ਇਕ ਵਾਰ, ਅਯੋਧਿਆ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਸਨ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਵਸੀਸ਼ਠ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਸੀ, ਰਾਜਾ ਦੇ ਮੁੱਖ ਪੁਰੋਹਿਤ ਸੀ। ਰਾਜ ਵਿਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਕਸ਼ਤ੍ਰੀ, ਵੈਸ਼, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਸ਼ੂਦਰਾਂ ਵਿਚ ਕੋਈ ਰੋਗ, ਭੁੱਖਮਰੀ, ਜਾਂ ਸੂਖਾ ਨਹੀਂ ਸੀ; ਸਭ ਵਰਨਾਂ ਵਿਚ ਕੋਈ ਦੁੱਖ ਜਾਂ ਪੀੜਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਜੰਗਲਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਆਸ਼ਰਮ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਵਿਚ ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ, ਜਦੋਂ ਦਸ਼ਰਥ, ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ, ਰਾਜ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਕਿਤੇ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਵਿਚ ਰਾਜ ਦੀ ਹਕੂਮਤ ਲਈ ਵਿਵਾਦ ਹੋਇਆ। ਕਦੇ ਦੇਵਤੇ ਜਿੱਤਦੇ, ਕਦੇ ਦੈਤ-ਦਾਨਵ। ਜਦ ਇਹ ਲੜਾਈ ਚਲਦੀ ਰਹੀ, ਤਿੰਨ ਲੋਕ ਭਾਰੀ ਪੀੜਾ ਵਿਚ ਆ ਗਏ। ਫਿਰ ਮੈਂ, ਨਾਰਦ, ਦੈਤਿਆਂ ਅਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਦੇਵਤੇ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਸੁਣੇ। ਫਿਰ ਵੱਡੀ ਲੜਾਈ ਹੋਈ। ਦੇਵਤੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਅਤੇ ਈਸ਼ਾਨਾ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਹਨ, ਕੋਲ ਗਏ। ਦੋਵੇਂ ਨੇ ਦੇਵਤੇ, ਅਸੁਰ, ਦੈਤ ਅਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ: "ਜੋ ਤਪस्या ਦੁਆਰਾ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹਨ, ਉਹ ਫਿਰ ਤਪ ਕਰਕੇ ਲੜਾਈ ਕਰਨ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਭ ਤਪस्या ਲਈ ਨਿਸਚਿਤ ਹੋ ਕੇ ਚਲੇ ਗਏ। ਪਰ ਦੇਵਤੇ, ਈਰਖਾ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ, ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਕੋਲ ਵਾਪਸ ਗਏ; ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਵਿਚ ਭਿਆਨਕ ਲੜਾਈ ਹੋਈ। ਉਸ ਲੜਾਈ ਵਿਚ ਨਾ ਦੇਵਤੇ, ਨਾ ਦੈਤ-ਦਾਨਵ ਜਿੱਤੇ। ਜਦ ਲੜਾਈ ਚਲ ਰਹੀ ਸੀ, ਇੱਕ ਆਕਾਸ਼ਵਾਣੀ ਹੋਈ: "ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਾਸ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਹੈ, ਉਹ ਜਿੱਤਦੇ ਹਨ, ਹੋਰ ਨਹੀਂ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਦਾਨਵ ਜਿੱਤ ਦੀ ਖੋਜ ਲਈ ਤੁਰੇ। ਵायु ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਰਾਜਾ ਕੋਲ ਆਇਆ ਤੇ ਆਖਿਆ, "ਰਾਜਾ ਜੀ, ਤੁਸੀਂ ਦੇਵਤੇ-ਦਾਨਵਾਂ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿਚ ਆਓ; ਜਿੱਥੇ ਦਸ਼ਰਥ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਥੇ ਜਿੱਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।" "ਤੁਸੀਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਪੱਖ ਕਰੋ, ਤਾਂ ਦੇਵਤੇ ਜਿੱਤ ਜਾਣ।" ਵਾਇੂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਜਰੂਰ ਆਵਾਂਗਾ; ਵਾਇੂ, ਜਿਵੇਂ ਚਾਹੋ, ਜਾਓ।" ਵਾਇੂ ਦੇ ਚਲੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਦੈਤ ਰਾਜਾ ਕੋਲ ਆਏ ਤੇ ਆਖਿਆ, "ਰਾਜਾ ਜੀ, ਤੁਸੀਂ ਸਾਡੀ ਮਦਦ ਵੀ ਕਰੋ। ਜਿੱਤ ਤੁਹਾਡੇ ਪਾਸ ਹੈ; ਦੈਤਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਪੱਖ ਕਰੋ।" ਦਸ਼ਰਥ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਇੂ ਦੁਆਰਾ ਬੇਨਤੀ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਸੀ, ਆਖਿਆ, "ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਵਚਨ ਦੇ ਚੁੱਕਾ ਹਾਂ; ਦੈਤ-ਦਾਨਵ ਜਾਓ।" ਫਿਰ ਰਾਜਾ ਨੇ ਵਚਨ ਅਨੁਸਾਰ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸਵਰਗ ਵਿਚ ਜਾ ਕੇ, ਦੈਤ-ਦਾਨਵ ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਨਾਲ ਲੜਾਈ ਕੀਤੀ। ਜਦ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸਭਾ ਵੇਖ ਰਹੀ ਸੀ, ਨਮੁਚੀ ਦੇ ਭਰਾ ਨੇ ਰਾਜਾ ਦੇ ਰਥ ਦਾ ਧੁਰਾ ਤੇਜ਼ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ। ਰਾਜਾ, ਭੂਲੇ-ਭਟਕੇ, ਧੁਰਾ ਟੁੱਟਣ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਸਕਿਆ। ਕੈਕੇਈ, ਸੋਹਣੀਆਂ ਭਵਾਂ ਵਾਲੀ, ਰਾਜਾ ਦੇ ਕੋਲ ਖੜੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦੱਸਿਆ, ਪਰ ਧੁਰਾ ਟੁੱਟਿਆ ਵੇਖ, ਧਰਮਵਤੀ ਕੈਕੇਈ ਨੇ ਆਪਣਾ ਹੱਥ ਉਥੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ। ਨਾਰਦ ਜੀ, ਇਹ ਵੱਡਾ ਅਜਬ ਕਰਾਮਾਤ ਸੀ: ਚੰਗੀ ਸਾਰਥੀ ਕੈਕੇਈ ਦੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਰਥ ਚਲਾਇਆ, ਤੇ ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਲੜਾਈ ਵਿਚ ਜਿੱਤ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਦੈਤ-ਦਾਨਵਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ, ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਅਯੋਧਿਆ ਵਾਪਸ ਆਇਆ। ਰਸਤੇ ਵਿਚ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰੀਤਮ ਕੈਕੇਈ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਕਰਾਮਾਤ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਬਹੁਤ ਹੈਰਾਨ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਕੈਕੇਈ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਵਰ ਦਿੱਤੇ। ਕੈਕੇਈ ਨੇ ਰਾਜਾ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਲੈ ਕੇ ਆਖਿਆ, "ਇਹ ਵਰ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਰਹਿਣ, ਜਦ ਤੱਕ ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾ ਕਰਾਂ।" ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰੀਤਮ ਨੂੰ ਗਹਣੇ ਦਿੱਤੇ, ਤੇ ਜਿੱਤ-ਜੰਗੀ, ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ, ਚਰਤ ਵਿਚ ਅਪਣੀ ਨਗਰੀ ਵਾਪਸ ਆਇਆ। ਪਿਆਰੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਸਵੇਲੇ ਕੁਝ ਨਾ ਕੁਝ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਦਸ਼ਰਥ ਸ਼ਿਕਾਰੀਆਂ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿਚ, ਸ਼ਿਕਾਰ ਲਈ ਨਿਕਲਿਆ। ਉਹ ਰਾਤ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਘੁੰਮਿਆ ਤੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਕੁੰਡ ਬਣਾਇਆ; ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਸੱਤ ਉਪਦ੍ਰਵਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਜਾਣਦੇ ਹੋਏ ਵੀ, ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਕਿਸਮਤ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੇਠ ਕੰਮ ਕੀਤਾ: ਪਾਣੀ ਪੀਂਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਖੱਡ ਵਿਚ ਗਿਆ ਤੇ ਤੀਖੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਆਏ ਹੋਏ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ। ਮਹਾਬਲੀ ਰਾਜਾ ਨੇ ਜਾਨਵਰ ਮਾਰੇ; ਹੁਣ ਸੁਣੋ ਕਿਸਮਤ ਦੀ ਉਲਟ-ਪਲਟ: ਜਦ ਰਾਜਾ ਖੱਡ ਵਿਚ ਸੀ, ਉਸ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਇੱਕ ਬੁਜ਼ੁਰਗ, ਵੈਸ਼ਰਵਣ ਨਾਮ ਦਾ ਆਦਮੀ ਸੀ, ਜੋ ਨਾ ਸੁਣ ਸਕਦਾ ਸੀ, ਨਾ ਵੇਖ ਸਕਦਾ। ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਵੀ ਐਸੇ ਹੀ ਪੀੜਤ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: "ਅਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਪਿਆਸ ਨਾਲ ਤਰਸ ਰਹੇ ਹਾਂ, ਰਾਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ; ਬੁਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਰਭਰ ਹੈ — ਪਰ ਤੂੰ ਤਾ ਬੱਚਾ ਹੈਂ, ਪਿਆਰੇ ਪੁੱਤਰ।" "ਅੰਨ੍ਹਿਆਂ, ਬੇਹਰਿਆਂ, ਤੇ ਬੁਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਤੇ ਸ਼ਰਮ; ਪਿਆਰੇ ਪੁੱਤਰ, ਉਮਰ ਨਾਲ ਥੱਕੇ ਹੋਏ ਸਰੀਰ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਤੇ ਸ਼ਰਮ।" "ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਤਾ ਤਕ ਹੀ ਜੀਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜਦ ਤੱਕ ਉਹ ਕੋਲ ਧਨ, ਮਜ਼ਬੂਤ ਸਰੀਰ, ਤੇ ਰੁਕਾਵਟ-ਰਹਿਤ ਹਕੂਮਤ ਹੋਵੇ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ, ਮੌਤ ਚੰਗੀ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰ ਕੇ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਵਾਂ ਤੇ।" ਇਹ ਬੁਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਚਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਸੀ, ਮਿੱਠੀ ਬੋਲੀ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਆਖਿਆ: "ਜਦ ਤਕ ਮੈਂ ਜੀਉਂਦਾ ਹਾਂ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਹ ਦੁੱਖ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਜੇ ਪੁੱਤਰ ਆਪਣੀ ਕਰਤੂਤ ਨਾਲ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਮਨੋਵਿਰਤੀ ਦਾ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਅਯੋਗ ਹੈ।" "ਇੱਥੇ ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਦਾ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਹੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖ ਕੇ, ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਨਮਨ ਕਰਕੇ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਨੀਕ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਦਰੱਖਤ ਦੇ ਤਣੇ 'ਤੇ ਬਿਠਾ ਦਿੱਤਾ।