ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਇੱਕ ਵਿਦਵਾਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਚੇਲੇ ਕਠਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਮੇਰੀ ਭੈਣ ਨੂੰ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਤੇ ਵਿਆਹ ਦੇ ਰਸਮਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਵਜੋਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲੈ। ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਬਿਤਾ—ਇਹੀ ਮੇਰੀ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲੋਂ ਮੰਗ ਹੈ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਕਠਾ ਨੇ ਸੰਦੇਹ ਜਤਾਇਆ, "ਸ਼ਿਸ਼ਿਆ ਦਾ ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਕ ਨਾਲ ਰਿਸ਼ਤਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪੁੱਤਰ ਜਾਂ ਭਰਾ ਵਰਗਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਅਧਿਆਪਕ ਪਿਤਾ ਸਮਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਇਹ ਰਿਸ਼ਤਾ ਕਿਵੇਂ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ?" ਪਰ ਅਧਿਆਪਕ ਨੇ ਫਿਰ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ, "ਮੇਰੀ ਆਗਿਆ ਨੂੰ ਮਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ। ਮੇਰੀ ਆਗਿਆ ਹੀ ਤੇਰਾ ਦਾਨ ਹੈ। ਹੇ ਕਠਾ, ਸਭ ਕੁਝ ਯਾਦ ਰੱਖ ਅਤੇ ਪੂਰੇ ਮਨ ਨਾਲ ਰੇਵਤੀ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ।" ਕਠਾ ਨੇ "ਜਿਵੇਂ ਆਗਿਆ" ਆਖ ਕੇ ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਕ ਦੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ ਰੇਵਤੀ ਦਾ ਹੱਥ ਫੜ ਲਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਧਰਮਕ ਰਸਮਾਂ ਨਾਲ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਫਿਰ ਕਠਾ ਨੇ ਪਿਆਰ ਭਰੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਰੇਵਤੀ ਵੱਲ ਵੇਖਿਆ। ਉਥੇ, ਕਠਾ ਨੇ ਰੇਵਤੀ ਦੇ ਸੁੰਦਰਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਲਈ, ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ। ਰੇਵਤੀ ਬੇਹੱਦ ਸੁੰਦਰ ਸੀ, ਉਸਦੇ ਅੰਗ ਲਾਭਵੰਤ ਤੇ ਅਦੁੱਤੀਅ ਆਕਾਰ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਉਥੇ ਰੇਵਤੀ ਦੀ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ ਵਗਿਆ। ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਰੇਵਤੀ ਨਦੀ ਬਣ ਗਿਆ, ਜੋ ਸੁੰਦਰਤਾ ਤੇ ਭਾਗਾਂ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਈ। ਫਿਰ ਕਠਾ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮ ਦੇ ਦਰਭਾ ਘਾਸ ਨਾਲ ਸ਼ੁਭ ਆਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਵਿਦਰਭਾ ਨਦੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ। ਜੋ ਵੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਰੇਵਤੀ ਤੇ ਗੰਗਾ ਦੇ ਸੰਗਮ ਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆਦਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇੰਝ ਹੀ, ਜੋ ਵਿਦਰਭਾ ਤੇ ਗੌਤਮੀ ਦੇ ਸੰਗਮ ਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਭੋਗ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਕੰਢਿਆਂ ਉੱਤੇ ਸੌ ਉਤਮ ਤੀਰਥ ਹਨ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਮਿਟਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਹਰ ਸਿੱਧੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਉੱਤਰੀ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਇਹ ਪੂਰਨਤੀਰਥ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉੱਥੇ, ਜੇ ਕੋਈ ਅਣਜਾਣੇ ਵੀ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰ ਲਵੇ, ਉਹ ਸ਼ੁਭਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਪੂਰਨਤੀਰਥ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਕੌਣ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਚੱਕਰਧਾਰੀ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਧਾਰੀ ਆਪ ਹੀ ਵਸਦੇ ਹਨ? ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ, ਕਲਪ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ, ਆਯੁਸ਼ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਧਨਵੰਤਰੀ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਯਜਨਾਂ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ—ਕੀਤੇ। ਬਹੁਤ ਦਾਨ ਦੇਣ ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਸੁਖ ਭੋਗਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਭੋਗਾਂ ਦੀ ਅਸਮਾਨਤਾ ਨੂੰ ਸਮਝਿਆ ਅਤੇ ਪਰਮ ਵੈਰਾਗ ਲੈ ਲਿਆ। ਸਮੁੰਦਰ ਪਾਰ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਜਾਂ ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਜਾਂ ਸ਼ਿਵ ਜਾਂ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ, ਖਾਸ ਕਰ ਕੇ ਕਿਸੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸੰਗਮ ਤੇ—ਉੱਥੇ ਕੀਤੀਆਂ ਤਪੱਸਿਆ, ਹਵਨ ਤੇ ਜਪ ਅਮਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਧਨਵੰਤਰੀ ਨੇ ਉੱਥੇ ਵੱਡੀ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ। ਗਿਆਨ ਤੇ ਵੈਰਾਗ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਕੇ, ਭੀਮੇਸ਼ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਨ ਲੈ ਕੇ, ਉਸਨੇ ਗੰਗਾ ਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਸੰਗਮ ਉੱਤੇ ਗਹਿਰੀ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ। ਬਹੁਤ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ, ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਦੈਤ ਨੇ, ਇੱਕ ਰਾਜਾ ਕੋਲੋਂ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਹਾਰ ਕੇ, ਡਰ ਕਰਕੇ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਲਈ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਨ ਲੈ ਲਈ। ਜਦੋਂ ਧਨਵੰਤਰੀ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਗਿਆ, ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਰਾਜ ਪਾ ਲਿਆ; ਜਦੋਂ ਰਾਜੇ ਨੇ ਵੈਰਾਗ ਲਿਆ, ਤਦੋਂ ਦੈਤ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਆਇਆ। ਜਦੋਂ ਧਨਵੰਤਰੀ ਰਾਜਾ ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਦ ਇੱਕ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਦੈਤ 'ਤਮਾ' ਨੇ ਉੱਥੇ ਆ ਕੇ ਸ਼ਰਨ ਲਈ। ਧਨਵੰਤਰੀ ਸਦਾ ਜਪ ਤੇ ਹਵਨ ਵਿਚ ਲੀਨ, ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨ ਵਿਚ ਮਨ ਲਾਇਆ ਹੋਇਆ, ਸੋਚਿਆ, "ਮੈਂ ਇਸ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਾਂਗਾ," ਤੇ ਤਮਾ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਆਇਆ। "ਮੈਂ, ਇਹ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਰਾਜਾ, ਉਸਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰੀ ਨਾਸ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹਾਂ; ਸੋਚ ਕੇ ਕਿ 'ਮੈਂ ਇਸ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਾਂਗਾ,' ਤਮਾ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਆਇਆ।" ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਔਰਤ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਰਾਜੇ ਕੋਲ ਆਇਆ—ਵੋ ਸੁੰਦਰ ਭਵਨਾਵਾਂ ਵਾਲੀ, ਨੱਚਦੀ ਤੇ ਗਾਉਂਦੀ, ਹੱਸਦੀ, ਦੇਖਣ ਵਿਚ ਬੜੀ ਸੋਹਣੀ। ਰਾਜੇ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਹਰ ਅੰਗ ਵਿਚ ਸੁੰਦਰ ਸੀ, ਜੋ ਉੱਥੇ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਰਹੀ ਸੀ, ਸ਼ਾਂਤ, ਭਗਤੀ ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ। ਰਾਜੇ ਨੇ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਮਿਹਰ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ, "ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ? ਕਿਸ ਕਾਰਨ ਇਸ ਘਣੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈਂ? ਤੂੰ ਕਿਸਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਇੰਨੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੈਂ? ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ, ਹੇ ਮੰਗਲਮਈ।" ਉਸ ਔਰਤ ਨੇ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਜਦ ਤੂੰ ਮੌਜੂਦ ਹੈਂ, ਦੁਨੀਆਂ ਵਿਚ ਹੋਰ ਕਿਹੜੀ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਮੈਂ ਇੰਦਰ ਦੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਹਾਂ; ਤੈਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਲਾਲਸਾ ਹੋਈ। ਖੁਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਆਉਂਦੀ ਹਾਂ, ਪਰ ਗਿਣਤੀ ਰਹਿਤ ਪੁੰਨ ਨ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਸਭ ਲਈ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਹਾਂ।" ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਔਖੀ ਤਪੱਸਿਆ ਛੱਡ ਦਿਤੀ, ਤੇ ਮਨ ਵਿਚ ਉਸ ਔਰਤ ਨੂੰ ਹੀ ਧਿਆਉਂਦਾ, ਉਸਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਲਗਨ ਤੇ ਭਾਵ ਨਾਲ ਲੀਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਰਾਜਾ ਨੇ ਉਸ ਔਰਤ ਵਿਚ ਹੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈ ਲਈ; ਜਦ ਉਹ ਹਨੇਰੇ ਵਿਚ ਵੜਿਆ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਉਹ ਗਾਇਬ ਹੋ ਗਿਆ, ਉਸਦੀ ਵੱਡੀ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਸ ਹੋ ਗਈ। ਇਸ ਵੇਲੇ, ਮੈਂ ਉੱਥੇ ਆਇਆ ਸੀ, ਵਰ ਦਣ ਲਈ; ਉਸਨੂੰ ਹੈਰਾਨ, ਤਪੱਸਿਆ ਤੋਂ ਡਿੱਗਿਆ ਤੇ ਮੁਰਝਾਇਆ ਦੇਖਿਆ। ਫਿਰ, ਮੈਂ ਉਸ ਮਹਾਨ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝਾ ਕੇ, ਤੇਰੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦਾ ਨਾਂ 'ਹਨੇਰਾ' ਰੱਖਿਆ ਤੇ ਉਸਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਤੋਂ ਡਿੱਗਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਿਆ। ਉਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਹੇ ਰਾਜੇ, ਤੂੰ ਦੁਖੀ ਨਾ ਹੋ; ਔਰਤਾਂ ਖੁਸ਼ੀ ਵੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਦੁੱਖ ਵੀ। ਇਹ ਸਭ ਇੰਝ ਹੀ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਜੋ ਮਾਇਆ ਦੀ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਫਿਰ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਰਾਜੇ ਨੇ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆ ਕੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ? ਮੈਂ ਤਪੱਸਿਆ ਦਾ ਅੰਤ ਕਿਵੇਂ ਪਾ ਸਕਦਾ ਹਾਂ?" ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਜਨਾਰਦਨ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਦੀ ਪੂਰੀ ਲਗਨ ਨਾਲ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰ, ਤਦ ਤੂੰ ਸਫਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਂਗਾ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਰਚਨਹਾਰ, ਪ੍ਰਾਚੀਨ, ਵੇਦਾਂ ਰਾਹੀਂ ਜਾਣਣਯੋਗ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਸਿੱਧੀਆਂ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਹੋਰ ਨਹੀਂ।" ਫਿਰ ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਹਿਮਾਵਤ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਗਿਆ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਆਖਣ ਲੱਗਾ, "ਵਿਸ਼ਨੁ ਜੀ ਨੂੰ ਜੈ ਹੋਵੇ! ਜੈ ਹੋਵੇ, ਹੇ ਅਦਭੁਤ! ਜੈ ਹੋਵੇ, ਹੇ ਜਿੱਤਣਹਾਰ! ਜੈ ਹੋਵੇ, ਹੇ ਅਡੋਲ! ਜੈ ਹੋਵੇ, ਗੋਪਾਲ, ਲਕਸ਼ਮੀਪਤੀ! ਜੈ ਹੋਵੇ, ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਜੋ ਸਾਰਾ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਹੈ!