ਰਾਜੇ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਹਾਂਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਬੋਲਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, “ਮੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਹੁਣ ਖਤਮ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਕੁਝ ਆਖਾਂਗਾ। ਜਾਣ ਲਓ ਕਿ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਫਲ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਅਤੇ ਅਗਿਆਨਤਾਵਾਂ ਤੋਂ ਪੱਕਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਲਈ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਆਪਣੇ ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਮਾਪਿਆਂ ਲਈ ਦੁਖੀ ਹਾਂ—ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਅੰਨੇ ਹਨ ਤੇ ਮੇਰੇ ਸਿਵਾਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ। ਮੇਰੇ ਬਿਨਾ, ਉਹ ਇਸ ਵੱਡੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਜੀਊਣਗੇ? ਹਾਏ, ਮੇਰੀ ਕਿਸਮਤ ਕਿੰਨੀ ਮਾੜੀ ਹੈ—ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਫਰਜ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ। ਅੱਜ ਮੈਂ ਮਰੇ ਬਰਾਬਰ ਹਾਂ—ਹੇ ਭਾਗ, ਤੂੰ ਇਹ ਕੀ ਕੀਤਾ? ਫਿਰ ਵੀ, ਜਲਦੀ ਜਾ, ਇਹ ਜਲ-ਕੁੰਭ ਲੈ ਕੇ ਉਥੇ ਪਹੁੰਚ।” ਉਹ ਆਖਦਾ ਹੈ, “ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਦੇ ਦੇਵੀਂ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਮਰ ਨਾ ਜਾਣ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਖਤਮ ਹੋ ਗਈ। ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਨੇ ਆਪਣਾ ਧਨੁਸ਼ ਤੇ ਤੀਰ ਛੱਡ ਕੇ ਜਲ-ਕੁੰਭ ਚੁੱਕ ਲਿਆ ਅਤੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਉਥੇ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਮਾਪੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਉਸ ਰਾਤ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ ਹਨ—"ਕੀ ਉਹ ਘਬਰਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਾਂ ਨਾਰਾਜ਼ ਹੈ, ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਜਾਨਵਰ ਨੇ ਖਾ ਲਿਆ? ਸਾਡਾ ਪੁੱਤਰ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਆਇਆ? ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਕੀ ਕਰੀਏ, ਸਾਡੀ ਆਸ ਕਿੱਥੇ ਰਹਿ ਗਈ?" ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, “ਐਸਾ ਕੋਈ ਪੁੱਤਰ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਨਾ ਮੰਨਣ, ਭਾਵੇਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕੁਝ ਆਖ ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਹੋਵੇ। ਜਿਹੜੇ ਮਾਪੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਸਕਦੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਵਾਂਗੂ ਕਠੋਰ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਮਰਨੇ ਨਹੀਂ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਉਸ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹਨ।” ਇਹੋ ਜਿਹੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ ਕਰਦੇ, ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਉਥੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਕਦਮਾਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਸੋਚਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਆ ਗਿਆ। ਉਹ ਆਵਾਜ਼ ਮਾਰਦੇ ਹਨ, “ਪੁੱਤਰ, ਤੂੰ ਇੰਨੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਕਿਉਂ ਆਇਆ? ਤੂੰ ਸਾਡਾ ਆਸਰਾ, ਸਾਡੀ ਅੱਖਾਂ ਹੈਂ—ਬੋਲਦਾ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ? ਕੀ ਤੂੰ ਨਾਰਾਜ਼ ਹੋ, ਅੰਨੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ?” ਇਸ ਦੁਖ ਅਤੇ ਪਛਤਾਵੇ ਵਿੱਚ, ਰਾਜਾ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਤੀਰ ਲੱਗਾ ਹੋਵੇ, ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਨਾਰਦ ਜੀ, ਉਹਨਾਂ ਕੋਲ ਬੋਲਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ, “ਸਾਨੂੰ ਪਾਣੀ ਦੇਵੋ,” ਤਾਂ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਕਹਿੰਦੇ, “ਇਹ ਸਾਡਾ ਪੁੱਤਰ ਨਹੀਂ ਬੋਲ ਰਿਹਾ—ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ? ਸਾਨੂੰ ਸੱਚ ਦੱਸ।” ਰਾਜਾ ਆਖਦਾ, “ਪਾਣੀ ਪੀਣਾ ਫਿਰ ਪੀ ਲਵੋ, ਤੁਹਾਡਾ ਪੁੱਤਰ ਉਥੇ ਖੜਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਪਾਣੀ ਰੱਖਿਆ ਹੈ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਦੁਖੀ ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਆਖਦੇ ਹਨ, “ਸੱਚ ਬੋਲ, ਸਾਨੂੰ ਠੱਗ ਨਾ।” ਫਿਰ ਰਾਜਾ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਾਰੀ ਘਟਨਾ ਜਿਵੇਂ ਦੀ ਤਿਵੇਂ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ। ਦੋਵੇਂ ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਡਿੱਗ ਪਏ ਅਤੇ ਕਹਿੰਦੇ, “ਸਾਨੂੰ ਉਥੇ ਲੈ ਚੱਲ, ਪਰ ਸਾਨੂੰ ਹੱਥ ਨਾ ਲਾਈਂ—ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਵਧੀ ਦੇ ਛੂਹਣ ਨਾਲ ਕਦੇ ਨਾ ਮੁੱਕਣ ਵਾਲਾ ਪਾਪ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।” ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ, ਉਹ ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਉਥੇ ਲੈ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਝੂਠ ਪਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ ਦੋਵੇਂ ਰੋ ਪਏ। ਉਹ ਆਖਦੇ ਹਨ, “ਜਿਵੇਂ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਨਾਲ ਮਰਨ ਲਈ ਨਿਯਤ ਹੋਏ ਹਾਂ, ਤਿਵੇਂ, ਤੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਪਾਪ ਕਰਕੇ ਮਰੇਂਗਾ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਤਿਆਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਿਸ਼ੀ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਅੰਤਿਮ ਸਸਕਾਰ ਕਰਵਾਈ। ਫਿਰ, ਰਾਜਾ ਦੁਖ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਸ਼ਹਿਰ ਵਲ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ। ਸੂਰਜ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਲਈ ਵਸੀਸ਼ਠ ਹੀ ਸੱਚਾ ਆਸਰਾ ਸੀ। ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੇ ਹੋਰ ਮਹਿਲਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਕਰਕੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਕਰਨ ਲਈ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ। ਗਾਲਵ, ਵਾਮਦੇਵ, ਜਾਬਾਲੀ, ਕਸ਼੍ਯਪ ਆਦਿਕ ਹੋਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਸ਼੍ਵਮੇਧ ਯਜ੍ਯ ਕਰਨ ਲਈ ਆਖਿਆ। ਕਿਹਾ, “ਅਨੇਕ ਘੋੜੇ-ਯਜ੍ਯ ਕਰੋ, ਹਰ ਇੱਕ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀਆਂ ਦਾਨ-ਦੱਖਣਾਂ ਹੋਣ।” ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਆਸ਼੍ਵਮੇਧ-ਯਜ੍ਯ ਕੀਤੇ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਉਥੇ ਆਕਾਸ਼-ਵਾਣੀ ਹੋਈ—"ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਦਾ ਸਰੀਰ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰ ਰਾਜਕਾਜ ਲਈ ਯੋਗ ਹਨ; ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ ਰਾਜਾ ਪਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।" ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਕੰਮ ਪੂਰੇ ਕਰਨ ਲਈ, ਮਹਾਂਰਿਸ਼ੀ ਰਿਸ਼ਯਸ਼੍ਰਿੰਗ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ ਦੇਵਤਾਵਾਂ ਵਰਗੇ ਪੁੱਤਰ ਜੰਮੇ। ਰਾਮ ਜੀ ਕੌਸਲਿਆ ਨੂੰ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਤੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਸੁਮੀਤਰਾ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਗਿਆਨੀ ਭਰਤ ਕੈਕੇਈ ਨੂੰ ਹੋਏ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਬੁੱਧੀਮਾਨ, ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਪਿਆਰੇ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦੇ ਪਾਲਣਹਾਰ ਸਨ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਮਹਾਂਰਿਸ਼ੀ ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਰਾਜੇ ਕੋਲ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਯਜ੍ਯ ਦੀ ਰਾਖੀ ਲਈ ਮੰਗਦੇ ਹਨ। ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਆਸ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਆਪਣੀ ਸਹਿਮਤੀ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ। ਉਹ ਆਖਦਾ ਹੈ, “ਕਿਸਮਤ ਦੇ ਵੱਡੇ ਮੇਲ ਨਾਲ, ਬੁੱਢੇਪੇ ਵਿੱਚ ਇਹ ਦੋ ਮੁੰਡੇ ਮੈਨੂੰ ਮਿਲੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੇਰੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਵਗਾ ਦਿੱਤੀ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਪਣਾ ਰਾਜ, ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਪਰ ਇਹ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਨਹੀਂ।” ਫਿਰ ਵਸੀਸ਼ਠ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੂੰ ਆਖਦਾ ਹੈ, “ਹੇ ਰਾਜਨ, ਰਘੁਵੰਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਮੰਗੀ ਗੱਲ ਟਾਲਣੀ ਨਹੀਂ ਸਿਖਾਈ ਗਈ।” ਰਾਜਾ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਬੁਲਾਕੇ ਆਖਦਾ ਹੈ, “ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਯਜ੍ਯ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਨ।