ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਮਹਾਂਮਾਨਵਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਅਨੰਤ ਅਤੇ ਅਚੂਕ ਪ੍ਰਭੂ, ਜਾਮਦਗਨਯਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹੀ ਪ੍ਰਭੂ ਵਾਰੁਣ, ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਯਮ ਦੇ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਾਲੇ, ਸਰਵਗਿਆਤਾ ਵਾਲੇ, ਆਪਣੇ ਹੋਠਾਂ 'ਤੇ ਸਰਸਵਤੀ ਨੂੰ ਧਾਰਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਉਹ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਹਨ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੇਅੰਤ ਵੰਦਨਾ। ਇਹ ਪ੍ਰਭੂ, ਜੋ ਪਾਪ ਰਹਿਤ ਹਨ, ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ 'ਤੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਅਨੇਕਾਂ ਬਾਂਹਾਂ, ਰਾਣਾਂ, ਪੈਰ, ਕੰਨ, ਅੱਖਾਂ ਅਤੇ ਸਿਰ ਹਨ। ਜਿਹੜੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਖੁਦ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਦ ਤੱਕ ਮਨੁੱਖ ਹਰੀ, ਦਇਆ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ, ਦੀ ਸ਼ਰਣ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੇ, ਉਹ ਦੁਰਭਾਗ ਅਤੇ ਦੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜੇ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਸੁੱਖਮ, ਪਰਮ, ਅਨੰਤ ਜੋਤ, ਓਮ ਦਾ ਸਾਰ, ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਚੇਤਨਾ ਅਤੇ ਆਨੰਦ ਦਾ ਸਵਰੂਪ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਇਥੇ ਤਕ ਕਿ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਵੀ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਪੰਜ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਮਹਾਨ ਯਜਨਾ ਨਾਲ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰੇ ਕਰਕੇ ਸੰਸਾਰ-ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਦਿਵ੍ਯ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜੇ ਸਮਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਾਲੇ, ਛੇ ਲਹਿਰਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ, ਸ਼ਾਂਤ-ਚਿੱਤ ਹਨ, ਉਹ ਗਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਧਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਸ਼ੰਭੂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਨ ਕੋਈ ਜਾਤ, ਨ ਕਰਮ, ਨ ਵੈਦਿਕ ਸ਼ਾਸਤਰ, ਨ ਧਿਆਨ ਜਾਂ ਸਮਾਧੀ—ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਨਹੀਂ; ਮੈਂ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਰੁਦ੍ਰ, ਸ਼ਿਵ, ਸ਼ੰਕਰ, ਸੋਮ ਦੇ ਸ਼ਾਂਤ-ਚਿੱਤ ਵਾਲੇ ਰੂਪ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਹੇ ਸ਼ੰਭੂ! ਇਕ ਮੂਰਖ ਵੀ, ਜੇ ਤੇਰੇ ਚਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਭਗਤੀ ਕਰੇ, ਉਹ ਤੇਰਾ ਮੁਕਤੀ ਰੂਪ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ—ਗਿਆਨ, ਯਜਨਾ, ਤਪ, ਧਿਆਨ, ਦਾਨ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਫਲਾਂ ਵਿੱਚ। ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਫਲ ਹੈ: ਸੋਮੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਭਗਤੀ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਰ ਜੀਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰੀਤਿ ਹੈ, ਇਹ ਫਲ ਦਿਖਾਈ ਵੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸੁਣਿਆ ਵੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਭੂ! ਤੇਰੀ ਭਗਤੀ ਹੀ ਸਵਰਗ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਵੱਲ ਚੜ੍ਹਨ ਵਾਲੀ ਸਿੜ੍ਹੀ ਹੈ, ਤੇਰੇ ਚਰਣਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਦਾ ਸਾਧਨ ਹੈ; ਪਰ ਗਿਆਨੀ ਇਸਨੂੰ ਸਿਰਫ ਸਿੜ੍ਹੀ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੇ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਦਇਆ ਦੇ ਸਾਗਰ, ਮੈਨੂੰ ਤੇਰੀ ਭਗਤੀ ਮਿਲੇ। ਤੇਰੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਦਾ ਕੋਈ ਹੋਰ ਮਾਰਗ ਨਹੀਂ। ਆਪਣੇ ਮਹਾਤਮ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਸਾਨੂੰ ਪਾਪੀਆਂ ਉੱਤੇ ਵੀ ਕਿਰਪਾ ਕਰ। ਤੂੰ ਸਥੂਲ ਤੇ ਸੁੱਖਮ, ਅਨਾਦਿ ਤੇ ਨਿਤ, ਪਿਤਾ ਤੇ ਮਾਤਾ, ਅਸੱਤ ਤੇ ਸਤ—ਸਭ ਕੁਝ ਹੈਂ। ਵੇਦ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣ ਵੀ ਤੈਨੂੰ ਇਉਂ ਹੀ ਵੰਡਦੇ ਹਨ। ਸੋਮੇਸ਼ਵਰ! ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹਰੀ ਅਤੇ ਹਰਾ, ਦੋਵੇਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਅਤੇ ਬੋਲੇ, "ਮੰਗੋ, ਜੋ ਕੁਝ ਤੇਰੇ ਮਨ ਵਿਚ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਭਾਵੇਂ ਸਭ ਤੋਂ ਦੁਲੱਭ ਵਰ ਵੀ ਹੋਵੇ।" ਇੰਦਰ ਨੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਮੇਰਾ ਰਾਜ ਵਾਰ ਵਾਰ ਮਿਲਦਾ ਤੇ ਖੋਂਹਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਦੁੱਖ ਹੁਣ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਮੇਰਾ ਰਾਜ ਸਥਿਰ ਰਹੇ, ਮੇਰੇ ਸਾਰੇ ਕਾਰਜ ਅਟੱਲ ਰਹਿਣ। ਜੇ ਤੁਸੀਂ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਸੱਚਮੁੱਚ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ, ਤਾਂ ਸਭ ਕੁਝ ਸਦਾ ਲਈ ਸਥਿਰ ਕਰ ਦਿਓ।" "ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇ,"—ਹਰੀ ਦੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੋਵੇਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਸਦੇ ਚਿਹਰੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਦੋਵੇਂ ਨੂੰ ਪਰਮ ਕ੍ਰਿਪਾ ਮਿਲੀ। ਉਹ ਦੋਵੇਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਕਦੇ ਨਾ ਘਟਦੀ, ਨਾ ਕਿਸੇ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ, ਨਾ ਕਦੇ ਬਦਲਦੀ ਹੈ—ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਆਸਰੇ ਹਨ, ਭੋਗ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਦਾਤਾ ਹਨ। ਉਹ ਤਿੰਨ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੀ ਦੈਵੀਤਾ, ਮਹਾਨ ਤੀਰਥ, ਗੌਤਮੀ, ਮਨੋਰਥ ਪੂਰੇ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਉੱਥੇ, ਇਸ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ, ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ, ਮਹਿੰਦਰ ਦੇ ਮੰਗਲ ਲਈ, ਸਾਡੀ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਮਹਿੰਦਰ ਦਾ ਅਭਿੇਕ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਸਥਿਰਤਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਜੋ ਚੰਗੇ ਕਰਮ ਇਸ ਜਨਮ ਜਾਂ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਵਿਚ ਕੀਤੇ ਹਨ—ਹੇ ਗੋਦਾਵਰੀ, ਉਹ ਸਭ ਪੂਰੇ ਹੋਣ। ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਜੋ ਕੋਈ ਇਉਂ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਗੌਤਮੀ ਵਿਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰੇ, ਸਾਡੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਉਸਦਾ ਧਰਮ ਪੂਰਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪੁੰਨਵਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਨੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਦੇਵਗੁਰੂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ 'ਚ ਮਹਾਨ ਅਭਿੇਕ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਦਰਿਆ ਮੰਗਲਾ ਕਹਾਈ, ਅਤੇ ਉਸ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੰਗਾ ਦਾ ਸੰਗਮ ਮੰਗਲਦਾਇਕ ਹੈ। ਇੰਦਰ ਨੇ ਜਦੋਂ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਵਿਸ਼ਨੂੰ, ਜੋ ਸਾਰਾ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਹੈ, ਪ੍ਰਤੱਖ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ; ਅਤੇ ਸ਼ਕ੍ਰ ਨੇ ਪ੍ਰਭੂ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਬਰਾਬਰ ਧਰਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਥੇ, ਉਹ ਗੋਵਿੰਦ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਏ; ਅਤੇ ਵਜਰਧਾਰੀ ਨੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਬਰਾਬਰ ਧਰਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਥੇ, ਹਰੀ ਨੇ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਗੋਵਿੰਦ ਹਰੀ ਹੋਏ; ਹਰੀ ਤੋਂ ਹਰੀ ਨੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਸਥਿਰਤਾ ਹੋਈ, ਉਥੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ, ਦੀ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਨੇ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜੇ ਦੀ ਰਾਜਸਥਿਰਤਾ ਲਈ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਲੋਂ ਪੂਜਿਆ ਗਿਆ ਸਿੱਧੇਸ਼ਵਰ ਉਥੇ ਲਿੰਗ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਤੀਰਥ ਗੋਵਿੰਦ, ਮੰਗਲਾ ਸੰਗਮ ਅਤੇ ਪੂਰਨ ਤੀਰਥ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਇੰਦਰਤੀਰਥ ਅਤੇ ਬਾਰਹਸਪਤਯ ਵੀ ਕਹਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਸਿੱਧੇਸ਼ਵਰ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਅਤੇ ਗੋਵਿੰਦ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਉਥੇ ਜੋ ਵੀ ਇਸ਼ਨਾਨ, ਦਾਨ ਜਾਂ ਪੁੰਨ ਕਰਮ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਅਖੁੱਟ ਹਨ ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰੀਤਿ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਜੋ ਕੋਈ ਉਸ ਤੀਰਥ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਰੋਜ਼ ਸੁਣਦਾ, ਉਚਾਰਦਾ ਜਾਂ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਖੋਇਆ ਰਾਜ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੋਹਾਂ ਕੰਢਿਆਂ ਉੱਤੇ, ਹੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਮੁਨੀ, ਸੈਂਤੀ ਹਜ਼ਾਰ ਤੀਰਥ ਹਨ, ਜਿਹੜੇ ਹਰ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰੇ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪੂਰਨ ਤੀਰਥ ਵਰਗਾ ਕੋਈ ਤੀਰਥ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਵੱਡਾ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੋਵੇ; ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਜਨਮ ਤੋਂ ਇਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਫਲ ਰਹਿਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਰਾਮਤੀਰਥ ਨਾਮ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਭ੍ਰੂਣਹੱਤਿਆ ਦੇ ਪਾਪ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਦੀ ਸਿਰਫ਼ ਮਹਿਮਾ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਹੀ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਮਿਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਜੰਮਿਆ, ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਸ਼ਕ੍ਰ ਵਾਂਗੂ ਬਲਸ਼ਾਲੀ, ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਅਤੇ ਵਿਰੋਧੀ, ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਕਸ਼ਤਰੀ ਰਾਜਾ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਰਾਜੇ ਦਾ ਨਾਮ ਦਸ਼ਰਥ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਲੀ ਵਾਂਗ ਰਾਜੀ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਰਾਣੀਆਂ ਸਨ—ਕੌਸ਼ਲਿਆ, ਸੁਮਿਤਰਾ ਅਤੇ ਕੈਕੇਈ—ਸਭ ਸੁਭਾਗਵਤੀ, ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਮੰਗਲ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੀਆਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੀ ਕਥਾ ਜਾਰੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।