ਜਦੋਂ ਸੰਸਾਰ-ਪੂਜਿਤ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਗੁਣਵਾਨਤਾ ਨਾਲ ਸਾਰੀ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਬਰਕਤ ਨਾਲ ਅਨਾਜ ਉਗਿਆ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵ-ਜੰਤੂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੋ ਗਏ। ਉਹ ਔਸ਼ਧੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਲੋਕ ਮਾਨਦੇ ਹਨ, ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਬੋਲੀ। ਉਹ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀਆਂ, “ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਸਾਨੂੰ ਪਤੀ ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਦਿਓ।” ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਮੈਂ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਨੂੰ ਪਤੀ ਮਿਲੇਗਾ, ਇੱਕ ਐਸਾ ਰਾਜਾ ਜੋ ਤੁਹਾਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵਧਾਏਗਾ।” ਜਦੋਂ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਨੇ ‘ਰਾਜਾ’ ਦਾ ਨਾਮ ਸੁਣਿਆ, ਉਹ ਮੁੜ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆਈਆਂ ਤੇ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗੀਆਂ, “ਅਸੀਂ ਹੁਣ ਕਿੱਥੇ ਜਾਈਏ?” ਫਿਰ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਮਾਵਾਂ ਨੂੰ ਗੌਤਮੀ ਨਦੀ ਕੋਲ ਜਾਓ।” ਜਦੋਂ ਗੌਤਮੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਈ, ਤੁਹਾਡਾ ਰਾਜਾ ਸੰਸਾਰ ਭਰ ਵਿੱਚ ਪੂਜਿਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਤਦ ਉਹ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਗੌਤਮੀ ਨਦੀ ਦੇ ਪਾਸ ਗਈਆਂ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਨ ਲੱਗੀਆਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਲੋਕ, ਜੇਕਰ ਤੂੰ—ਹੇ ਗੌਤਮੀ—ਸ਼ੰਭੂ ਦੇ ਕੰਢੇ ਆਪਣਾ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ ਲੈ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਨਾ ਆਈ, ਤਾਂ ਪਾਪਾਂ ਅਤੇ ਦੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਲੋਕ ਕੀ ਕਰਨਗੇ?” ਉਹ ਆਖਦੇ ਹਨ, “ਮਾਨਵ ਦੇਹ ਵਾਲਿਆਂ ਜਾਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵਹਿਣ ਵਾਲੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਦੀ ਕਿਸਮਤ ਕੌਣ ਜਾਣ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਜਲਾਂ ਦੀ ਰਾਣੀ? ਹੇ ਗੰਗਾ ਮਾਤਾ, ਜੋ ਮਹਾਂ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਤੂੰ ਸਦਾ ਸਭ ਲਈ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈਂ। ਤੇਰੀ ਮਹਿਮਾ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਜਗਤ ਜਨਨੀ ਗੰਗਾ! ਇ enu ਤੱਕ ਕਿ ਗੌਰੀ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮੀ, ਸ੍ਮਰ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣ, ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ ਵੀ ਤੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਜਟਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਧਾਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।” ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਆਖਿਆ, “ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਹੇ ਮਾਤਾ! ਤੂੰ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਬ੍ਰਹਮਨ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈਂ, ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈਂ; ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਕਮਲ ਚਰਨਾਂ ਤੋਂ ਨਿਕਲੀ; ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਜੋ ਸ਼ੰਭੂ ਦੀ ਜਟਾ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਡਿਆਈ ਸੁਣ ਕੇ, ਗੰਗਾ ਦੇਵੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਕੀ ਦਿਵਾਂ?” ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਨੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, “ਸਾਨੂੰ ਪਤੀ ਦਿਓ, ਹੇ ਜਗਤ ਮਾਤਾ, ਐਸਾ ਰਾਜਾ ਜੋ ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ।” ਤਦ ਗੰਗਾ ਨਦੀ ਨੇ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਮੇਰਾ ਸਵਭਾਵ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਹੈ, ਤੇ ਤੁਸੀਂ, ਹੇ ਔਸ਼ਧੀਆਂ, ਅਮਰ ਮਾਵਾਂ ਹੋ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੋਮ ਦੇਵਤਾ, ਜੋ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਸਰੂਪ ਹੈ, ਪਤੀ ਵਜੋਂ ਦਿਆਂਗੀ।” ਇਹ ਗੱਲ ਦੈਵਤਿਆਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਸੋਮ ਨੇ ਅਤੇ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਨੇ ਭੀ ਮੰਨ ਲਈ। ਫਿਰ ਉਹ ਸਾਰੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਸਥਾਨਾਂ ਨੂੰ ਪਰਤ ਗਏ। ਉਥੇ ਵੱਡੀਆਂ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਨੇ ਸੋਮ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਰਾਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਅਮਰਤਵ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਦੁੱਖਾਂ ਤੇ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਥਾਂ ਸੋਮ-ਤੀਰਥ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਸੋਮ ਪੀਣ ਦੇ ਫਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ; ਉੱਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਤੇ ਦਾਨ ਦੇਣ ਨਾਲ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸੁਗਮ ਸਵਰਗ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਕੋਈ ਇਹ ਕਥਾ ਨਿੱਤ ਸੁਣਦਾ, ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਉਚਾਰਦਾ ਜਾਂ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਲੰਮੀ ਉਮਰ, ਧਨ ਤੇ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਥਾਂ ਨੂੰ ਧਨਿਆ-ਤੀਰਥ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ, ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਬਿਪਤਾਵਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਔਸ਼ਧੀਆਂ, ਸੋਮ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਭਰਤਾ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਸੰਸਾਰ ਅਤੇ ਗੰਗਾ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਵਾਲੇ ਬਚਨ ਬੋਲਣ ਲੱਗੀਆਂ। ਇਥੇ ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਵੇਦਕ ਕਥਾ ਵੀ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਜਾਣਦੇ ਹਨ—ਜੇ ਕੋਈ ਉਪਜਾਉ ਜ਼ਮੀਨ ਦਾਨ ਕਰੇ, ਉਹ ਮਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਗੰਗਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ—ਉਪਜਾਉ ਜ਼ਮੀਨ, ਗਾਂਵਾਂ ਤੇ ਔਸ਼ਧੀਆਂ, ਸਭ ਕੁਝ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਭਗਤ ਵਿਸ਼ਨੂੰ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜਾਂ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰੇ, ਉਹ ਜਾਣ ਲਵੇ ਕਿ ਉਹ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਜੇ ਕੋਈ ਸਮਝ ਲਵੇ ਕਿ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਸੋਮ ਦੀ ਵੰਸ਼ਜ ਹਨ, ਤੇ ਸੋਮ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਨ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਦਾ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ-ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆਦਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਸੋਮ ਦੀ ਵੰਸ਼ਜ ਔਸ਼ਧੀਆਂ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਵਾਰ ਵਾਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, “ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜੋ ਕੋਈ ਸਾਨੂੰ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਸੀਂ ਉਸਦਾ ਪਾਰ ਉਤਾਰਾ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਹੇ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ ਰਾਜਾ, ਜਗਤ ਦੀ ਹਰ ਚਲ-ਅਚਲ ਚੀਜ਼ ਤੇਰਾ ਅਧੀਨ ਹੈ।” ਉਹ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਸੋਮ ਰਾਜਾ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, “ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜੋ ਕੋਈ ਸਾਨੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਸੀਂ ਉਸਦਾ ਪਾਰ ਉਤਾਰਾ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਅਸੀਂ ਬ੍ਰਹਮਨ ਰੂਪ ਹਾਂ, ਜੀਵਨ ਰੂਪ ਹਾਂ; ਜੋ ਸਾਨੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਸੀਂ ਉਸਦਾ ਪਾਰ ਉਤਾਰਾ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਜੋ ਨਿਯਮਾਂ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਅਤੇ ਸਾਨੂੰ ਸਦਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਹ ਸਾਡਾ ਪ੍ਰੀਤਿ-ਪਾਤਰ ਹੈ, ਅਸੀਂ ਉਸਦਾ ਪਾਰ ਉਤਾਰਾ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਜਗਤ ਦੀ ਹਰ ਚਲ-ਅਚਲ ਚੀਜ਼ ਜੋ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜੋ ਸਾਨੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਸੀਂ ਉਸਦਾ ਪਾਰ ਉਤਾਰਾ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਜੋ ਕੁਝ ਹੋਮ, ਪਿਤਰ ਤਰਪਣ, ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕੁਝ ਭੋਗ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਚੀਜ਼ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਅਸੀਂ ਉਸਦਾ ਪਾਰ ਉਤਾਰਾ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਜੋ ਇਹ ਵੇਦ ਮੰਤ੍ਰ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਸੁਣਦਾ, ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਜਾਂ ਜਪਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਅਸੀਂ ਉਸਦਾ ਪਾਰ ਉਤਾਰਾ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਮੰਤ੍ਰ ਸੋਮ ਰਾਜਾ ਅਤੇ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਸਮੇਤ ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉਚਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਥਾਂ ਅਨਾਜ ਦਾ ਤੀਰਥ ਕਹਲਾਂਦਾ ਹੈ।” ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਤੀਰਥ ਚਿਕਿਤਸਾ-ਦਾਇਕ, ਮੰਗਲਮਈ, ਅਮਰ, ਵੇਦਕ ਅਤੇ ਮਾਂ-ਤੁਲ ਹੈ। ਜੋ ਉਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ, ਪਾਠ, ਹੋਮ, ਦਾਨ, ਪਿਤਰ ਤਰਪਣ ਜਾਂ ਭੋਜਨ-ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਨੰਤ ਪੁੰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਦੋਵੇਂ ਕੰਢਿਆਂ ਉੱਤੇ ਛੇ ਲੱਖ ਤੋਂ ਵੱਧ ਤੀਰਥ ਹਨ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰਦੇ ਤੇ ਸਭ ਸੁਖ-ਸਮਪੰਨਤਾ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵਿਦਰਭਾ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸੰਗਮ ਅਤੇ ਰੇਵਤੀ ਦੇ ਸੰਗਮ ਦੀ ਕਥਾ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਪੁਰਾਣ-ਵੇਤਾ ਲੋਕ ਜਾਣਦੇ ਹਨ। ਉੱਥੇ ਭਰਦਵਾਜ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ ਰਿਸ਼ੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਭੈਣ ਰੇਵਤੀ ਸੀ, ਜੋ ਆਕਾਰ ਵਿੱਚ ਵਿਅੰਗ ਅਤੇ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਵੰਕੜੀ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਭਰਦਵਾਜ ਨੇ ਆਪਣੀ ਵਿਅੰਗ ਭੈਣ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਉਹ ਗੰਭੀਰ ਵਿਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ ਅਤੇ ਗੰਗਾ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਕੰਢੇ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, “ਇਹ ਵਿਅੰਗ ਕੁਆਰੀ ਭੈਣ ਮੈਂ ਕਿਸ ਨੂੰ ਦਿਆਂ? ਕੋਈ ਵੀ ਇਸਨੂੰ ਨਹੀਂ ਲਵੇਗਾ, ਪਰ ਭੈਣ ਨੂੰ ਤਾਂ ਵਿਅਾਹ ਦੇਣਾ ਹੀ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।” ਉਹ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਆਖਣ ਲੱਗਾ, “ਹਾਏ, ਕਿਸੇ ਲਈ ਧੀ ਹੀ ਦੁੱਖ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਹਰ ਜੀਵ ਲਈ, ਹਰ ਪਗ ਤੇ, ਜਿਉਂਦੇ ਜਿਉਂਦੇ ਵੀ ਮੌਤ ਵਰਗਾ ਦੁੱਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।