇਸ ਵਿਅਥਾ ਦਾ ਕੋਈ ਲਾਭ ਨਹੀਂ। ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸੋ, ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਵਧ ਕਿਵੇਂ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਭਿਆਨਕ ਸੀ?" "ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ, ਨੇਕ, ਵੇਦ-ਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਤੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਸੀ, ਉਸ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਦਾ ਪ੍ਰਾਇਸ਼ਚਿੱਤ ਕੀ ਹੈ?" ਸੀਤਾ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ, "ਮੈਂ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਾਂਗੀ, ਤੁਸੀਂ ਦੁਖ ਨਾ ਕਰੋ। ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੂਜਾ ਪਾਪ ਲੈ ਲਵੇ, ਰਾਮ, ਤੀਜਾ।" ਇਹ ਧਰਮ-ਭਰੀ ਗੱਲ ਸੀਤਾ ਨੇ ਪੱਕੇ ਮਨ ਨਾਲ ਆਖੀ। ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕੀਤਾ, "ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਆਖੋ।" ਫਿਰ ਦਸ਼ਰਥ ਬੋਲੇ, "ਤੁਸੀਂ ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਹੋ, ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨ ਵਾਲੀ, ਅਜਨਮੀ, ਰਾਮ ਦੀ ਪਤਨੀ; ਤੁਹਾਡੇ ਵਲੋਂ ਇਹ ਠੀਕ ਹੀ ਆਖਿਆ ਗਿਆ। ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੋਈ ਵੱਡੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਹੀਂ, ਸਿਰਫ ਗੌਤਮੀ ਨ੍ਹਾਉਣਾ, ਪਿੰਡ ਦਿੰਣਾ ਤੇ ਰਸਮ ਕਰਨੀ ਹੈ।" "ਤਿੰਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਵਧ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਮੈਂ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਜਨਕ ਕੁਲ ਦੀ ਧੀ ਨੇ ਜੋ ਆਖਿਆ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਵਾਸਤੇ ਉਚਿਤ ਹੈ। ਉੱਚ ਕੁਲ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ, ਗੋਦਾਵਰੀ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ-ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘਾ ਦੇਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਕੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ?" ਜਦ ਪਿੰਡ ਦੀ ਰਸਮ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ, ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਨੂੰ ਨਾ ਤਾਂ ਭੋਜਨ, ਨਾ ਸਮਾਨ ਦਿੱਸਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ। ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਆਖਿਆ, "ਇੰਗੁਦੀ ਦੇ ਫਲ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਟਾ ਲਿਆ ਆਇਆ ਹਾਂ, ਝੱਟ ਹੀ।" ਫਿਰ, ਰਾਮ ਨੇ ਆਟੇ ਨਾਲ ਪਿੰਡ ਬਣਾਇਆ, ਪਰ ਪਿਤਾ ਲਈ ਪਿੰਡ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਉਹ ਹੌਲੀ ਤੇ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਏ। ਉਸ ਵੇਲੇ, ਇੱਕ ਆਕਾਸ਼ਵਾਣੀ ਹੋਈ, "ਰਾਜਕੁਮਾਰ! ਦੁਖ ਛੱਡੋ। ਰਾਜ ਗਵਾ ਕੇ ਜੰਗਲ ਆ ਗਏ ਹੋ, ਹੁਣ ਹੋਰ ਕੀ ਘਾਟ ਹੈ? ਤੁਸੀਂ ਧੋਖੇਬਾਜ਼ ਨਹੀਂ, ਧਰਮ ਦੇ ਪੱਕੇ ਹੋ, ਇੱਥੇ ਦੁਖ ਨਾ ਕਰੋ। ਜਿਹੜਾ ਧਨ ਲਈ ਧੋਖਾ ਕਰਕੇ ਧਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਾਪੀ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਸੀਤਾ, ਅਤੇ ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਕਰਮ, ਦੁਖ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਕਥਾ ਗੌਤਮੀ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਵਾਪਰੀ।