ਉਹ ਸਮੇਂ ਤੋਂ, ਉਹ ਤੀਰਥ ਗੋਵਿੰਦ, ਮੰਗਲਾਸੰਗਮ ਅਤੇ ਪੂਰਨਤੀਰਥ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਿਆ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੀਰਥ ਨੂੰ ਇੰਦਰਤੀਰਥ ਅਤੇ ਬਾਰਹਸਪਤਿਆ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਦੇਵਤਾ ਸਿੱਧੇਸ਼ਵਰ, ਵਿਸ਼ਣੁ ਅਤੇ ਗੋਵਿੰਦ ਵਿਰਾਜਮਾਨ ਹਨ। ਜੋ ਵੀ ਇੱਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ, ਦਾਨ ਜਾਂ ਪੁਣਯ ਕਰਮ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਅਖੂਤ ਹਨ ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰੀਤਿ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਜੋ ਕੋਈ ਇਸ ਤੀਰਥ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਨੂੰ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਸੁਣਦਾ, ਉਚਾਰਣ ਕਰਦਾ ਜਾਂ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਖੋਇਆ ਹੋਇਆ ਰਾਜ ਦੁਬਾਰਾ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੋਨਾਂ ਕੰਢਿਆਂ ਉੱਤੇ, ਹੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਿਸ਼ੀ, ਸੱਤੀਹ ਹਜ਼ਾਰ ਤੀਰਥ ਹਨ, ਜੋ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਪੂਰਨਤੀਰਥ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕੋਈ ਤੀਰਥ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਵੱਡਾ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਜਨਮ ਤੋਂ ਇਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਫਲ-ਰਹਿਤ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਤੀਰਥ ਰਾਮਤੀਰਥ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਗਰਭ-ਹਤਿਆ ਦੇ ਪਾਪ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਕੇਵਲ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਹੀ, ਮਨੁੱਖ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ, ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਮਜ਼ਬੂਤ, ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰ ਵਾਂਗੂ ਵੀਰਵਾਨ, ਇੱਕ ਕਸ਼ਤਰੀ ਰਾਜਾ ਸੀ। ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਦਾ ਰਾਜ ਬਲੀ ਵਾਂਗੂ ਸੰਭਾਲਿਆ; ਉਸ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਰਾਣੀਆਂ ਸਨ। ਕੌਸ਼ਲਿਆ, ਸੁਮਿਤਰਾ ਅਤੇ ਕੈਕੇਈ—ਸਭ ਉੱਤਮ, ਸੁਭਾਗਾ, ਸੁੰਦਰਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਲਕੜਾਂ ਵਾਲੀਆਂ—ਉਸ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਅਯੋਧਿਆ ਦਾ ਰਾਜ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਵਸੀਸਟ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਸੀ, ਉਹ ਰਾਜਾ ਦੇ ਮੁੱਖ ਪੁਜਾਰੀ ਸਨ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਕਿਸੇ ਕਿਸਮ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ, ਅਕਾਲ, ਸੁਕਾ ਜਾਂ ਕੋਈ ਦੁਖ ਨਹੀਂ ਸੀ—ਨਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ, ਕਸ਼ਤਰੀਆਂ, ਵੈਸ਼ਿਆਂ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸ਼ੂਦਰਾਂ ਵਿੱਚ। ਸਾਰੇ ਆਸ਼ਰਮ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਵਿਚ ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਰਾਜਾ, ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਵੰਸ਼ਜ, ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਇਕ ਵਾਰ, ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਝਗੜਾ ਹੋਇਆ; ਕਦੇ ਦੇਵਤੇ ਜਿੱਤਦੇ, ਕਦੇ ਦੈਤ। ਇਹ ਲੜਾਈ ਚਲਦੀ ਰਹੀ, ਹੇ ਨਾਰਦ, ਤਿੰਨ ਲੋਕ ਬਹੁਤ ਪੀੜਤ ਹੋ ਗਏ; ਫਿਰ ਮੈਂ ਦੈਤੀਆਂ ਅਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ। ਪਰ ਦੇਵਤੇ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਸੁਣੀ; ਫਿਰ ਵੱਡੀ ਲੜਾਈ ਹੋਈ। ਦੇਵਤੇ ਵਿਸ਼ਨੁ ਅਤੇ ਈਸ਼ਾਨ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਹਨ, ਕੋਲ ਗਏ; ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਦੇਵਤੇ, ਅਸੁਰ, ਦੈਤ ਅਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ—"ਜੋ ਤਪ ਨਾਲ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹਨ, ਉਹ ਤਪ ਕਰਕੇ ਫਿਰ ਲੜਾਈ ਕਰਨ;” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਸਭ ਤਪ ਕਰਨ ਲਈ ਨਿਸਚਯ ਕਰਕੇ ਚਲੇ ਗਏ। ਪਰ ਦੇਵਤੇ, ਈਰਖਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਕੋਲ ਮੁੜ ਗਏ; ਫਿਰ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਭਿਆਨਕ ਲੜਾਈ ਹੋਈ। ਇੱਥੇ, ਨਾ ਦੇਵਤੇ ਜਿੱਤ ਸਕੇ, ਨਾ ਦੈਤ-ਦਾਨਵ; ਜਦੋਂ ਲੜਾਈ ਚਲ ਰਹੀ ਸੀ, ਤਬ ਇੱਕ ਆਕਾਸ਼ਵਾਣੀ ਹੋਈ—"ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਾਸ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਹੈ, ਉਹੀ ਜਿੱਤਦੇ ਹਨ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਦੈਤ-ਦਾਨਵ ਜਿੱਤ ਦੀ ਖੋਜ ਲਈ ਚਲੇ; ਫਿਰ ਵਾਯੂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਰਾਜਾ ਕੋਲ ਆਇਆ ਅਤੇ ਕਿਹਾ—"ਤੁਸੀਂ ਆਉ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿਚ; ਜਿਥੇ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਹੈ, ਉਥੇ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਤੁਸੀਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਪੱਖ ਲਓ, ਤਾਂ ਕਿ ਦੇਵਤੇ ਜਿੱਤ ਸਕਣ।" ਵਾਯੂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਕਿਹਾ—"ਮੈਂ ਜਰੂਰ ਆਵਾਂਗਾ; ਵਾਯੂ, ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਅਨੁਸਾਰ ਜਾਓ।" ਜਦੋਂ ਵਾਯੂ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਦੈਤ-ਦਾਨਵ ਰਾਜਾ ਕੋਲ ਆਏ ਅਤੇ ਕਿਹਾ—"ਹੇ ਸਰਤਾਜ, ਤੁਸੀਂ ਸਾਡੀ ਵੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰੋ।" "ਹੇ ਰਾਜਾ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਦਸ਼ਰਥ, ਜਿੱਤ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਤੁਸੀਂ ਦੈਤਾਂ ਦੇ ਸਰਤਾਜ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰੋ।" ਫਿਰ ਰਾਜਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਯੂ ਨੇ ਮੰਗਿਆ ਸੀ, ਕਿਹਾ—"ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਵਾਯੂ ਨੂੰ ਵਚਨ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਹੈ; ਦੈਤ-ਦਾਨਵ ਚਲੇ ਜਾਓ।" ਰਾਜਾ ਨੇ ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਕੇ, ਸਵਰਗ ਵਿਚ ਜਾ ਕੇ, ਦੈਤ-ਦਾਨਵ ਅਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨਾਲ ਲੜਾਈ ਕੀਤੀ। ਜਦੋਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸਭਾ ਦੇਖ ਰਹੀ ਸੀ, ਨਮੁਚੀ ਦੇ ਭਰਾ ਨੇ ਤੀਖੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਰਾਜਾ ਦੇ ਰਥ ਦਾ ਧੁਰਾ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ। ਰਾਜਾ, ਗੁੰਝਲ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਸਕਿਆ ਕਿ ਰਥ ਦਾ ਧੁਰਾ ਟੁੱਟ ਗਿਆ ਹੈ; ਕੈਕੇਈ, ਜੋ ਸੁੰਦਰ ਭੌਂਹਾਂ ਵਾਲੀ ਸੀ, ਰਾਜਾ ਦੇ ਕੋਲ ਖੜੀ ਸੀ, ਹੇ ਨਾਰਦ। ਕੈਕੇਈ ਨੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਆਪ ਨਹੀਂ ਦੱਸਿਆ, ਪਰ ਧੁਰਾ ਟੁੱਟਿਆ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਆਪਣਾ ਹੱਥ ਉਥੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ। ਹੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਿਸ਼ੀ, ਇਹ ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਅਦਭੁਤ ਕੰਮ ਸੀ: ਚਲਾਕ ਰਥ-ਸਵਾਰ ਨੇ, ਜਿਸ ਦੇ ਰਥ ਦਾ ਧੁਰਾ ਉਸ ਦੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਟਿਕਾ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਲੜਾਈ ਵਿਚ ਜਿੱਤ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ। ਦੈਤ-ਦਾਨਵਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ, ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਉਹ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਅਯੋਧਿਆ ਵਾਪਸ ਆਇਆ। ਰਾਸਤੇ ਵਿਚ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰੀਤਮ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਅਤੇ ਕੈਕੇਈ ਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਤਦ, ਉਸ ਨੇ ਕੈਕੇਈ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਵਰ ਦਿੱਤੇ, ਹੇ ਨਾਰਦ; ਅਤੇ, ਰਾਜਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ, ਕੈਕੇਈ ਨੇ ਕਿਹਾ—"ਇਹ ਵਰ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਰਹਿਣ, ਜਦ ਤਕ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੰਗਣੀ ਨਹੀਂ।" ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰੀਤਮ ਨੂੰ ਗਹਨੇ ਦਿੱਤੇ, ਅਤੇ ਜਿੱਤ-ਜੰਗੀ, ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ, ਉਹ ਚੜ੍ਹ ਰਥ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਪਸ ਆਇਆ। ਪਿਆਰੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਕੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ? ਇਕ ਵਾਰ, ਦਸ਼ਰਥ, ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਸ਼ਿਕਾਰ ਲਈ ਨਿਕਲਿਆ। ਉਹ ਰਾਤ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਘੁੰਮਿਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪਾਣੀ ਦਾ ਜਲ-ਕੁੰਡ ਬਣਾਇਆ; ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਸੱਤ ਦੁਸ਼ਣਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।