ਇੱਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਜਲ ਦਾ ਘੜਾ ਫੜਿਆ ਅਤੇ ਵਿੱਖੇ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਨ ਤਾਂ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਰਾਜੇ ਦੀ ਪਹਚਾਣ ਸੀ, ਨ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਉਸ ਦੋਜਾਤੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ। ਦੋਵੇਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਲਈ ਉਥੇ ਪਹੁੰਚੇ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪੁੱਤਰ ਵੱਡੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਜਲ ਦਾ ਘੜਾ ਭਰ ਲਿਆ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਰਾਜੇ ਨੇ ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਹਾਥੀ ਸਮਝ ਕੇ, ਉਸ ਉੱਤੇ ਤੀਖੇ ਤੀਰ ਚਲਾਏ। ਜਿਵੇਂ ਜੰਗਲ ਦਾ ਹਾਥੀ ਵੀ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਅਸਮਰਥਤਾ ਜਾਣ ਕੇ ਹਮਲਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਪਰ ਰਾਜੇ ਨੇ ਮੰਨ ਲਿਆ ਕਿ ਇਹ ਹਾਥੀ ਹੈ ਅਤੇ ਤੀਰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਕਿਸਮਤ ਦੇ ਭੁਲੇਖੇ ਵਿੱਚ ਇਨਸਾਨ ਕੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਜਾਂਦਾ! ਤੀਰ ਲੱਗਣ ਨਾਲ, ਰਿਸ਼ੀ ਪੁੱਤਰ ਗੰਭੀਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਦਰਦ ਵਿੱਚ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ, "ਇਹ ਦੁਖਦਾਈ ਕੰਮ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕਿਸ ਨੇ ਕੀਤਾ? ਮੈਂ ਤਾਂ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਤੇ ਧਰਮਾਤਮਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹਾਂ, ਮੈਤ੍ਰਾ ਨਾਮ ਹੈ ਮੇਰਾ, ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ।" ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ ਰਾਜਾ ਚੁੱਪ ਤੇ ਉਦਾਸ ਹੋ ਗਿਆ, ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਉਥੇ ਆਇਆ। ਜਦ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਰਾਜਾ ਵੀ ਦੁਖ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਉਸ ਨੂੰ ਵੀ ਕੋਈ ਤੀਰ ਲੱਗ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਰਾਜਾ ਬੋਲੇ, "ਤੁਸੀਂ ਕੌਣ ਹੋ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ? ਤੁਸੀਂ ਇੱਥੇ ਕਿਸ ਕਾਰਜ ਲਈ ਆਏ ਹੋ? ਮੈ ਪਾਪ ਕਰ ਬੈਠਾ ਹਾਂ, ਮੈਨੂੰ ਉੱਚਤ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਦੱਸੋ।" ਫਿਰ ਰਾਜਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੱਤਿਆ ਕਰੇ, ਉਹ ਚਾਹੇ ਕਿੰਨਾ ਵੀ ਵਚਨਵਾਨ ਹੋਵੇ, ਉਸਨੂੰ ਛੂਹਣਾ ਵੀ ਪਾਪ ਹੈ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਚੰਡਾਲ ਵੀ ਉਸਨੂੰ ਨਾਹ ਛੂਹਣ, ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਦੇਖਣਾ ਵੀ ਨਹੀਂ।" ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮੇਰੀ ਆਖਰੀ ਸਾਹਾਂ ਹਨ, ਕੁਝ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੇ ਅਗਿਆਨਤਾ ਤੋਂ ਪੱਕੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਲਈ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਆਪਣੇ ਬੁੱਢੇ ਮਾਪਿਆਂ ਲਈ ਵਿਅਥਤ ਹਾਂ—ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਅੰਨ੍ਹੇ ਹਨ, ਤੇ ਮੇਰੇ ਬਿਨਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਕੌਣ ਕਰੇਗਾ?" "ਇਸ ਮਹਾਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਬਿਨਾ ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਜੀਊਣਗੇ? ਹਾਏ, ਕਿਸਮਤ ਨੇ ਮੇਰਾ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਦਾ ਕਰਤਵ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਅੱਜ ਤੋਂ ਮੈਂ ਮਰੇ ਬਰਾਬਰ ਹਾਂ। ਹੇ ਭਾਗ, ਤੂੰ ਇਹ ਕੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ! ਫਿਰ ਵੀ, ਜਲ ਦਾ ਘੜਾ ਲੈ ਕੇ ਜਲਦੀ ਉਥੇ ਜਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਦੇ ਦੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਮਰ ਨ ਜਾੜ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਸ ਰਿਸ਼ੀ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਆਤਮਾ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਛੱਡ ਗਈ। ਰਾਜਾ, ਆਪਣਾ ਧਨੁਸ਼ ਤੇ ਤੀਰ ਛੱਡ ਕੇ, ਜਲ ਦਾ ਘੜਾ ਲੈ ਲਿਆ। ਉਹ ਜਲਦੀ-ਜਲਦੀ ਜਿੱਥੇ ਉਹਦੇ ਬੁੱਢੇ ਮਾਪੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ, ਉਥੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਉਸ ਰਾਤ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਬੁੱਢੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, "ਕੀ ਉਹ ਘਬਰਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਾਂ ਕ੍ਰੋਧੀ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਜਾਨਵਰ ਨੇ ਖਾ ਲਿਆ? ਸਾਡਾ ਪੁੱਤਰ ਅਜੇ ਤੱਕ ਵਾਪਸ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਆਇਆ? ਅਸੀਂ ਹੁਣ ਕੀ ਕਰੀਏ, ਸਾਡੀ ਆਸ ਕਿੱਥੇ ਰਹਿ ਗਈ?" "ਕੋਈ ਵੀ ਪੁੱਤਰ, ਚਾਹੇ ਜਿਵੇਂ ਵੀ ਹੋਵੇ, ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਭਾਵੇਂ ਉਹਨੂੰ ਕੁਝ ਵੀ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਪੁੱਤਰ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਨਾ ਵੇਖ ਸਕਣ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਠੋਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਫੌਰਨ ਮਰਦੇ ਨਹੀਂ।" ਜਦ ਦੋਵੇਂ ਬੁੱਢੇ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਉਥੇ ਆ ਗਿਆ। ਪੈਰਾਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਮਝਿਆ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਆ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੁਕਾਰਿਆ, "ਪੁੱਤਰ, ਤੂੰ ਇੰਨਾ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਕਿਉਂ ਆਇਆ? ਤੂੰ ਹੀ ਸਾਡਾ ਆਸਰਾ ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਗੱਲ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ? ਕੀ ਤੂੰ ਸਾਡੇ ਉੱਤੇ ਨਾਰਾਜ਼ ਹੈਂ?" ਰਾਜਾ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਕਰਤੂਤ ਉੱਤੇ ਦੁਖੀ ਤੇ ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਨਾਰਦ ਜੀ, ਉਹ ਬੜੀ ਵਿਅਥਾ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੋਲੇ। ਜਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਜੇ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣੀ, "ਸਾਨੂੰ ਪਾਣੀ ਦੇ," ਉਹ ਬੋਲੇ, "ਇਹ ਸਾਡਾ ਪੁੱਤਰ ਨਹੀਂ, ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ? ਸੱਚ ਦੱਸ।" ਰਾਜਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਤੁਸੀਂ ਪਾਣੀ ਪੀਂਦੇ ਪਿੱਛੋਂ, ਮੈਂ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਤੁਹਾਡਾ ਪੁੱਤਰ ਉਥੇ ਖੜਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਪਾਣੀ ਰੱਖਿਆ ਹੈ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਦੁਖੀ ਹੋਏ ਬੋਲੇ, "ਸੱਚ ਦੱਸ, ਝੂਠ ਨਾ ਬੋਲ।" ਫਿਰ ਰਾਜਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਜਿਵੇਂ ਹੋਇਆ, ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੋਵੇਂ ਬੁੱਢੇ ਡਿੱਗ ਪਏ ਤੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ, "ਸਾਨੂੰ ਉਥੇ ਲੈ ਚਲ, ਪਰ ਸਾਨੂੰ ਨਾ ਛੂਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੱਤਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦਾ ਛੂਹਣਾ ਕਦੇ ਨਾਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।" ਫਿਰ ਰਾਜਾ, ਆਪਣੀ ਰਾਣੀ ਸਮੇਤ, ਉਹਨਾਂ ਬੁੱਢਿਆਂ ਨੂੰ ਉਥੇ ਲੈ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਝੂਠਾ ਪਿਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਛੂਹਿਆ ਅਤੇ ਦੋਵੇਂ ਰੋ ਪਏ। ਉਹ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ, "ਜਿਵੇਂ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਮੌਤ ਨਾਲ ਸਾਡੀ ਮੌਤ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੋਈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਤੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਨਾਲ ਮਰੇਂਗਾ, ਆਪਣੇ ਪਾਪ ਕਰਕੇ।" ਜਦ ਉਹ ਬੁੱਢੇ ਇਹ ਕਹਿ ਰਹੇ ਸਨ, ਰਾਜਾ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵੀ ਖਤਮ ਹੋ ਗਈ। ਫਿਰ ਰਾਜੇ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬੁੱਢਿਆਂ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਰਿਸ਼ੀ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਵਾਇਆ। ਇਸ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਰਾਜਾ ਫਿਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵੱਲ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸਾਰਾ ਵਾਕਿਆ ਵਸੀਸ਼ਠ ਜੀ ਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸਿਆ। ਸੂਰਜ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਲਈ ਵਸੀਸ਼ਠ ਜੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਆਸਰਾ ਸਨ। ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੇ ਹੋਰ ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗਾਲਵ, ਵਾਮਦੇਵ, ਜਾਬਾਲੀ, ਕਸ਼ਯਪ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਿਦਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਅਤੇ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜ्ञ ਕਰਵਾਏ ਜਾਣ। "ਅਨੇਕ ਘੋੜਾ ਯਜ्ञ ਕਰਵਾਓ, ਹਰ ਇੱਕ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਦਾਨ ਦਿਓ।" ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜ्ञ ਕੀਤੇ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਇੱਕ ਆਕਾਸ਼ਵਾਣੀ ਹੋਈ, "ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਦਾ ਸਰੀਰ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰ ਰਾਜਕਾਜ ਲਈ ਯੋਗ ਹੋਣਗੇ। ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ ਰਾਜਾ ਪਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।" ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਕਾਰਜ ਦੀ ਪੂਰਨਤਾ ਲਈ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਰਿਸ਼ਯਸ਼੍ਰਿੰਗ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ, ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਰਗੇ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ।