ਗੌਤਮੀ ਨਦੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਧਰਮੀਕ ਲੋਕ ਪਾਣੀ ਦਾ ਸਰੂਪ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਰੀ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਮਹੇਸ਼ ਵਰਗੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਲੋਂ ਆਦਰ ਅਤੇ ਪੂਜਾ ਯੋਗ ਰਹੀ ਹੈ। ਪਾਪਾਂ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਵੀ ਪਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ, ਪਰ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਪਾਪੀ ਮਨੁੱਖ ਗੰਗਾ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰ ਲਵੇ ਜਾਂ ਉਸਦਾ ਪੁੱਤਰ ਕਰ ਲਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਕਈ ਭਿਆਨਕ ਨਰਕਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੋਖਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਜੇ ਕੋਈ ਪੁੱਤਰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਗੌਤਮੀ ਨਦੀ ਉੱਤੇ ਖੜਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਸਦਾ ਕਿਆ ਹੀ ਕਹਿਣਾ! ਜਦੋਂ ਧਰਮਰਾਜ ਦੱਖਣ ਦਿਸ਼ਾ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨੂੰ ਸੁਣਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਕੋਈ ਵੀ ਉਸ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦਾ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਅਯੋਧਿਆ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਤੜਪ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਚਾ ਲਿਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਯਮਦੂਤਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਰਕ ਵਿੱਚੋਂ ਇਹ ਗੱਲ ਆਖੀ: “ਧੰਨ ਹੋ ਤੁਸੀਂ, ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਐਸਾ ਪੁੱਤਰ ਮਿਲਿਆ। ਦੁਨੀਆਂ ਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ ਉਹੀ ਆਰਾਮ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਯੋਗ ਪੁੱਤਰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।” ਜਦ ਰਾਜਾ ਨੇ ਸੁਖ ਪਾਇਆ, ਉਹ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਯਮਦੂਤਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗਾ: “ਜਦ ਮੈਂ ਵਾਰੀ-ਵਾਰੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਭਿਆਨਕ ਨਰਕਾਂ ਵਿੱਚ ਤੜਪ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਇੰਨੀ ਜਲਦੀ ਕਿਵੇਂ ਬਚਾ ਲਿਆ ਗਿਆ? ਮੈਨੂੰ ਇੱਥੇ ਦੱਸੋ।” ਉਥੇ, ਇੱਕ ਸ਼ਾਂਤ ਚਿੱਤ ਵਾਲੇ ਨੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: “ਇਹ ਗੱਲ ਵੇਦਾਂ, ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁਪਤ ਰੱਖਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਤੁਹਾਡੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਤੀਰਥ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਕਰਕੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਤੁਹਾਡਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ ਗੌਤਮੀ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਆਇਆ ਹੈ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਤੁਸੀਂ ਨਰਕ ਤੋਂ ਬਚ ਗਏ ਹੋ। ਜੇ ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਸਮੇਤ, ਗੌਤਮੀ ਉੱਤੇ ਤੁਹਾਡੀ ਯਾਦ ਕਰੇ, ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰੇ, ਅਤੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਿੰਡ ਆਦਿ ਦਾਨ ਦੇਵੇ, ਤਾਂ, ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਵੋਗੇ।” ਉਹ ਯਮਦੂਤ ਆਖਦਾ ਹੈ, “ਮੈਂ ਉਥੇ ਜਾ ਕੇ ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਵਾਂਗਾ; ਤੁਸੀਂ ਸਾਡੇ ਆਸਰੇ ਹੋ, ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਆਗਿਆ ਦਿਓ।” ਰਾਜੇ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣਕੇ, ਦਇਆ ਕਰਕੇ ਯਮਦੂਤਾਂ ਨੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵੱਲ ਚਲ ਪਿਆ। ਹੁਣ ਉਹ ਤੜਪਦਾ ਹੋਇਆ, ਡਰਾਉਣਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਵਾਰੀ-ਵਾਰੀ ਆਹ ਭਰਦਾ, ਆਪਣੇ ਕਰਤੂਤਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਸ਼ਰਮ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਤੱਕਦਾ ਗਿਆ। ਇਸੇ ਸਮੇਂ, ਰਾਘਵ ਰਾਮ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨਾਲ ਘੁੰਮਦਾ ਹੋਇਆ ਗੰਗਾ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਅਤੇ ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਸਮੇਤ, ਗੌਤਮੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਆ ਕੇ ਵਿਹਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗਾ। ਉਥੇ, ਸੀਤਾ, ਜੋ ਵਿਦੇਹਾ ਦੀ ਧੀ ਸੀ, ਉਸਦੇ ਨਾਲ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਗੌਤਮੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਨਾ ਤਾਂ ਕੋਈ ਭੋਜਨ ਸੀ, ਨਾ ਹੀ ਖਾਣ ਪੀਣ ਦੀ ਕੋਈ ਚੀਜ਼। ਉਸੇ ਦਿਨ, ਜਦ ਉਹ ਉਥੇ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਵੱਸਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਹੇ ਸਨ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ ਚਿੰਤਤ ਹੋ ਕੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਅਸੀਂ ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਾਂ, ਤੇਰਾ ਬਲ ਐਨਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੀ ਸਾਡੇ ਲਈ ਜਾਂ ਇੱਥੇ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਭੋਜਨ ਨਹੀਂ। ਭਰਾ, ਜੋ ਕਰਮ ਨਿਯਤ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਹੋ ਕੇ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਧਰਤੀ ਭਾਵੇਂ ਖਾਣ ਪੀਣ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ, ਪਰ ਅਸੀਂ ਫਿਰ ਵੀ ਭੁੱਖੇ ਹਾਂ।” ਫਿਰ ਰਾਮ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਸੌਮਿਤ੍ਰ, ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਅਸੀਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਹਵਨ ਨਹੀਂ ਪਾਇਆ; ਅਸਾਡੀ ਅਣਗਹਿਲੀ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਧਰਤੀ ਦੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਜੋ ਲੋਕ ਹਮੇਸ਼ਾ ਭੁੱਖੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਇੰਝ ਹੀ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਇਸ਼ਨਾਨ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹਵਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਠੀਕ ਸਮੇਂ ਤੇ ਦੇਵਤਾ ਸਾਨੂੰ ਭੋਜਨ ਦੇਣਗੇ।” ਜਦ ਦੋਵੇਂ ਭਰਾ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਘਟਨਾ-ਚਕ੍ਰ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ, ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਉਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਤੁਰੰਤ ਆਖਿਆ, “ਰੁਕ, ਰੁਕ!” ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਧਨੁਸ਼ ਚੁੱਕ ਕੇ ਆਖਿਆ, “ਤੂੰ ਕੋਈ ਦੈਤ ਜਾਂ ਰਾਖਸ਼ਸਾ ਹੈਂ!” ਫਿਰ, ਜਦ ਉਹ ਨੇੜੇ ਆਇਆ, ਰਾਮ, ਦਸ਼ਰਥ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਆਖਣ ਲੱਗਾ, “ਚਲਾ ਜਾ! ਇੱਥੇ ਧਰਮੀਕ ਰਾਜਾ ਖੜਾ ਹੈ, ਨੇਕ ਆਦਮੀ ਹੈ; ਵੇਖ ਕਿ ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਖੜਾ ਹੈ।” ਜਿੱਥੇ ਰਾਘਵ, ਆਪਣੇ ਵੱਡਿਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਸੱਚ ਦਾ ਪੱਕਾ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਖੜਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਤੇਰੇ ਵਰਗੇ ਪਾਪੀ ਦਾਖਲ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੇ। ਜੇ ਤੂੰ ਅੰਦਰ ਆਇਆ, ਤਾਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਮਰਨਾਂਗਾ। ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਬੋਲਿਆ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰੀ ਵੱਲ ਮੁੜ ਮੁੜ ਵੇਖਦਾ, ਆਪਣੇ ਪਾਪਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਆਖਣ ਲੱਗਾ, “ਮੈਂ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਹਾਂ; ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣੋ, ਪੁੱਤਰੋ। ਤਿੰਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹੱਤਿਆ ਦੇ ਪਾਪਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਮੈਂ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਹਾਂ। ਮੇਰਾ ਸਰੀਰ ਵੇਖੋ, ਜੋ ਕੱਟ ਕੇ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟਿਆ ਗਿਆ।” ਫਿਰ ਰਾਮ, ਸੀਤਾ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਆਖਿਆ, “ਪਿਤਾ ਜੀ, ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਇਹ ਕਿਸ ਕਰਮ ਦਾ ਫਲ ਹੈ?” ਫਿਰ ਰਾਜਾ ਨੇ ਜਿਵੇਂ ਵਾਪਰਿਆ, ਤਿੰਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹੱਤਿਆ ਦੀ ਘਟਨਾ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ। “ਪੁੱਤਰੋ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹੱਤਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਕਿਤੇ ਵੀ ਕੋਈ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਨਹੀਂ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਵੱਡੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ, ਸਾਰੇ ਜਣੇ—ਰਾਜਾ, ਜੰਗਲ ਵਾਸੀ ਪੁੱਤਰ, ਮਾਂ ਅਤੇ ਪਿਤਾ—ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਏ। ਦੁੱਖ ਦੇ ਆਉਣ, ਕਰਮ ਦੇ ਚੱਕਰ ਅਤੇ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਣ ਦੀ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਰਾਜੇ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਤਬੀਅਤ ਖਰਾਬ ਹੋ ਗਈ; ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਬੇਹੋਸ਼ ਵੇਖ ਕੇ, ਸੀਤਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਲੋਕ ਮੁਸੀਬਤ ਆਉਣ ਤੇ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ; ਉਹ ਇਲਾਜ ਲੱਭਦੇ ਹਨ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਦੈਵੀ ਹੋਣ ਜਾਂ ਮਨੁੱਖੀ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲ ਰੋ ਕੇ ਵੀ ਮੁਸੀਬਤ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ; ਜੋ ਅਕਲ ਰਹਿਤ ਹਨ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਭਟਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਸਮਝਦਾਰ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਇਸ ਵਿਅਰਥ ਦੁੱਖ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ, ਰਾਜਨ? ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸੋ, ਉਹ ਕਿਹੜੀ ਘਟਨਾ ਸੀ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਹੀ ਭਿਆਨਕ ਸੀ।” “ਕੋਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜੋ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ, ਧਰਮੀਕ, ਵੇਦਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਨਿਰਦੋਸ਼ ਸੀ, ਜੇ ਉਹ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਪਾਪ ਦਾ ਇੱਥੇ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਕੀ ਹੈ?” ਸੀਤਾ ਆਖਦੀ ਹੈ, “ਮੈਂ ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਾਂਗੀ; ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰੋ। ਲਕਸ਼ਮਣ, ਤੂੰ ਦੂਜੇ ਹੱਤਿਆ ਦਾ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਲੈ ਲੈ, ਤੇ ਤੁਸੀਂ (ਰਾਮ) ਹੋਰ ਦਾ।