ਇਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਏ। ਸਮਾਂ ਲੰਘਣ ਉਪਰੰਤ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਰਾਜਪਾਟ ਭੀ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ, ਪਰ ਮੰਥਰਾ ਦੀ ਚਾਲ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਬਦਕਿਸਮਤੀ ਕਾਰਨ, ਕੈਕਈ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਈਰਖਾ ਆ ਗਈ। ਕੈਕਈ ਨੇ ਰੁਕਾਵਟ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਭੀ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਰਾਜ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ। ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਸੱਚੀ ਗੱਲ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਸੀਤਾ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਸਮੇਤ ਮਹਾਨ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਆਪਣੀਆਂ ਗੁਣਵਾਨਤਾ ਨਾਲ ਰਾਮ ਨੇ ਚੰਗੇ ਮਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਥਾਂ ਬਣਾਈ। ਜਦੋਂ ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਤੇ ਸੀਤਾ ਰਾਜ-ਇੱਛਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਜੰਗਲ ਵਾਸ ਲਈ ਚਲੇ ਗਏ, ਤਾਂ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਵੱਡੇ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤੇ। ਆਪਣੇ ਪਿਛਲੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਵਜੋਂ, ਰਾਜਾ ਯਮ ਦੇ ਦੂਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਉਸ ਥਾਂ ਲਿਜਾਏ ਗਏ ਜਿੱਥੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਨਾਰਦ ਜੀ, ਯਮਲੋਕ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਭਿਆਨਕ ਨਰਕ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਤਾਮਿਸ੍ਰਾ ਆਦਿ। ਉਥੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਰਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟਿਆ ਗਿਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਬਾਲਿਆ ਗਿਆ, ਕਟਿਆ ਗਿਆ, ਕੁੱਟਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਪੀਸਿਆ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁੱਕਾਇਆ ਗਿਆ, ਫਾੜਿਆ ਗਿਆ, ਮੁੜ ਸਾੜਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਡੁਬੋਇਆ ਗਿਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਡਰਾਉਣੇ ਨਰਕਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪੀੜਾ ਹੋਈ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਰਾਮ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਚਿਤਰਕੂਟ ਪਹੁੰਚੇ, ਜਿੱਥੇ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਲੰਘ ਗਏ। ਫਿਰ ਉਹ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਮੁੜੇ ਅਤੇ ਦੰਡਕ ਅਰਣਯ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪੁੰਨ ਦੈਨ ਵਾਲੀ ਜਗ੍ਹਾ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਇਹ ਜੰਗਲ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਡਰ ਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਪਰ ਰਾਮ ਨੇ ਜਦ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ, ਤਾਂ ਜੰਗਲ ਮੁੜ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਵਸਤੀ ਬਣ ਗਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੰਡਕ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦੇ ਹੋਏ, ਰਾਮ ਨੇ ਪੰਜ ਯੋਜਨ ਤੱਕ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਗੌਤਮੀ ਨਦੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਏ, ਜਦਕਿ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਨ। ਉਥੇ ਯਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦੂਤਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਰਾਮ, ਦਸ਼ਰਥ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਹੁਣ ਗੌਤਮੀ ਨਦੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਨਰਕ ਤੋਂ ਕੱਢ ਲਵੋ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੰਕਾ ਨਹੀਂ। ਜਦ ਤੱਕ ਰਾਮ ਨੇ ਗੌਤਮੀ ਪਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ, ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਪੀੜਾ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰਾ ਇਹ ਸਤਕਾਰੀਯ ਹੁਕਮ ਨਾ ਮੰਨਿਆ, ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਆਪ ਭਿਆਨਕ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟੇ ਜਾਵੋਗੇ।" ਯਮ ਨੇ ਅੱਗੇ ਆਖਿਆ, "ਜੋ ਗੌਤਮੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਦਾ ਸਰੂਪ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਹਰਿ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਮਹੇਸ਼ ਵੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕੋਈ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਬਚ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਪਰ ਜੇ ਪਾਪੀ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰ ਲਵੇ ਜਾਂ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਕਰ ਲਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਬਹੁਤ ਭਿਆਨਕ ਨਰਕਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਜਿਹੜਾ ਪੁੱਤਰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਗੌਤਮੀ ਉੱਤੇ ਖੜਾ ਹੈ, ਉਸ ਬਾਰੇ ਕੀ ਕਹਿਣਾ! ਯਮ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਕੋਈ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦਾ।" ਫਿਰ ਯਮ ਦੇ ਦੂਤਾਂ ਨੇ, ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਪੀੜਤ ਰਾਜਾ, ਅਯੋਧਿਆ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਨੂੰ ਬਚਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਧੰਨ ਹੈਂ ਤੂੰ, ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਜਿਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਐਸਾ ਹੈ। ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ, ਸੱਚੇ ਪੁੱਤਰ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਆਰਾਮ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।" ਜਦ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਆਰਾਮ ਮਿਲਿਆ, ਉਹ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਯਮ ਦੇ ਦੂਤਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗਾ, "ਜਦ ਮੈਂ ਵਾਰ ਵਾਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਡਰਾਉਣੇ ਨਰਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪੀੜਤ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਮੈਨੂੰ ਇੰਨੀ ਜਲਦੀ ਕਿਵੇਂ ਕੱਢ ਲਿਆ ਗਿਆ? ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ।" ਉਥੇ, ਇੱਕ ਸ਼ਾਂਤ ਚਿੱਤ ਵਾਲੇ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਇਹ ਗੱਲ ਵੈਦਾਂ, ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਵਿੱਚ ਗੁਪਤ ਰੱਖਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਤੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਅਤੇ ਇਸ ਤੀਰਥ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਕਰਕੇ ਇਹ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਤੇਰਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ ਗੌਤਮੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਨਰਕ ਤੋਂ ਕੱਢ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਜੇ ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਸਮੇਤ ਉਥੇ ਗੌਤਮੀ ਉੱਤੇ ਤੈਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰੇ, ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰੇ, ਪਿੰਡ ਆਦਿ ਕਰਮ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਤੂੰ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਵੇਂਗਾ। ਮੈਂ ਉਥੇ ਜਾ ਕੇ ਤੇਰੇ ਬਚਨ ਤੇਰੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਤਕ ਪਹੁੰਚਾਵਾਂਗਾ। ਤੂੰ ਸਾਡਾ ਆਸਰਾ ਹੈਂ, ਅਗਿਆ ਦੇ।" ਰਾਜੇ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਯਮ ਦੇ ਦੂਤਾਂ ਨੇ ਦਇਆ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ। ਹੁਣ ਉਹ ਪੀੜਾ ਵਾਲਾ ਡਰਾਉਣਾ ਸਰੀਰ ਧਾਰ ਕੇ, ਵਾਰੀ ਵਾਰੀ ਹੂੰਕਾਰ ਕਰਦੇ, ਆਪਣੇ ਕਰਮ ਯਾਦ ਕਰਦੇ, ਲਜਜਤ ਭਾਵ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਤੱਕਦੇ ਚਲੇ ਗਏ। ਇਸ ਵੇਲੇ, ਰਾਘਵ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਮਰਜ਼ੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਗੰਗਾ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੇ। ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਸਮੇਤ, ਗੌਤਮੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਆ ਕੇ ਟਿਕ ਗਏ। ਉਥੇ, ਸੀਤਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਗੌਤਮੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਨਾ ਤਾਂ ਕੋਈ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੀ ਚੀਜ਼ ਸੀ, ਨਾ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਕੋਈ ਭੋਜਨ ਉਪਲਬਧ ਸੀ। ਉਸ ਦਿਨ, ਜਦ ਉਹ ਗੌਤਮੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਵਸਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਹੇ ਸਨ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਅਸੀਂ ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਾਂ, ਤੇਰੀ ਤਾਕਤ ਇੰਨੀ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੀ ਸਾਡੇ ਲਈ ਜਾਂ ਇੱਥੇ ਵੱਸਦੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਕੋਈ ਭੋਜਨ ਨਹੀਂ। ਭਰਾ, ਜੋ ਕੰਮ ਨਿਯਤ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਹੋ ਕੇ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਭਾਵੇਂ ਧਰਤੀ ਭੋਜਨ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ, ਅਸੀਂ ਫਿਰ ਵੀ ਭੋਜਨ ਵਾਸਤੇ ਤਰਸ ਰਹੇ ਹਾਂ।