ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਮਾਂ, ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ, ਜੜੀਆਂ ਨੇ ਅਰਦਾਸ ਕੀਤੀ, "ਹੇ ਮਾਂ! ਸਾਨੂੰ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲਾ ਪਤੀ, ਰਾਜਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰ।" ਇਸ ਉੱਤੇ ਗੰਗਾ ਜੀ ਨੇ ਜੜੀਆਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਸਵਭਾਵ ਵਾਲੀ ਹਾਂ, ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਅਮਰ ਮਾਵਾਂ ਹੋ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੋਮਾ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ, ਜੋ ਅੰਮ੍ਰਿਤ-ਸਰੂਪ ਹਨ, ਪਤੀ ਵਜੋਂ ਦੇਣੀ ਹਾਂ।" ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੇਵਤੇ, ਰਿਸ਼ੀ, ਤੇ ਸੋਮਾ ਆਪ, ਸਭ ਨੇ ਇਹ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ। ਜੜੀਆਂ ਨੇ ਵੀ ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਸਭ ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਥਾਵਾਂ ਵੱਲ ਪਰਤ ਗਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਜੜੀਆਂ, ਸੋਮਾ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਰਾਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਿਆ, ਜੋ ਅਮਰਤਾ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈ, ਦੁੱਖਾਂ ਤੇ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਉਹ ਥਾਂ ਸੋਮਾ-ਤੀਰਥ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ, ਜਿੱਥੇ ਸੋਮਾ ਪੀਣ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਜਾਂ ਦਾਨ ਦੇਣ ਨਾਲ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸਵਰਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਕੋਈ ਇਹ ਕਥਾ ਨਿੱਤ ਸੁਣਦਾ, ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਜਾਂ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਉਚਾਰਨ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਲੰਬੀ ਉਮਰ, ਧਨ-ਸੰਪਤੀ ਤੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਾਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ। ਇਸ ਤੀਰਥ ਨੂੰ ਧਨਿਆ-ਤੀਰਥ ਵੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਦਾ, ਵਾਧੂ, ਨਿਰਭੈਤਾ ਤੇ ਸਾਰੇ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਕਰਦਾ। ਜੜੀਆਂ, ਸੋਮਾ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਆਪਣਾ ਪਤੀ ਬਣਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਦੁਨੀਆਂ ਅਤੇ ਗੰਗਾ ਦੀਆਂ ਮੰਗੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਗੱਲਾਂ ਉਚਾਰਨ ਕੀਤੀਆਂ। ਉਥੇ ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਵੇਦਕ ਕਥਾ ਵੀ ਉਚਾਰਨ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਵੈਦਿਕ ਵਿਦਵਾਨ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਕਿ ਜੇ ਕੋਈ ਉਪਜਾਊ ਜ਼ਮੀਨ ਦਾਨ ਕਰੇ, ਉਹ ਮਾਂ ਵਾਂਗ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਕੋਈ ਗੰਗਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਦਾਨ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ, ਉਪਜਾਊ ਜ਼ਮੀਨ, ਗਾਂਵਾਂ ਅਤੇ ਜੜੀਆਂ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ। ਜੋ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਨੂ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜਾਂ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਰੂਪ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਅਖੰਡ ਫਲ ਪਾਉਂਦਾ ਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ। ਜੇ ਕੋਈ ਇਹ ਜਾਣ ਲਵੇ ਕਿ ਜੜੀਆਂ ਸੋਮਾ ਦੀ ਵੰਸ਼ਜ ਹਨ, ਤੇ ਸੋਮਾ ਜੜੀਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਹਨ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਜੜੀਆਂ ਦਾਨ ਕਰੇ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆਦਰ ਪਾਉਂਦਾ। ਉਹ ਜੜੀਆਂ, ਜੋ ਸੋਮਾ ਦੀ ਵੰਸ਼ਜ ਹਨ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਵਾਰ ਵਾਰ ਆਖਦੀਆਂ ਹਨ, "ਹੇ ਰਾਜਨ! ਜੋ ਕੋਈ ਸਾਨੂੰ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਦਾਨ ਕਰਦਾ, ਅਸੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਰ ਲੰਘਾ ਦੇਂਦੇ ਹਾਂ। ਅਤੇ, ਸਾਰੇ ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਅਚਲ ਪਦਾਰਥ ਤੁਹਾਡੇ ਅਧੀਨ ਹਨ।" ਜੜੀਆਂ ਸੋਮਾ ਰਾਜਾ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, "ਹੇ ਰਾਜਨ! ਜੋ ਸਾਨੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰਦਾ, ਅਸੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਰ ਲੰਘਾ ਦੇਂਦੇ ਹਾਂ। ਅਸੀਂ ਬ੍ਰਹਮ ਸਰੂਪ ਹਾਂ, ਜੀਵਨ ਸਰੂਪ ਹਾਂ; ਜੋ ਸਾਨੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦਿੰਦਾ, ਅਸੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਰ ਲੰਘਾ ਦੇਂਦੇ ਹਾਂ। ਜੋ ਨਿਯਮ ਨਾਲ ਸਾਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦਿੰਦਾ, ਉਹ ਸਾਡਾ ਭਗਤ ਹੈ, ਅਸੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਰ ਲੰਘਾ ਦੇਂਦੇ ਹਾਂ।" "ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਚਲਦਿਆ ਜਾਂ ਅਚਲ ਹੈ, ਜੇ ਉਹ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਸਾਨੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦਿੰਦਾ, ਅਸੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਰ ਲੰਘਾ ਦੇਂਦੇ ਹਾਂ। ਜੋ ਕੁਝ ਹੋਮ, ਪਿਤਰ ਤਰਪਣ, ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕੁਝ ਉੱਤਮ ਚੀਜ਼ ਦਾਨ ਕਰਦਾ, ਅਸੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਰ ਲੰਘਾ ਦੇਂਦੇ ਹਾਂ। ਜੋ ਕੋਈ ਇਹ ਵੇਦ ਮੰਤ੍ਰ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸੁਣਦਾ, ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਜਾਂ ਉਚਾਰਨ ਕਰਦਾ, ਅਸੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਰ ਲੰਘਾ ਦੇਂਦੇ ਹਾਂ। ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਮੰਤ੍ਰ ਸੋਮਾ ਰਾਜਾ ਤੇ ਜੜੀਆਂ ਨਾਲ ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਉਚਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਉਹ ਧਾਨ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" "ਉਹ ਤੀਰਥ ਇਥੋਂ ਅੱਗੋਂ ਦਵਾਈਯਾਂ ਵਾਲਾ, ਮੰਗਲਮਈ, ਅਮਰ, ਵੇਦਕ ਤੇ ਮਾਂ ਵਰਗਾ ਤੀਰਥ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਉਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ, ਜਪ, ਹੋਮ, ਦਾਨ, ਪਿਤਰ ਤਰਪਣ ਜਾਂ ਭੋਜਨ ਦਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਅਨੰਤ ਪੁੰਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਦੋਹਾਂ ਕੰਢਿਆਂ ਉੱਤੇ ਛੇ ਲੱਖ ਤੋਂ ਵੱਧ ਤੀਰਥ ਹਨ, ਜੋ ਸਭ ਪਾਪ ਨਾਸ਼ਕ ਤੇ ਵਾਧੂ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹਨ।" ਹੁਣ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪੁਰਾਣ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵਿਦਰਭਾ ਤੇ ਰੇਵਤੀ ਦੇ ਸੰਗਮ ਦੀ ਕਥਾ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਉੱਥੇ ਭਰਦਵਾਜ ਨਾਮ ਦਾ ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ ਰਿਸ਼ੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਭੈਣ ਰੇਵਤੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਰੂਪ ਵਿਗੜਿਆ ਹੋਇਆ ਤੇ ਬੋਲੀ ਵੀ ਵਿਗੜੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਨੂੰ ਇੰਝ ਵੇਖ ਕੇ, ਭਰਦਵਾਜ ਨੇ ਗਹਿਰੀ ਸੋਚ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਕੇ, ਗੰਗਾ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਖੜਾ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, "ਇਸ ਭੈਣ, ਇਸ ਡਰਾਉਣੇ ਰੂਪ ਵਾਲੀ ਕੁਆਰੀ ਨੂੰ ਮੈਂ ਕਿਸ ਨੂੰ ਦਿਆਂ? ਕੋਈ ਇਸਨੂੰ ਕਬੂਲ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ, ਪਰ ਭੈਣ ਨੂੰ ਤਾਂ ਦਿਤਾ ਹੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਏ! ਕਿਸੇ ਲਈ ਧੀ ਦੁੱਖ ਦਾ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਹਰ ਪਲ, ਜੀਵਦੇ ਹੋਏ ਵੀ, ਇਹ ਮੌਤ ਵਰਗੀ ਹੈ।" ਜਦ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਇੰਝ ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਭਰਦਵਾਜ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਆਇਆ। ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ ਸੋਲਾਂ ਸਾਲ ਦਾ, ਸੁੰਦਰ, ਸ਼ਾਂਤ, ਸੰਯਮੀ, ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਖਜ਼ਾਨਾ ਸੀ, ਤੇ ਕਠਾ ਨਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਆ ਕੇ ਭਰਦਵਾਜ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ। ਭਰਦਵਾਜ ਨੇ ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਕਠਾ ਦਾ ਯਥੋਚਿਤ ਆਦਰ ਕੀਤਾ ਤੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਕਿਸ ਕਾਰਨ ਆਇਆ ਹੈਂ?" ਕਠਾ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਮੈਂ ਗਿਆਨ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਲੈ ਕੇ, ਤੁਹਾਡੀ ਦਰਸ਼ਨ ਆਇਆ ਹਾਂ; ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਜੋ ਠੀਕ ਸਮਝੋ, ਉਹ ਕਰੋ।" ਭਰਦਵਾਜ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਜੋ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਪੜ੍ਹ ਲੈ—ਪੁਰਾਣ, ਸ੍ਰਮਿਤੀਆਂ, ਵੇਦ, ਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸਰੋਤ।" ਕਠਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਮੈਂ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਗਿਆਨੀ! ਜਲਦੀ ਬੋਲੋ। ਉੱਚ ਕੁਲ, ਧਰਮ-ਨਿਸ਼ਠ, ਅਧਿਆਪਕ ਦੇ ਆਗਿਆਕਾਰੀ, ਨਿਮਰ, ਵਿਦਵਾਨ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਪੁੰਨ ਨਾਲ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।" "ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੈਨੂੰ, ਆਪਣੇ ਪਵਿੱਤਰ, ਸੇਵਾ-ਭਾਵੀ, ਵਿਸ਼ਵਾਸੀ, ਉੱਚ ਕੁਲ ਤੇ ਸੱਚੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੂੰ, ਸਿੱਖਿਆ ਦਿਓ।" ਭਰਦਵਾਜ ਨੇ 'ਐਸਾ ਹੋਵੇ' ਆਖ ਕੇ, ਸਭ ਗਿਆਨ ਉਸਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਕਠਾ ਨੇ ਭਰਦਵਾਜ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਗੁਰੂ ਦੱਖਣਾ ਦੇਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਤੁਹਾਡੇ ਮਨ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਆਵੇ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਮਿਲਣ ਵਿੱਚ ਔਖਾ ਹੋਵੇ। ਹੇ ਗੁਰੂ! ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।" "ਗਿਆਨ ਲੈ ਕੇ ਵੀ, ਜੇ ਕੋਈ ਮੂੜਤਾ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਕ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਚੰਨ ਤੇ ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਟਿਕਣ ਤੱਕ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।