ਪੁਰਾਣਕਾਲ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ, ਦੋ ਨਲਾਂ ਦੀ ਮਹਾਨ ਕੀਰਤੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ—ਇਕ ਨਲ ਵੀਰਸੇਨਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਤੇ ਦੂਜਾ ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਰਾਜੇ, ਜੋ ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ, ਵਿਵਸਵਾਨ ਦੀ ਚਮਕਦਾਰ ਵੰਸ਼ਜ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜਾ ਵੀ ਵਿਵਸਵਾਨ ਦੀ ਇਹ ਮਹਾਨ ਕਥਾ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਉਚਾਰਣ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਜੋ ਸੂਰਜ, ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਆਦਰਨੀਯ ਹੈ, ਤੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਪੋਸ਼ਕ ਹੈ—ਉਹ ਵਿਵਸਵਾਨ ਨਾਲ ਏਕਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਵੰਸ਼ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ, ਹੇ ਗਿਆਨੀ ਰਿਸ਼ਿਓ, ਸੋਮ ਦੇ ਪਿਤਾ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ਿ ਅਤ੍ਰਿ ਸਨ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਮਨੋ-ਸੰਕਲਪ ਤੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕੀਤੀ। ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਰਿਸ਼ਿ ਅਤ੍ਰਿ ਨੇ 'ਅਨੁੱਤਰਾ' ਨਾਮਕ ਪਰਮ ਤਪ ਤਿੰਨ ਹਜ਼ਾਰ ਦੇਵ-ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤਪ ਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਉੱਪਰ ਵੱਲ ਚੜ੍ਹੀ ਤੇ ਸੋਮ ਬਣ ਗਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਦੱਸ ਧਾਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਵਗਿਆ, ਜੋ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਯਜ్ఞ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ, ਦੱਸ ਦੇਵੀਆਂ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਉਸ ਅੰਕੁਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਿੱਚ ਧਾਰਣ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਨਹੀਂ ਸਕੀਆਂ। ਜਦ ਉਹ ਦੇਵੀਆਂ ਉਸ ਅੰਕੁਰ ਨੂੰ ਨਾਂ ਝੱਲ ਸਕੀਆਂ, ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਗਈਆਂ, ਤੇ ਉਹ ਅੰਕੁਰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਸੋਮ ਨੂੰ ਡਿੱਗਿਆ ਵੇਖਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ—ਜੋ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾਮਹ ਹਨ—ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਰਥ ਉੱਤੇ ਬਿਠਾ ਦਿੱਤਾ। ਜਦ ਉਹ ਡਿੱਗ ਪਿਆ, ਤਾਂ ਦੇਵਤੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਹੋਰ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਅਤ੍ਰਿ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਉਸ ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰਤਾ ਕੀਤੀ। ਜਦ ਉਹ ਸਤਿਕਾਰਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਸੋਮ ਦੀ ਚਮਕਦਾਰ ਊਰਜਾ ਨੇ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ਹਰ ਪਾਸੇ ਪੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਮਹਾਨ ਰਥ ਉੱਤੇ, ਉਹ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਸੱਤ-ਸੱਤ ਚੱਕਰ ਲਗਾ ਕੇ, ਸਮੁੰਦਰ-ਘਿਰਿਆ ਧਰਤੀ ਦਾ ਮੰਗਲਮਈ ਪ੍ਰਦੱਖਿਣ ਕੀਤਾ। ਜੋ ਊਰਜਾ ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰਗਟਾਈ, ਉਹ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਈ, ਤੇ ਉਥੋਂ ਜੜੀਆਂ-ਬੂਟੀਆਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸੰਸਾਰ ਪਾਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਊਰਜਾ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਸਤਿਕਾਰ ਤੇ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਸੋਮ ਨੇ ਲੋਟਸ-ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਤਪ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹੈ, ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬੀਜਾਂ, ਔਸ਼ਧੀਆਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਤੇ ਜਲਾਂ ਉੱਤੇ ਰਾਜਾ ਬਣਨ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਮਹਾਨ ਸਾਰਵਭੌਮਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਸੋਮ, ਜੋ ਨਰਮ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਸੀ, ਨੇ ਰਾਜਸੂਯ ਯਜ्ञ ਕੀਤਾ ਤੇ ਲੱਖਾਂ ਦਾਨ ਦਿੱਤੇ। ਸੋਮ ਨੇ ਤਿੰਨੋ ਲੋਕ ਵੀ ਮਹਾਨ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀਆਂ ਤੇ ਯਜ्ञ ਕਰਵਾਉਣ ਵਾਲੇ ਪੁਜਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਹਿਰਣਯਗਰਭ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਭ੍ਰਿਗੁ ਮੁੱਖ ਪੁਜਾਰੀ ਬਣੇ; ਹਰੀ (ਵਿਸ਼ਣੂ) ਵੀ ਉਥੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਮੌਜੂਦ ਸੀ। ਸਿਨੀ, ਕੁਹੁ, ਦਯੁਤੀ, ਪੁਸ਼ਟੀ, ਪ੍ਰਭਾ, ਵਸੁ, ਕੀਰਤੀ, ਧ੍ਰਿਤੀ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮੀ—ਇਹ ਨੌਂ ਦੇਵੀਆਂ ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਰਹੀਆਂ। ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਅਵਭ੍ਰਿਥ ਸੰਸਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਸਭ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਉਹ ਦਸ ਪਾਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦਾ ਹੋਇਆ ਰਾਜਿਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਬਣ ਗਿਆ। ਇਹ ਦੁਲਭ ਰਾਜਸਿੰਘਾਸਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਸਤਿਕਾਰਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਅਹੰਕਾਰ ਤੇ ਅਦਬ ਦੀ ਘਾਟ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ। ਰਾਜਸਿੰਘਾਸਨ ਦੇ ਮੱਦੇ ਵਿੱਚ, ਸੋਮ ਨੇ ਅੰਗਿਰਸਪੁੱਤਰ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤਿ ਦੀ ਪਤਨੀ ਤਾਰਾ ਨੂੰ ਜਬਰਦਸਤੀ ਆਪਣੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਕਰ ਲਿਆ। ਜਦੋਂ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੇ ਰਹੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਸੋਮ ਨੇ ਤਾਰਾ ਨੂੰ ਅੰਗਿਰਸ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਨਾ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਉਸ਼ਨਸ ਨੇ ਅੰਗਿਰਸ ਦੀ ਏੜੀ ਫੜ ਲਈ, ਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣਾ ਮੱਦਾ-ਨੂੰਕ ਵਾਲਾ ਧਨੁਸ਼ ਚੁੱਕ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਏੜੀ ਫੜ ਲਈ। ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਨੇ, ਬ੍ਰਹਮਸ਼ਿਰਸ ਨਾਮਕ ਪਰਮ ਅਸਤਰ ਦੇ ਨਾਲ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਉੱਤੇ ਬਾਣ ਚਲਾਇਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯਸ਼ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਈ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਤਾਰਾ ਲਈ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਤੇ ਸੰਸਾਰ-ਵਿਨਾਸਕ ਯੁੱਧ ਹੋਇਆ। ਉਥੇ, ਬਾਕੀ ਦੇਵਤੇ, ਤੁਸ਼ਿਤਾ ਦੇਵਗਣ ਅਤੇ ਦੋ-ਵਾਰ ਉਤਪੰਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜੋ ਆਦਿ ਤੇ ਨਿਤ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਰਣ ਵਿੱਚ ਗਏ। ਫਿਰ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਉਸ਼ਨਸ ਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ ਅਤੇ ਤਾਰਾ ਨੂੰ ਅੰਗਿਰਸ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਜਦ ਉਹ ਗਰਭਵਤੀ ਸੀ, ਤਦ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤਿ ਨੇ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਕਿਹਾ: "ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ ਵਿੱਚ ਤੇਰਾ ਬੀਜ ਕਿਸੇ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗਾ।" ਤਾਰਾ ਨੇ ਇਕ ਝਾੜੀ ਦੇ ਡੰਡੇ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਗਰਭ ਨਿਕਾਲ ਦਿੱਤਾ; ਤੇ ਜਦ ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਜੰਮਿਆ, ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾਰ ਸੀ। ਫਿਰ, ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਤਾਰਾ ਤੋਂ ਪੁੱਛਿਆ: "ਸੱਚ ਦੱਸ, ਇਹ ਪੁੱਤਰ ਸੋਮ ਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤਿ ਦਾ?" ਪਰ ਜਦ ਤਾਰਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਵਾਲ ਦਾ ਜਵਾਬ ਨਾ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਉਹ ਮਹਾਨ ਪੁੱਤਰ, ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦੇਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ ਤੇ ਤਾਰਾ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ: "ਸੱਚ ਦੱਸੋ, ਹੇ ਤਾਰਾ, ਇਹ ਪੁੱਤਰ ਕਿਸ ਦਾ ਹੈ?" ਤਾਰਾ ਨੇ ਜੋੜੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: "ਇਹ ਸੋਮ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ, ਹੇ ਪਿਤਾਮਹ।" ਫਿਰ ਰਾਜਾ ਸੋਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਸਿਰ ਸੁੰਘਿਆ ਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਨਾਮ 'ਬੁਧ' ਰੱਖਿਆ। ਬੁਧ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਬੁਧ ਨੇ ਵੀਰੋਚਨ ਦੀ ਧੀ ਤੋਂ ਇਕ ਪੁੱਤਰ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਪੁੱਤਰ ਇਲਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਪੁਰੂਰਵਾਸ ਹੋਇਆ। ਉਰਵਸ਼ੀ ਤੋਂ ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਦੇ ਸੱਤ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਮ ਦੀ ਮਹਿਮਾ-ਮਈ ਜਨਮ ਕਥਾ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੁਣਾਈ ਗਈ। ਹੁਣ, ਹੇ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਰਿਸ਼ਿਓ, ਉਸ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣੋ, ਜੋ ਭਾਗ, ਲੰਬੀ ਉਮਰ, ਤੰਦਰੁਸਤੀ, ਪੁੰਨ ਤੇ ਇੱਛਾਪੂਰਤੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਕੇਵਲ ਸੋਮ ਦੇ ਜਨਮ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ਿਓ, ਬੁਧ ਦਾ ਗਿਆਨਵਾਨ ਪੁੱਤਰ ਸੀ ਪੁਰੂਰਵਾਸ, ਜੋ ਤੇਜਸਵੀ, ਦਾਨੀ, ਯਜ్ఞਾਂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਤੇ ਦਾਨ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਗਰਗਣੀ ਸੀ।